GeoExplorer

Eksploracje Komisji Poszukiwania Lochów (2)

by on Sie.01, 2018, under Pod ziemią

Komisja Poszukiwania Lochów przez kilka dni poszukiwała jakiegoś tunelu (?) ale bez skutku. Oczekiwano również odnalezienia starych przedmiotów, które to oczekiwania okazały się płonne. Jedynym cennym znaleziskiem był jeden (?!) dukat Marii Teresy. Taki efekt poszukiwań, zważywszy na siły i środki zaangażowane do całego przedsięwzięcia, groził kompromitacją nawet wobec iście tolerancyjnej zwierzchności.
Podjęto zatem decyzję o rozbijaniu murów zależnym od „widzi mi się” członków ekipy i gdzie tylko było to możliwe, a już pierwsza okazja trafiła się w tym samym kościele. Kolejny fragment sprawozdania Nowickiego:

Po dwudniowej pracy, utrudnionej wielce z powodu braku powietrza i wielkiej ciemnoty miejsca, w pobliżu podstawy sklepienia wyrąbano otwór na półtora arszyna długi, a szeroki na stopę kwadratową (arszyn to dawna rosyjska jednostka długości, będąca sumą długości łokcia i stopy, 71,11-81,5 cm. W zaborze rosyjskim (1849-1915) 0,71 m; 1m = 1,41 arszyna). Sprytny żołnierz ze straży ogniowej oświetlił wybity otwór świecą, przymocowaną do końca kilofa. Z lewej strony widać było ścianę nowej nieznanej piwnicy, na dole czerniała jakaś kupa. Teraz należało dokonać trudnego przedsięwzięcia: szło o to, by się prześlizgnąć przez wąski otwór i tym sposobem dostać się do wnętrza świeżo odkrytej piwnicy.Strażak, jako najśmielszy i ślepy wykonawca rozkazów, pierwszy przelazł przez otwór, dając dowód prawie kociej elastyczności swych muskułów. Tuż pod otworem stała trumna, na którą z głuchym trzaskiem spuścił się pierwszy badacz nieznanej piwnicy. Następnie przedostali się tam robotnicy, a w końcu powciągano i członków komisyi (…)
Ciekawą było rzeczą przekonać się, jak dawno zamurowano to podziemie i czy przypadkiem nie ma tu śladów świeżego pobytu człowieka. Wśród wielkiej gromady porozpadanych trumien, pod lewą ścianą znaleziono dobrze stosunkowo zachowaną trumnę, z napisem złożonym z gwoździków mosiężnych: „Marcin Poremski 1703-go r.”

Sądząc po trumnie Marcina, zdaje się, że pochowany on tu był jeden z ostatnich; obok Poremskiego zauważyliśmy trumnę, również dobrze zachowaną, jakiejś damy w kitajkowej, różowej sukni; ciała, tak Poremskiego, jak i owej damy, przedstawiały jeszcze formy ludzkie, jakkolwiek muskuły zmieniły się w jakąś grząską, brudną masę, a kości w pył delikatny. Z uwagi na rozmaitą wielkość trumien, jak i na szczątki ubiorów, przypuszczać należy, że tu chowano ludzi świeckich wszelkiego wieku i płci, podczas gdy w poprzednich podziemiach było miejsce spoczynku tylko dla zakonników i członków bractw religijnych.Przy oględzinach tego podziemia dwie okoliczności naprowadziły na myśl, że byli tu niedawno żywi ludzie. Niektóre bowiem trumny były otwarte i przeniesione w inne miejsce; wzdłuż ściany, naprzeciw wyrąbanego otworu, ziemia była w wielu miejscach skopana, a w kącie, tuż przy schodach, wydobyto znaczną ilość gliny. Podkopu tego nie prowadzono dalej dlatego, że ukazała się woda zaskórna, która wprawdzie w niewielkiej ilości, ale nieustannie się wydobywa. Obok podkopu dostrzegliśmy otwór w ścianie, zakryty wielkim głazem granitowym. W dalszym ciągu zbadano schody, nad którymi rozlegał się głuchy turkot wozów, jadących po ulicy Świętojańskiej.

Długo musiano pracować na tych schodach, wybijać cegły i kamienie i przekonano się, że było tu niegdyś wejście, które niedawno zamurowano. Potem przystąpiono do niszy w murze, która, jak przekonywał kompas, znajduje się tuż pod przedsionkiem kościoła popijarskiego. Po kilku uderzeniach kilofa jedno z zagłębień, pobliżu stosu trumien, runęło. Ukazała się nowa, pusta piwnica, zapełniona gruzem, pomieszanym pod ścianami ze staremi kośćmi ludzkimi. Z powodu niemożności oczyszczenia tego nowego podziemia od zapełniających je gruzów, musiano pełzać po kupach wapna i cegły, leżąc na grzbiecie i popychając się nogami i rękoma, przy czem wapno sypało się za kołnierz i cholewy butów, powodując najnieprzyjemniejsze uczucia”.Podsumowując poszukiwania Komisji tak było przez cały czas z identycznym skutkiem ponieważ wszystkie kościelne podziemia są do siebie podobne – o czym członkowie ekipy szybko się przekonali.
Kriestowski wpadł zatem na wspaniałomyślny pomysł aby zabrać się w końcu za piwnice Zamku Królewskiego pod pretekstem, że właśnie tam Komisja odnajdzie ślady po nieprawomyślnych poczynaniach.
Pod koniec października 1865 roku przeprowadzono penetracje pomieszczeń w pobliżu ulicy Świętojańskiej. Podziemia te były opuszczone ponieważ część z nich wychodząca na Plac Zamkowy stykała się z kanałem, z którego przedostawała się wilgoć. Jak pisze Nowicki:

„Nad opisywanymi piwnicami znajdowała się za księcia Paskiewicza kancelarya, a obecnie kwatery oficerskie. W czasie zaburzeń ostatnich piwnice te zbadali saperzy widocznie bardzo szczegółowo, bo wybili mnóstwo dziur w niszach ostatniej piwnicy, ponad którą przebiega wyżej wspomniany kanał”.

Z tego zapisu wynika dla Komisji smutny wniosek ukazujący dublowanie penetracji przeprowadzonych przez wojskowych specjalistów kilka lat wcześniej.
Następnie ekipa Komisji znalazła się na podwórzu, skąd po schodach zeszła do piwnicy, gdzie natrafić miała na podejrzaną ścianę z cegieł. Po rozbiciu jej oczom ekipy ukazała się szeroko sklepiona arkada, na której prawym boku zobaczono napisane kredą cyfry: 2031, 7, 2. Z kolei za arkadą odkryto wykopaną w piachu niszę/grotę, której środek zapadł się. Była ona na tyle obszerna, że w jej wnętrzu mogło się wygodnie pomieścić 5-6 osób. Na jej wschodniej ścianie, dość dobrze zachowanej, członkowie Komisji znaleźli ślady małej łopaty żelaznej, zatem nie budziło wątpliwości jakiego narzędzia użyto do wykopania jej.Ściana zachodnia pomieszczenia kończyła się zamurowaniem ceglanym w kształcie piramidy, tak grubej, że mógł na niej stanąć człowiek. Z groty prowadziły na bok dwa otwory – szybko skorzystano z kompasu i stwierdzono, że biegną one w kierunku Wieży Zygmuntowskiej. W niektórych pomieszczeniach cegła była stosunkowo nowa ale bez odciśniętych znaków cegielni. Równie świeże było wapno, które rozsypywało się w palcach, podczas gdy w innych pomieszczeniach dawno już skamieniało.
Postanowiono zatem przeprowadzić śledztwo, które nota bene nie przyniosło żadnych konkretnych wyników. Ustalono jedynie, że w lochach tych od dawna nikt już nie przebywał, a najstarsi mieszkańcy Zamku Królewskiego nie przypominali sobie faktu aby kiedykolwiek przeprowadzano tam roboty budowlane.

Ekipie Komisji tylko jeden fakt wydał się wielce podejrzany a mianowicie wydobywania ziemi spod fundamentów budynku. Ponad grotą w owym czasie znajdowała się kuchnia jakiegoś porucznika, a dawniej, jak już wspomniano, kancelaria namiestnika. W pobliżu była też Wieża Zygmuntowska. Wniosek Komisji okazał się zatem bardzo prosty – podkopu dokonano w celu wysadzenia w powietrze fragmentu Zamku Królewskiego, z niewiadomych jednak przyczyn zamiaru tego nie zrealizowano. Jak było naprawdę trudno w chwili obecnej stwierdzić, jednakże jeżeli ktoś chciałby podłożyć bombę, nie musiałby drążyć aż tak obszernej groty. Zresztą wcale nie można być pewnym, że ową grotę nie wykopali członkowie ekipy przerażeni groźbą całkowitej porażki dla ich poszukiwań.Komisja w dalszym ciągu rozglądała się zawzięcie. Przeprowadziła penetrację wszystkich pozostałych piwnic, ogrodu zamkowego a nawet stajni dywizjonu kozaków kubańskich, którzy stacjonowali u podnóża grapy, w miejscu gdzie znajduje się taras zamkowy. W jednej z grodzi dla koni, pośrodku stajni, zauważono, że cegła znacząco różni się swoim wyglądem od ogólnej barwy ściany. Uderzono w to miejsce kilofem i wówczas rozległ się głuchy odgłos. Szybko więc przystąpiono do rozebrania muru i ujrzano coś na kształt studni wysokiej na 4,5 arszyna, czyli na około 3 metry. Sączyła się tamtędy woda, a zapach jaki się wydobywał był wielce paskudny. Niniejszym szacowna Komisja trafiła do kanału ściekowego. Jak zapisał referent Nowicki – „trzeba było nie lada odwagi, by zapuścić się w to odrażające miejsce”.

Po jakimś czasie, gdy można było już oddychać, wstawiono do studni drabinę i wówczas okazało się, że z pomieszczenia tego wychodzą dwie podziemne galerie. Jedna była dość wysoka zaopatrzona w kamienne płyty na spągu i biegła w górę ku Zamkowi Królewskiemu; druga z kolei bardzo niska poterna prowadziła w stronę Wisły. Ekipa ruszyła zatem ku górze. Loch był wysoki na ponad 2 metry, jednak jego wysokość stale się zmieniała. Spąg wyłożony był granitem, następnie cegłą, wreszcie najrozmaitszymi płytami, które po wielu, wielu latach okazały się zniszczonymi detalami architektonicznymi Zamku Królewskiego. W pewnym miejscu tunel stał się tak stromy, że z powodu śliskości kamiennych płyt poruszanie się sprawiało olbrzymi kłopot. Na końcu Komisja dotarła do kuchennego podwórza, a samo wyjście znajdowało się w pobliżu żeliwnej studni, przykryte drewnianym daszkiem.Dalej kanał biegł meandrując w stronę ulicy Świętojańskiej, gdzie się rozgałęział. Jedna z odnóg kierowała się wzdłuż Zamku Królewskiego, druga zaś prowadziła w głąb ulicy ale nikt w nią się nie zapuścił z uwagi na panujący wielki zaduch – członkowie ekipy bali się uduszenia.
Udali się więc z powrotem i postanowili zbadać kanał biegnący ku Wiśle. Poterna okazała się tak niska, że musieli pełzać na czworakach. Szerokość byłą taka sama jak w górnym odcinku, jednak na spągu leżała warstwa grząskiego błota, namuliska, a na dodatek z braku tlenu zaczęły gasnąć świece. Nowicki tak relacjonował:

„Członkowie komisji, przeszedłszy znaczną przestrzeń kanału, postanowili, że jedni zostaną na miejscu, inni zaś prowadzić będą dalej badania i kiedy niekiedy dawać będą o sobie znać za pomocą sygnałów na gwidawce i trąbce. Pozostali na miejscu po upływie kilku minut, nie otrzymawszy odpowiedzi na swe sygnały, oraz z uwagi, że świece się już dopalały, zawrócili z powrotem. Wydobyto się więc na wierzch, ażeby zabrać nowe świece i jeżeli się to okaże potrzebne, pójść za tymi, co się puścili ku Wiśle; jednego z ludzi wysłano na brzeg, by dał znać w razie ukazania się tam poszukiwaczów. Jakoż po niejakim czasie rozległ się umówiony sygnał i nasi badacze szczęśliwie dobili do końca kanału, przeszedłszy z wielkim trudem i niebezpieczeństwem całą galeryę podziemną, kończącą się nad Wisłą, w pobliżu komory rzecznej”.Bohaterami tymi byli sam Kriestowski oraz strażak o imieniu Franciszek. Końcowy odcinek kanału oszalowany był drewnem i prowadził w kierunku rzeki, gdzie kończył swój bieg między palami wysokiego, drewnianego nabrzeża, ponad którymi stała szopa składowa należąca do przystani handlowej. Obaj poszukiwacze nie mogli jednak wyjść w tym miejscu na górę, ponieważ zmurszała cegła kruszyła się im pod stopami.
Następnego dnia na miejsce przybył sam głównodowodzący Komisją, oberpolicmajster Frederiks, który wraz z kilkoma osobami zlustrował kanał. Stwierdził, że nie natrafił na żadne bezpośrednie połączenie tunelu z wnętrzem Zamku Królewskiego.
Namiestnik Teodor Berg poinformowany o wszystkim wydał polecenie zasypania groty w piachu i dokładnego zamurowania tego miejsca, z kolei zaś sam kanał przegrodzić żelazną kratą.

Na temat genezy tego ostatniego przejścia panowały różne wersje – jedni uważali, że był to dawny tunel fortyfikacyjny zamieniony z czasem na kanał ściekowy, inni zaś twierdzili, że natrafiono na ściek z początku XVIII wieku. Wiele lat później, w trakcie kolejnych badań, okazało się, że prawda o powstaniu tego kanału jest jednak bardziej skomplikowana.
Z punktu widzenia bezpieczeństwa namiestnika Berga, efekty badań przeprowadzonych przez Komisję były wręcz znikome. Prawdopodobnie nikt nie wpadłby na pomysł wysadzenia Zamku Królewskiego, choć byłoby to możliwe.
Czy w ogóle ktokolwiek z władz powstania styczniowego brał pod uwagę taką możliwość, trudno powiedzieć.Może o jakichś podobnych zamysłach świadczyć miała tajemnicza grota w piachu, o ile zresztą byłą tak tajemnicza, jak ją opisał referent Nowicki.
Jeżeli natomiast spojrzymy na efekty archeologiczne, to wiedza o dawnej Warszawie niewiele się powiększyła. Oczywiście trzeba wziąć pod uwagę, że działanie samej Komisji przypadło na najtrudniejszy okres po powstaniu, kiedy to inne sprawy zaprzątały głowy Polaków ale taki zestaw dyletantów, jaki reprezentowała szanowna Komisja, to nawet jak na te operetkowe poszukiwania zbyt wiele.
Komisja Poszukiwania Lochów okazała się jednym wielkim nieporozumieniem i zamieszaniem. Jej działania, poszukiwania i penetracje wielkim fiaskiem oraz poruszeniem w pewnych środowiskach, natomiast największym sukcesem okazała się dla samego Kriestowskiego, który zbił niemałą fortunę z racji stałego półtoratysięcznego uposażenia w srebrnych rublach.

Leave a Comment :, , , , , , , , , , , more...

Eksploracje Komisji Poszukiwania Lochów (1)

by on Lip.01, 2018, under Pod ziemią

Co odkryła w podziemiach Warszawy działająca w drugiej połowie XIX wieku pierwsza grupa eksploracyjna zatwierdzona pod nazwą Komisji Poszukiwania Lochów i jak przebiegały jej 8-miesięczne prace? Jakie były efekty?
Miała być konspiracja, zamach, skarby, a po… laury i tantiemy.
Były trumny, kości, a po…?
Zaczynamy…
Ubiór był niczego sobie – ciemny kaftan z szerokim skórzanym pasem, okrągła barankowa czapka i wysokie palone buty. Do tego wysokie apanaże – stała pensja 1500 rubli srebrem, rządowe pięciopokojowe mieszkanie w gmachu X Cyrkułu na Nowym Świecie i własne miejsce w teatrze. Te nieliche atrybuty łączyły się ze stanowiskiem urzędowego poszukiwacza lochów.

Człowiek, który przez pewien czas piastował tę funkcję był stosunkowo młody, bo liczył sobie zaledwie 25 lat. Jego życiorys świadczył o nie lada sprycie i umiejętności wykorzystywania nadarzających się okazji.
Kriestowski, tak się nazywał ten poszukiwacz lochów, urodził się w ziemiańskiej rodzinie w guberni kijowskiej. Podczas studiów na uniwersytecie w Petersburgu zorientował się, że różne bulwarowe romanse robią oszałamiającą karierę.
Należały do nich między innymi „Tajemnice Paryża”, których akcja rozgrywa się w tajemniczych korytarzach i zamaskowanych przejściach. Kriestowski umyślił sobie, że skoro Paryż może mieć swoje tajemnice, to czemu nie mógłby ich mieć i Petersburg (?!).Szybko napisał sensacyjną powieść „Jaskinie Petersburga”, dzięki której zaczął być uznawany nie tylko za pisarza ale także za fachowca od „spraw podziemnych”.
Równolegle w Królestwie dopalało się powstanie styczniowe. Wraz ze zniszczeniem ostatnich oddziałów zaczęto zastanawiać się nad innymi aspektami tego zagadnienia, w tym między innymi nad tym, jakim sposobem przez tak długi czas mogły ukrywać się w Warszawie placówki konspiracyjnej władzy. I tu znalazły się osoby które twierdziły, że do tego celu były wykorzystywane zapomniane lochy i piwnice pod dawną zabudową miejską.

W tym samym czasie musiano zasugerować namiestnikowi Bergowi, że niedobitki konspiratorów mogą wykorzystać nieznane przejścia podziemne i podłożyć machinę piekielną pod jego ówczesną siedzibą Zamkiem Królewskim. Czy wiązało się to ze zwykłą nadgorliwością, czy chęcią przypodobania się, czy też realnym zagrożeniem, tego dzisiaj nie wiadomo. W konsekwencji tego Berg zgodził się z tymi sugestiami i nakazał zwołać specjalną komisję. Oczywiście znaleziono bez problemu fundusze i ta operetkowa instytucja zaczęła funkcjonować. Głównodowodzącym ustanowiono ówczesnego oberpolicmajstra warszawskiego Frederiksa, który dobierając ekipę przypomniał sobie o petersburskim „fachowcu”.
Niezwłocznie Kriestowskiego ściągnięto do Warszawy i zaproponowano mu wynagrodzenie, jak na owe czasy i na taką funkcję zaskakująco wysokie. Prerogatywy również miał godne pozazdroszczenia.Kriestowski mógł wchodzić do każdego budynku w mieście, rozbijać wszystkie ściany jakie mu się podobało, kopać w piwnicach i na podwórzach, gdzie tylko zechciał. On sam nie zajmował się osobiście tymi czynnościami ponieważ szef całej komisji Frederiks przydzielił mu kilku krzepkich podwładnych – „sprytnych żołnierzy ze straży ogniowej”. Szkoda, że obecnie nikt nie wpadł na pomysł powołania komisji poszukującej starych lochów, gdyż eksploratorzy-poszukiwacze zgodziliby się robić wszelkie badania bez zapłaty i innych tantiemów, byleby tylko mogli przeszukać każde miejsce.
Komisja Poszukiwania Lochów rozpoczęła działalność 13 września 1865 roku a zakończyła ją 13 maja 1866 roku, czyli równo po ośmiu miesiącach. Wnioski i spostrzeżenia poczynione podczas tych penetracji zostały spisane na 29 stronach do których wykonano 10 planów. Wszystko to, cała dokumentacja niestety spłonęła podczas II wojny światowej w Archiwum Głównym Akt Dawnych.

Odpisy tych dokumentów są dzisiaj praktycznie niedostępne, a jedyne informacje na których można się oprzeć zawarte są w artykułach „Dziennika Warszawskiego” i w materiałach zebranych przez rosyjskiego historyka Mikołaja Berga, który opracowywał cały przebieg powstania styczniowego na zlecenie namiestnika Teodora Berga.
Mikołaj Berg z dużym pobłażaniem patrzył na poczynania Kriestowskiego i wyrażał się o nich bardzo krytycznie. Zresztą większość rozsądnie myślących ludzi sceptycznie zapatrywała się na różne działania młodego pseudoznawcę podziemi, który w końcu podpadł pani namiestnikowej z racji, że:

„Zboczył do prawdziwych podziemi klasztornych i zaczął rozbijać groby i otwierać trumny spoczywających tam snem wiecznym dawnych dygnitarzy, arcypasterzy i magnatów! W jednej trumnie znaleziono czaszkę przebitą gwoździem! Zakonnicy udali się do swej orędowniczki, hrabiny Berg. Ta opowiedziała mężowi o wyprawianych skandalach i profanacji grobów (…)”.Skarga hrabiny do męża była tą kroplą, która przepełniła czarę. Teodor Berg niezwłocznie rozwiązał Komisję, a Kriestowski musiał opuścić Warszawę, wrócić do Petersburga i tam uzupełnić swoje spostrzeżenia poczynione podczas penetracji w Warszawie. Według innych źródeł odbyło się to wszystko w inny sposób, niemniej jednak sam cytat stanowi perełkę literacką w historii eksploracji i poszukiwania lochów.
Jak zatem wyglądały działania Komisji?
Pierwsze prace eksploracyjne Komisji objęły podziemia staromiejskich kamieniczek. Pamiętać należy, że wszystko to działo się ponad półtora wieku temu, a wówczas budynki były nadzwyczaj zaniedbane, nie remontowane od dziesiątków lat, ich pomieszczenia bywały zasypane gruzem i różnymi odpadkami, zamurowane z powodu licznych pożarów i katastrof budowlanych gdyż nie wszystko opłacało się odbudowywać.

Piwnice wyglądały jeszcze gorzej, zejścia do nich i ściany nie były w takim stanie jak dzisiaj – wszystko tchnęło stęchlizną, wilgocią i tajemniczością, co powodowało, że bano się w nie zapuszczać. Nawet gdyby było inaczej, nie było po co się w nie zapuszczać i stąd też brały się różne legendy o wielopoziomowych lochach i przepastnych korytarzach.
Funkcyjnego szefa komisji (w odróżnieniu od nominalnego), nie lada cwaniaka, musiało mocno suszyć w gardle, bo jako pierwszy obiekt dla swojej ekipy wybrał kamienicę fukierowską. Oczywistym jest, że nie znaleźli tam nic nadzwyczajnego oprócz wspaniałej kolekcji, pokrytych pleśnią setek butelek starych win. Ile z nich zniknęło w kieszeniach członków szacownej Komisji nie wiadomo, z pewnością jednak właściciele nie protestowali, bowiem Komisja była „wysoka i urzędowa”, a szef miał specjalny mundur, co w ówczesnej carskiej hierarchii urzędniczej znaczyło wiele.Nadzwyczaj długo Komisja musiała zachwycać się podziemiami, bo zdążono stwierdzić, że są ogromne, dwupiętrowe i tylko wtedy można by mieć pojęcie o rozległości i konfiguracji piwnic, gdyby wykonano ich plan.
Najwyraźniej Kriestowski jakoś do tego się nie kwapił ponieważ nie wykonano z powyższej penetracji żadnego rysunku.
Kolejnym obiektem był dom przy ulicy Nowomiejskiej zwany „gdańską piwnicą”. Wokół niego z racji jego dawnych form architektonicznych narosła legenda, że z jego piwnic prowadzi podziemny tunel na Zamek Królewski. Wynik oględzin był adekwatny do piwnic fukierowskich. Nikt się tym nie zraził, nikt nie spieszył, a Kriestowski któremu płynęła stała wysoka pensja korzystał i pewnie gdyby mógł to poszukiwałby tych lochów przez kilkanaście lat.

Kolejnymi obiektami które Komisja wzięła na swój celownik były co starsze kościoły i klasztory – u Kapucynów na ulicy Miodowej, u Paulinów na Podwalu, u Karmelitów na Krakowskim Przedmieściu, na Freta, na Senatorskiej i… prócz stosów trumien oraz kości zmarłych nie odkryła nic szczególnego, stwierdzając jedynie, że podziemia te nie przechodzą poza obręb murów. Ponadto uznano, że szczątki ludzkie znajdują się w okropnym i karygodnym pomieszaniu, a jeden z członków Komisji, Nowicki, pełniący funkcję jej referenta, zapisał szereg pseudonaukowych uwag typu:

„Podziemia warszawskie, zwłaszcza w gmachu byłego klasztoru oo. Karmelitów, zawierają mnóstwo, w większości doskonale zachowanych, czaszek ludzkich, bogatą kopalnię kraniologiczną, na którą zwracamy uwagę specjalistów”.

W kościele znajdującym się tuż przy Katedrze „ekspert” Nowicki poczynił kolejne wspaniałe spostrzeżenia:

„Można było rozróżnić trzy rodzaje kształtów: czaszki długogłowe, z grubem, wydatnem ciemieniem (musiały to być czaszki rasy teutońskiej. Jezuitów-Niemców, pierwszych założycieli tego zakonu w Warszawie), następnie czaszki o czole lekko zaokrąglonem i szerokim ciemieniu, nadającym im kształt trapezu (ten typ, z powodu zbyt wielkiej liczby trupich głów, prawdopodobnie należy do rasy czysto polskiej); trzeci typ czaszek wyrażał różnorodną mieszaninę dwóch poprzednich i jest wynikiem zmieszania się dwóch różnych ras”.Wszystkie te stwierdzenia spowodowały, że do Komisji zaczęto odnosić się z coraz większym dystansem ponieważ zadufanie i gaskonada oraz reklamiarstwo i rozwydrzenie dyletantów przekroczyło dopuszczalne granice.
Do podziemi kościoła obok katedry można było dostać się przez trzy wejścia, o których poinformowała „miejscowa zwierzchność kościelna”. Dalsza kontynuacja opisu penetracji podziemi poczyniona przez referenta Nowickiego brzmi:

„Po wąziutkich schodach, idąc jeden za drugim, spuściliśmy się w zupełnie ciemne podziemie, do którego od pół bodaj wieku nie dostał się ani jeden promyk światła i oddech świeżego powietrza. Schodki kończyły się na jakiejś małej, szczupłej przestrzeni, pełnej gruzu. Słaby blask latarni oświecił po naszej prawej ręce jakąś pustą piwnicę; było to dość wysokie, czworokątne, sklepione podziemie, na którego posadzce ceglanej leżał obficie gruz i tynk, od sklepienia odpadły; ściany były zupełnie nagie, tylko na jednej znajdował się rodzaj zagłębionej niszy.

Drzemała tu wielka cisza; powietrze było chłodne, duszne i przesycone wilgocią.
Spróbowaliśmy uderzyć w posadzkę, dosłuchując się głuchego odgłosu pustej pod nią przestrzeni, zbadaliśmy ściany, w których nie dostrzegliśmy nigdzie arkad zamurowanych, które by zdradzały istniejące niegdyś przejścia, ani też żadnych otworów. Tuż przy kończących się schodkach, któremi weszliśmy. latarnia oświetliła mały otwór, z którego patrzała na nas ponura ciemność i wiała nieprzyjemna woń odwiecznej zgnilizny. Nie ma rady, trzeba się przekonać, co to jest.Ktoś z towarzyszących nam ludzi odważył się wleźć tam pierwszy i zaraz doszedł nas głos, stłumiony, jakby wydostawał się z grobu: „sklep z trumnami”.
Stojący nad otworem nie odpowiedzieli ani słowa; wiadomość była niezachęcająca, a jednak pójść tam trzeba, bo na to jest się członkiem komisji podziemnej.
Jak tylko do mrocznego, wilgotnego sklepu dostało się nieco światła i powietrza, natychmiast, wśród głębokiej, panującej tu dotychczas ciszy, rozległy się jakieś jęki straszne, coś podobnego do przeraźliwego pisku i skomlenia.

Słuchaliśmy tego stojąc na dużej, usuwającej się pod nogami kupie gruzów: pisk rozlega się po wszystkich kątach podziemia, na oświetlanych żebrach sklepienia migocą jakieś małe, ruchliwe, czarne cienie.
To nietoperze zbudzone ze snu letargicznego; opisują one w locie długie, zygzakowate koła, przyczepiają się na chwilę do szarych cegieł, to znów puszczają się i rozpoczynają swój lot w różnych kierunkach, podnosząc się w górę lub spadając w dół. Czujemy na twarzach powiew wywołany przez ich skrzydła; wrażenie jest w ogóle wysoce nieprzyjemne, przykre i zabobonną budzące trwogę.

W jednym z kątów piwnicy leżał czarny stos desek, pomieszany z jakimiś nieokreślonymi, niezdecydowanymi szczątkami, które jeden z nas postanowił bliżej zbadać.
Krzepiąc się na duchu i zbawiając dla dodania sobie odwagi rozmową z otaczającymi, którzy jakoś niedowierzająco patrzyli na śmiałka, rozgarnął czarną kupę. Wśród przegniłych desek leżały pogrążone w pyle trumiennym kości ludzkie, śliskie od wilgoci kawałki materyi jedwabnej, jakaś tkanina delikatna, prawdopodobnie resztki płaszcza, krzyże na pół zbutwiałe, szczątki butów i trzewików, blacha przez rdzę zjedzona itp. (…)Podziemie to, zawierające tyle interesujących materyałów antropologicznych, kończyło się małemi drzwiami, prowadzącymi do izby, którą z powodu osobliwości budowy wzięto pierwotnie za ciemnicę, w której, w dawnych czasach, zamurowywano grzeszników niepoprawnych.
W rzeczy samej izdebka tak była mała, że w niej nie zmieściłaby się nawet trumna dorosłego człowieka. Prócz tego znaleźliśmy tu olbrzymie, żelazne haki. Całę to urządzenie mimo woli naprowadzało na myśl, że było to miejsce wiecznego zapomnienia.

Zresztą fantazya nie potrzebowała zyt długo pracować na tle poetycznego tematu, gdyż w samej izbie nie znaleziono żadnych śladów człowieka. Mimo to, kto raz zobaczył to miejsce i jego ciemnotę, mówiącą o nieskończonych cierpieniach i strasznej śmierci ofiar tu zamkniętych, a przytem jeżeli u obserwatora trzeszczały pod nogami kości, a do butów sypał się pył ciał ludzkich, ten po wyjściu z podziemia mógł odmalować wstrząsający obraz człowieka żywcem pochowanego. Dla amatorów silnych wrażeń, naturalnych lub sztucznych, pobyt w takim miejscu jest prawdziwym skarbem”.

Leave a Comment :, , , , , , , , , , , more...

Legenda jak baba diabła wyonacyła …

by on Cze.15, 2018, under Legendy

Ześli sie roz kumotrowie w jedyn zimowy wiecór do Jędrzeja Bystrzańskiego, do którego sie nazywało do Mrozków, bo jego baba była od Mrózków z Ludzimierza. A jego samego tyz nazywano Hartazel, bo rod furmanił. Zesły sie chłopy starawe – sytka wroz parobcyli i radzi sie widzieli.
Był tam Cios Michał, Stasel Wojtek, Kiecek zwany Piecek, Pokuscarz i paru innych. Z óśmi chłopa. To byli bursianie dawni i siła wroz nadokazowali we świecie. Pili gorzołke i piwo, które Bystrzański we własnym browarze warzył i ukwalowali rozmaicie, o tym i owym. Wtem dźwierza sie uchyliły i u progu ukazał sie stary Jasiek Cios, zwany Turniowiec, jak ten ptak, co się w halach turni dzierży, albo Jasicek, bo go tak ośmdziesiąt roków tymu matka nazywała, downy zbójnik, wykrynt i obyrtac, strzelec sławny i muzyka, ale se ino na gęsiołkach grywoł, które w zawiązanym rynkowie cuchy nosił.

Niek bedzie pokfalony Jezus Chrystus – rzekł, wsuwając do izby białą głowę i postać trochę schyloną od wieku.
Niegze bedzie. Na wieki wieków. Jamen. Witojcie, krzesny ojce! Podali sobie ręce.
Bóg zapłać!
Siednijciez, krzesny ojce!
– Zeć ta pomału.
– Je coz tys ta na was słyhno, krzesny ojce? Zdrowiście?
– Je nic tys ta takiego. Jesce ta jesce. A wy ta jak lepij?
– Jeć sie ta trzimiemy po końdku, dzieńka Bogu.
– Dziecyska tys ta jako?
– E ta i ony nic nijako.
– Fałaz Bogu. Zima!
– Hej wiera! Zima!

Podsunął Bystrzański pucharek Jasickowi, pozdrówkali do sie.
– E, zima! Ryncyska mi haw cysto pjyknie zglewiały. Sełek se drógom, krześnicku, patrzem, na sybak sie jarzy, wstąpiem, meślem se, je dy ta wtosi jest, kie śwycom!
– E dobrzeście tys, krzesny ojce, namyślili. Wse was rod witom!
– Ale co ta baba powie, krzesny ojce? Nieskoro w doma bedziecie!
– Je ta teroz dziewki na sopie nie śpiom, bo zimno.
– Ha, ha, ha!
– Kiela cas jeście haw na nas nie zajźreli.
– E ta ono wiecie, krześnicku, tak: rzekomo nika nic, a ono wse cosi kajsi.
– Je hłop i hłop. Rób i rób.
– Bajto! Lezał nie bees, jaz na ostatniej pościeli.
– Hej wiera! Dobrze padocie, kumotrze – na ostatniej.

– Aleście tys to, Jędrzeju, pieknego bucka na łogiyń ścieni!
– O beł piekny! Z naskiego haw, z lasa za wantulami. Ale telo twardy beł, kie my go ścinali, co się widziało, ze go diabli broniom!
– Jeć ta cłek nie wie: co ka? Cłekeś i cłek. U Staska Walinej w Podcerwonym beła tako staro, dudławo wierba, to w niej diasek cosi ze trzidzieści roków siadał. Coby sie buków dzierzał, nie słyhowałek, jednako i to moze być – rzekł Jasicek.
A moze ta jakie dutki pod nim beły? – ozwał sie Michał Cios. Nie sukaliście?
E, nie beło hań nic. Jacy skole, bo to we wierna ale tak wara gadom, przy samej ziemi widziało sie, ze sie go cieślica nie hyci. Bielskiego Symek by wam pedział, bo on hań se mnom beł.

Je ta pojedno drzewo takie kwarde urośnie. Ale wto wie? Trza beło sukać.
– E, hań nic znać nie beło.
– Ba, wto wie, na cym to takie drzewo rośnie?
– He, abo diasek zacarowoł tak jino na despet – ozwał się Jasicek. – On ta rad próguje, wto mocniejsy – hłop cy on?
– He, he, he – rozśmiał sie Pokuscarz z zadowoleniem i wszyscy spojrzeli po sobie i mrugnęli do siebie.
Ze jakoz on to próguje, krzesny ojce?
– Jedź ta rozmaicie. Tak i tak. Ale hłop, jak nie bzdura, to je wse wytrzymalsy.
– Wytrzymalsy je?
– Je kie wiycie co, krzesny ojce, to opowiyciez, opowiycie!
– He, he, he – śmiał sie naprzód Pokuscarz.

Jedziek ta kiejsi slisał o tem jedne historyjom od Pietrzakowego Kuby z Ostrysa, be temu z pięćdziesiąt rók, kie my wraz na Luptowie beli, a jemu to zaś opowiadał stary Józusiów Józuś, co mu jus wte moze sto lot rabowali, a jesce bacował pod Osobitom.
– Opowiyciez, krzesny ojce, opowiyciez!
– Hano, beło tak. Straśnie hłopa zycie dokucyło, umyślił sie objesić. Wzion powrózek, idzie hore dolinom, bo ta kajsi nie prec gór bywał, i co sie nie robi, zastompił mu diasek. Stretneli sie na perci. Hłop sie go ta juz nie przelonk, bo co sie taki bedzie bał, co sie objesić idzie, dej ta wie, ze poń janiołowie z kobiałkom nie przylecom, ba diasi z widłami, pado mu:
– Dobre połednie! – bo to prawie połednie beło. Nie bars skoro wej wyseł.

A dobre połednie – odpowiado mu diaboł. – Kaz idzies?
Objesić sie.
– Zje bez cos tak?
– He – pado mu tyn hłop – kiebyś ty mojom skóre oblók, tobyś sie ty, rzeke, nie jacy raz, ale trzi razy objesił.
– Je skróś cegoz tak? – pyta sie go diasek.
E, jino spróguj – pado mu hłop.
Hu, hu, hu – ośmiał sie diasek. – Jo by twojemu zyciu nie poradzieł?!
E dy jino spróguj! Bees widział. Nie wytrzimies, hoćjeś zły duk.
– Stawmy sie! – pado diabeł – jo nie od tego. O co stawka?
Je – pado diaboł – od tobie nic. Tak i tak byś beł mój. A jak nie wytrzimiem, to ci ukozem skarb w tej tu dolinie i nie bees sie potrzebował wiesać, bo wiymy, ze cie ta nie co ine cubrzy, jacy bieda. Taki wej zakład diaboł robieł, telo pewny beł.

Dobrze – gwarzi hłop.
Rynka?
– Rynka!
– No, co mam konać? – pyta diasek, gotowy.
E tak: Pudzies do mojego domu, ku mojej babie, za mnie.
– Za tobie? E to mnie późno, cok nie ty, ba grzych.
– Nic to. Uzdaj sie na mnie, dyjeś przecie diaboł, a odzienie ci ze sobie dam. Ono ta ciepło – prawie wiesna beła – ciupage i krzesiwo mam, watre se beem kłod – to ta w gaciak i w kosuli wylezem.
Wte, moji ludkowie, hłopy nie takie beły, jak dziś. Mróz beł, jaze wody lodami sły, to se taki rano w gaciak i w kosuli wyseł wyzierać, cy ta nie pocieple we świecie? A stał se i dziesieńć pacierzy poprzed hałupom abo i więcyj. Nie umarz. Drzewiej, moji ślicni piykni, hłopy bywały zdrowe. Portki go ta nie grzały, ba krew. Prawda, barana taki zjod, ale tys ta jak baran taki ciepły beł.

Diaboł sie mu usprzipatrzował, tu i tu, ze syćkik stron, wpatrzował sie do hłopa długo nie krótko i pado: – moze i to być.
Pote zaś poseł ku takiemu małemu bajorku, w rzecy kałuzy, co hań miyndzy skole beła, a jemu to za przezieradko stało i dropie ta cosi kajsi łapami po nurze, tak i tak, jeździ, mehu uskubie, przyłozy, to zaś piargu, a coraz, to sie przeźre, i zwyrtnon sie ku hłopu.
Dobre?
– Dobre – śmieje sie hłop. – Jo som teroz nie wiem, wtoryk jo, a wtoryś ty?
Sdjon hłop cuhe, kamizelke, jakie to ta wte nosowali, zobuł sie z portek, wyobuł z kerpcy, na ostatek mu i kapelus dał, ostał jino w gaciak i w kosuli, a to – pado diabłu – ukradnij se ka z płota, ka sie susy.
Diaboł kapelus na łeb, poprawieł i pyto sie:
Nie pozno mie?
– Ka ta?! Je dyś ty przecie diaboł od tego, cobyś ludzi mamił.

Trzepnon diaboł ogonem rad, ze sie mu śtuka udała i pado:
No to siejdze haw, zakiela sie nie wrócę, a o jedzenie i o picie sie nie turbuj, bo to tu bedzie. Ale pockoj! Na kiele casy zakład?
A hłop sie śmieje.
Je – radzi doń – nie trza haw woła ani całej świnie. Na trzy dni.
Zgłupioł diaboł.
Na trzy dni? – pado.
Je to tak, jak nic. Przegros!
E – pado hłop. – Beemy widzieć. Jino idź.
Dobre.
Wzion diaboł skałe, tak na seś funtów, duhnon, ogień mu z pyska wyjehał: Tu mas hleb. Upiók. Wzion pote ziemie garzć, duhnon zaś znowa: zrobiła sie śtuka, howiedze mieso. Zaś pote puścieł! Wode suhym potokiem, bo ji ta nie beło blisko.
No i co sie nie robi, mój diaboł odzienie hłopowe pod pazuhe wzion, kapelus w zemby, coby mu wiater nie porwoł, i kajsi ku wsiom na gacie i na kosule polecioł. A hłop przy watrze ostał.

Leci, suko, pilno najść ni móg, ku wiecorowi go zbawiło, nim to, co mu trza beło, z płota kanysi ukrod. A to bez to, ze to jakosi beło po świyntak i baby przódzi poprały i powysusowały.
Odział sie w lesie, w Dónajcu jesce kajsi przejźrał, idzie ku hłopowej zagrodzie. A nań jus gaździna cekała, a hłop se gaździnom miał setnom. Babie beło wysy śtyrdziestu, rynka jak rajtok, a pysk jak u psa, telo sceklawy. Dzieci nie miała.
Kaś beł? – pyta sie go. Nie poznała nic.
W lesie.
– Coś hań robieł?
– Hodziłek se i gwizdał – pado diaboł, bo cos sie mu ta babsko widziało? Baba i baba.

Jesce nie dokóńcył, kie w pysk dostał, jaze mu zezwieńcało w usak.
Edź – meśli se – to haw tak witajom? Ale to nic.
A nie wies to, bezero – krzycy baba – co teroz wiesna, roboty moc?! To ty se bees po lesie gwizdoł?! Cie go! Jaki drózdz! Ale dobrze, coś haw. Zbieroj sie, wesele u Walka Łojasa, pytace haw beli. A cobyś tąńceł! Bo padajom na tobie sytka: dziad! nieruchajda!
Je tok treftieł – myśli diaboł – na hipkacke. Je to se ta potąńcem kolwicek. Poseł, ubrał sie piyknie, odzienie nowe hłopowe ze zyrdki sodjon, wyzdajał sie. wybryzował, jak to na wesele. Jaze sie sam do siebie ośmioł.
Baba samo to, po świentalnemu, pod stązkami, bo to kajsi pono w Zarze beło, buty zółte, a korole na syji.
Je to tu na nik biedy nie mas – myśli diaboł.
Uzaprzongoł konia, siedli, pojechali. Diaboł wióz, to tak kóń seł, jaze bahra w kołak zwoniły.
Całom noc musiał diaboł tąńcyć. Bo ta nie jino tąńceli, ale sie i bawili, to w dziada, to w kota i myske, to zaś i w ryktara, seliniejako, to znowu śtajera, polonesa śli i niedźwiedzia trza beło za jinemi pokazować, a co se diaboł fciał siednąć, to baba ku niemu – Basommazania!

Stydu mi nie rób! Jus cie i tak ludzie za psie uho nie majom! Dziadu! Delengusie! Tańc!
Kolwicek sie ta jej jus i bał, to seł. Cysto pieknie sie zamordował. Bo ta i naucny nie beł tak. Haj.
Całom noc tak sło, do biłeho rania.
No – myśli se diasek – to nic. Zajedzleme du domu, to sie wyśpiem. To jino roz tak.
Ehę! Zajehali du domu, zodziewa sie ze świentalnego baba, zodział sie diaboł i na pościel sie pha, a baba nań:
Is! Is! Kazbyś sie phał, psie mieso jedne!l A nie wies to, ze orba w polu! Bier sie! Bo ci haw zapłuźnika nik nie upytał!
Przipatrzeł sie diasek do baby, ale cóż bees robieł?
Lewdy ta kielo telo pośniadać dała, juz mój diaboł przi pługu. Oro. Jino ze tyz ta moc nie zorał, bo nie zwycajny beł za pługe hodzić.

Leci baba z połedninom.
Kieloś zoroł?
– Je to i to.
Jak baba nie weżnie teremtetować!
Hej ty, wietrzny młynie, weredo! Psia kość zatracona! Toś ty jino telo oborać zatela zdołał?!
– Jedyjek ani nie siad – pada diasek.
Ba coś robieł?! Jeść toś ty piersy! Na to toś hłop! A ku pługowi toś dziecko?! Zarbyś teroz, co?! Jaskółce gniazdo jedno!
I prask garkem o ziem. Wylało sie, co prziniesła.
Ehę! – meśli zaś diaboł. – To tu tak za robote płacom? Ale to nic. Legnem se na łące, jscawu pozujem, to sie mi nie bedzie jeść fciało.
Wiera se tys użył! Do zahodu słonka na roli orać musiał, bo babsko ukazało, pokiela zorać ma, nie beło rady nijakiej.
Idzie wiecór du domu – drwa rąb!

Uzgibał sie przi pługu, tu jesce nie telo trza beło. Kościska mu trzescały w grzibiecie, ale rąbał, bo sie juz baby na mój dusiu na ozaist bał.
Zawołała go na wiecerzom, pojad ta kąsecek, u baby kuhnia nie przestrono, telo jino, cobyś nie zdeh, meśli se: teroz sie by wyśpiem. Baba pacierze smówiła, diasek ta w koncie cosi po zydowsku uśwajndrał, w rzecy ze sie modli, legli. On za hłopa przi babie. Wyciągnon sie, dorobiony beł telo co cud, ocy mrózy, mało co wy sło – Maciek!
Bo ta temu hłopu beło Maciek.
Co?
– Śpis?
– E coz byk robiel? Po fili zaś znowa:
Maciek!
– Co?
– E coz ta śpis telo?
– Je dy od tego noc. I zaś znowa po filece:
Maciuś!
– Co?
– Jakoz bedzie?
– Es cym?
– Es tym.
– Z jakim tym?
– Es tym, po coś sie zenieł.
Ehe! – meśli diaboł. O to ci idzie! Je – pado – e to mi nie trza beło kazować całom noc jedne tąńcyć, zaś pote cały dzień orać, a jesce i drwa rąbać, a pojeść toś mi dała jak musycy.

A baba noń:
E ty węgierska śmierzć zatracona, to ty haw jesce ze zembami do mnie! Ty niemrawo! Tyrłaku prześlongły! Niedomozku! Ty Maciejisko! I obróciła sie ku niemu, za łaskom mówięcy, rzyciom.
No dobrze – meśli diaboł. – Niegze sie ta gniewa. To nie na długo tyj słuzby. Nie wysło dwa pacierza, baba: Maciuś!
Tuk dopiero beł Maciejisko, tujek Maciuś – meśli diasek. – Co tys ta zaś?
Maciuś – gwarzi baba – pojdze… Dam ci jutro moskolicek z masłem…
I rencami po nim jedzie, nie przebiero nic… Widzi diaboł, ze spać nie do, meśli se: Uląze, babo, dogodzem ci roz, cobyś dała pokój. Wzion i zrobieł, co trza, log, kce spać. Kwilecke ta uspał, zaś znowa słisy – Maciuś!

Je krotni milońscy! Je co?
A baba doń:
Maciuś! Rad byś jeść moskolicek z masłem?
– Je dy go ta jus i tak beem jadł
– Ale jesce nie telo! I ze spyrkom!
Diabłu sie spyrki nie fciało, ale coz bees robieł? Wzion, wyzwyrtał babe drugi roz, no – meśli se – teroz to jus be ciho do rania.
Wtulił pysk w zagłówek, śpi.
A tu nad usyskami: Maciuś!
O! Pokielze tego bedzie?! Wiera tyn hłop dobrze ra-dzieł, ze go dokucyło! Nie obzywo sie nic.
Maciuś! On nic.
Maciek! Nic.
Słysys?! Nic.

Ale sie diaboł nie naspodział, co sie nie zrobi. Kie sie baba nie dźwignie na pościeli, kie nie kopnie wysy łydka! Do razu diaboł z pościele na dyle zjahał.
A ty dziadygo, ty judasie! – krzicy baba. – Hań siedź, kieś pościele niegodny!
Siad diasek na dylak, bo hań podłogi forztowanyj nie mieli, po boku sie maco, bo sie godnie stłuk spadujący, i meśli se: Haw źle i hań niedobze… A tu baba w płac! Jojcy!
O jo hudobno, niescyńśliwo, o po coz mie tys ojcowie za cie wydali! A dobrze padała niebozycka stryna: Nie dejcie Kundy za Maćka, bo to dziad! O raty, raty! O mamo moja!
A tu baba by jus na uwzientego i babkom mogła być, jino ze dzieci nie mieli.
Jak jojcy, tak jojcy, diasek na forztak siedzi, zimno mu, twardo, ozmyśluje, jaze go nagniewało syćko.

Je cie diabli wzieni! – pado babie. – Tu jedne noc tańc, tu pote cały dzień rób, jedz telo, co nic, a na drugom noc zaś figluj, a pote znowa ku pługu?! Je dyby jo sie haw cysto pieknie zdar!
Wzion, sjon kosule, zrucieł gacie napośród izby, hip ku oknu, fuk sparom w pole! Leci ku hłopu, w doline.
Hłopisko se przi watrze lezy, fajkę pokurzuje.
Zacudował sie, kie diabła ujźrał.
Tuś?
Hawek – pado diaboł. – Podź pod wante!
Ze jako? Nie wytrzimies tyk trzok dni? – śmieje sie hłop.
Podź pod wante – pado diaboł, nie radzi do niego nic.
Cyś tak do wyhipka leciał, co ani przegwarzić nie mozes? – pyto sie hłop.
E, bracie! – pado mu diasek. – Dobrześ ty padał, co kieby jo na twojim miejscu beł, tobyk sie nie to roz, ale trzi razy objesił! Ani dwie słowie! Stawka twoja! Podź!

Dźwignon sie hłop, nie uśli na trzi strzelenia w rumowisku, ale sie juz hłopu całkem odmieniło, hoć doline dobrze znał, jakkieby hań nigda nie beł. Przidom ku wancie jednyj, dość godnej, nadniós jom diasek, a pod niom złota, śrybła, seliniejakiego dobra, co cud Pana Boga!
Nabrał hłop, kielo zdołał, worek sie ta jakisi stary kejsi w sałasie naloz, diasek mu go igłom z cetyny i niciom ze smoły poznaprawiał, pozwięzował do niego, co jino móg.
I śmieje sie, i powiada diabłowi: No, tok juz od teraźżnia hłop. Na dzień to se bedem robotnika najmował, a noc to ta jesce ścierpiem. Aleś ty mojego zycia sprógował, aj sprógował!
I poseł se z workem na plecak śmiało ku izbie, a diaboł mu jino krziknon na dróge:
Idze ze Syrokim! Je dyby to na trzok diabłów roboty beło prawie!

Leave a Comment :, , , , , , , more...

Pułkownik Franciszek Faix (2) – suplement

by on Cze.11, 2018, under Historia

W Biuletynie Samorządowym Gminy Bystra-Sidzina nr 4 (72) z kwietnia 2018 roku na stronie 11-12 ukazał się artykuł pod tytułem: „Zapomniany bohater z Bystrej Podhalańskiej”, opowiadający o pułkowniku Franciszku Faxie.
Czy rzeczywiście pułkownik Franciszek Faix był bohaterem z Bystrej?
Oto kilka faktów…
Autor artykułu w Biuletynie Samorządowym podał informację jakoby  – cytat ze strony 11:
„(…) jako 15 letni uczeń giminazjum, 18 listopada 1911 roku wstąpił do Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Jordanowie. W latach 1912-1914 przeszedł szkolenie wojskowe w Sokolich Drużynach Strzeleckich. Uczestniczył w kursie wojskowym w Limanowej oraz w wielu wykładach o tematyce wojskowej”.

Po dotarciu do materiałów źródłowych okazało się, że do Bystrej przeprowadzili się tylko rodzice Franciszka Faixa wraz z pozostałym rodzeństwem. Sam Franciszek pozostał w Cieszynie i nigdy w Bystrej nie mieszkał. Nie pamiętają go nawet autochtoni. Zatem?

Fakty: Do maja 1914 roku był uczniem gimnazjum w Cieszynie. 18 listopada 1911 roku zostaje członkiem Związku Strzeleckiego, a 16 sierpnia 1914 roku wraz z drużyną Związku Strzeleckiego z Cieszyna wstąpił ochotniczo do Legionów Polskich.
Skąd zatem nagła, ponad 120-kilometrowa rozbieżność w miejscach pobytu i edukacji Franciszka Faixa, Cieszyn – Jordanów (Bystra)? Można w tym miejscu pokusić się o stwierdzenie dorabiania lokalnych bohaterów i poprawiania lokalnej historii.Celowe zamierzenie czy też brak kompetentnej wiedzy osób informujących autora (?), pominięcie weryfikacji uzyskanych informacji (?) – w to nie będę się zagłębiał, opierajmy się na potwierdzonych faktach. Korygujmy dalej.
Cytat: „Wskutek zdrady żołnierzy Czeskich pod Czartoryskiem koło Bielgowa 7 listopada 1915 roku, pluton dowodzony przez Franciszka Faixa zmuszony został do walki wręcz na bagnety. Pluton został zniszczony. Dowódca ciężko ranny dostał się do rosyjskiej niewoli i został wywieziony na Sybir do obozu jenieckiego w Semipałatyńsku. Tu przebywał do 10 sierpnia 1918 roku”.

Fakty: 5 listopada 1915 roku Faix zostaje ranny podczas walk na froncie rosyjskim, natomiast 8 listopada 1915 roku dostaje się do niewoli rosyjskiej i zostaje umieszczony w rosyjskim szpitalu wojskowym na Syberii. Po wyleczeniu ran uczęszczał do gimnazjum gdzie zdał egzamin maturalny.

Cytat: „Od 12 lipca 1919 roku, jako dowódca grupy operacyjnej, uczestniczył w walkach z wojskami bolszewickimi w stepach kułundyjskich. Podczas odwrotu dostał się do niewoli bolszewickiej, wkrótce udało mu się zbiec, przedarł się przez front, dotarł do Krasnojarska(…). Po kapitulacji 5 dywizji Syberyjskiej (10 stycznia 1920 roku) w dniu 14 stycznia dostał się ponownie do niewoli bolszewickiej (…) gdzie przez kilka miesięcy nadal chorował na tyfus plamisty i zapalenie płuc. Dwukrotnie w lipcu i sierpniu 1920 roku, próbował zbiec z niewoli. Ostatecznie udało mu się to 9 sierpnia 1920 roku, ale pod koniec sierpnia, podczas próby przedarcia się przez front bolszewicki, został aresztowany przez bolszewików na Łotwie. Dzięki wymianie jeńców, pod koniec września, został zwolniony i powrócił do Polski. W dniu 20 września 1920 roku zameldował się w Ministerstwie Spraw Wojskowych w Warszawie”.Fakty: Od 1 maja 1919 roku był komendantem Szkoły Podoficerskiej przy 3 pułku piechoty. Od 12 lipca 1919 roku roku walczył na froncie wojny polsko-bolszewickiej. 6 stycznia 1920 roku, po kapitulacji 5 Dywizji Piechoty znalazł się w niewoli sowieckiej. W lipcu i sierpniu 1920 roku podejmował dwie nieudane próby ucieczki z niewoli. We wrześniu tego roku udało mu się zbiec z niewoli i następnie 25 września 1920 roku powrócić do Polski.

Cytat: „W roku 1921 ukończył kurs kapitanów w Bydgoszczy i otrzymał awans na stopień kapitana i funkcję dowódcy kompanii szkolnej Batalionu. 25 marca 1922 roku został dowódca tego Batalionu. Z początkiem 1927 roku awansował na majora i pełnił szereg funkcji dowódczych (…)”.

Fakty: Od 1 lutego 1921 roku przebywał na kursie dla kapitanów w Bydgoszczy, który ukończył z 4 lokatą. Zweryfikowany w stopniu kapitana służby stałej piechoty ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 roku. Służył w dalszym ciągu w 2 pułku piechoty Legionów.
Do 1 lipca 1921 roku dowódca kompanii szkolnej w Batalionie Zapasowym 2 pułku piechoty Legionów. Potem kolejno szef wyszkolenia, a od 25 marca 1922 roku pełniący obowiązki dowódcy batalionu. Od 15 września 1922 roku dowódca kadry Batalionu Szkolnego, następnie od 7 marca 1924 roku dowódca I batalionu 2 pułku piechoty Legionów. Od 30 maja 1924 roku został oficerem materiałowym pułku. W okresie od 15 lutego do 16 maja 1925 roku był uczestnikiem kursu udoskonalającego w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. Po powrocie do 2 pułku piechoty Legionów w dalszym ciągu pełnił funkcję oficera materiałowego. 1 stycznia 1927 roku otrzymał awans na stopien majora i został kwatermistrzem 2 pułku piechoty Legionów. 2 kwietnia 1927 roku otrzymał nominację na dowódcę 2 kompanii I batalionu.W tym momencie zatrzymam się już z porównywaniem cytatów do faktów, gdyż autor w dalszej części swojego artykułu przechodzi do wymieniania zasług i odznaczeń za zasługi płk. Franciszka Faixa.
Cóż, takie niewielkie „anomalia” w tekście, a jednak. Nie pomniejszam tutaj zasług i wkładu w obronność i niepodległość Polski pułkownika Franciszka Faixa – to jest faktem niezbitym, jest on bohaterem, ale nie jest bohaterem z Bystrej – nie mieszkał w Bystrej, nie ma żadnych zasług dla mieszkańców Bystrej jak i w walkach z wrogiem na terenie gminy Bystra-Sidzina czy Jordanowa. Jedyny, również niepotwierdzony dokumentami epizod, o którym „ktoś tam” wspomina, to jego rzekoma wizytacja oddziałów Armii Krajowej zlokalizowanych w Paśmie Policy (Polana/Hala Malinowe) w 1943 lub 1944 roku – Oddziałów Partyzanckich „Harnaś”, „Chełm” i „Huta Podgórze”.

Na zakończenie, z gwoli konsekwencji, dokończę życiorys pułkownika Franciszka Faixa w skróconej formie.
Pułkownik Franciszek Faix do października 1939 roku kontynuuje swoją karierę wojskową na różnych szczeblach. W dniach 2-6 października 1939 roku bierze udział w bitwie pod Kockiem, unika niewoli i przedostaje się do Kielc rozpoczynając działalność konspiracyjną, między innymi w strukturach Armii Krajowej. We wrześniu 1942 roku zostaje odwołany z funkcji komendanta Okręgu ZWZ/AK „Polesie”, wyjeżdża do Warszawy do dyspozycji KG AK i następnie zostaje skierowany do Okręgu AK Kraków. 18 maja 1943 roku został aresztowany przez gestapo i osadzony w więzieniu Montelupich w Krakowie. Nierozszyfrowany jako oficer AK zostaje skierowany do KL Auschwitz, z którego uciekł w lipcu 1943 roku.

11 listopada 1943 roku został awansowany do stopnia pułkownika służby stałej. Po awansie pełnił funkcję zastępcy dowódcy Grupy Operacyjnej AK „Śląsk Cieszyński” gen Brunona Olbrychta. Po wkroczeniu wojsk sowieckich i rozwiązaniu Armii Krajowej przebywał w Krakowie i tworzył organizację skupiającą byłych żołnierzy AK. W kwietniu 1945 roku współorganizował Delegaturę Sił Zbrojnych na Kraj w Krakowie i przewodził grupie oficerów prowadzących rozmowy z UB w sprawie przeprowadzenia ujawnienia organizacji – podpisał apel opublikowany 20 września 1945 roku w Dzienniku Polskim o ujawnieniu. Od kwietnia 1945 roku oficjalnie zatrudniony był w Inwalidzkiej Spółdzielni Handlowo-Przemysłowej w Katowicach. Od września 1945 roku pełnił funkcję przewodniczącego Komisji Likwidacyjnej ds. AK Obszaru Południowego w Krakowie. Po oficjalnym ujawnieniu w październiku 1945 roku został członkiem Zarządu Wojewódzkiego Związku Uczestników Walki Zbrojnej o Niepodległość i Demokrację w Krakowie.Następnie zgłosił się do służby w Ludowym Wojsku Polskim ale po weryfikacji został przeniesiony do rezerwy. W styczniu 1946 roku zostaje przeniesiony na stanowisko dyrektora Oddziału Wojewódzkiego SHP we Wrocławiu i tam też w dniu 8 stycznia 1948 roku zostaje aresztowany przez funkcjonariuszy UB. Przechodzi ciężkie śledztwo z zastosowaniem tortur fizycznych i psychicznych, po którym zostaje zwolniony 25 września 1949 roku i następnie podejmuje pracę w Miejskim Handlu Detalicznym. Wzywany był na kolejne przesłuchania w latach 1950-1952. Był nękany i inwigilowany, zmuszany do współpracy z UB. Podczas pobytu leczniczego w świeradowskim sanatorium w dniu 2 września 1952 roku zostaje ponownie aresztowany i przewieziony do więzienia MBP na Mokotowie w Warszawie i ponownie torturowany.

Bity i maltretowany nie przyznał się do działalności konspiracyjnej, w dniu 1 marca 1953 roku został zwolniony bez procesu z więzienia już jako inwalida z niedowładem prawej ręki.
W bardzo ciężkim stanie zdrowia rodzina umieściła go we wrocławskim szpitalu z rozpoznaniem między innymi żółtaczki. Poddany został operacji 25 kwietnia 1953 roku przez zespół lekarzy z Kliniki Chorób Wewnętrznych we Wrocławiu gdzie zmarł dwa dni później – 27 kwietnia 1953 roku.
I w ostatnim słowie – Bystra Podhalańska nie ma nic wspólnego z Podhalem („Podhalańska” obowiązuje od niedawna), podobnie jak pułkownik Franciszek Faix nie ma nic wspólnego z Bystrą …
Nie dodawajmy lokalnych bohaterów i nie „ulepszajmy” lokalnej historii – epokę „ulepszania” mamy już dawno za sobą, po 1945 roku, w dobie głębokiego socjalizmu.

tekst i zdjęcia: (PA) GEP GeoExplorer

1 Comment :, , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Pułkownik Franciszek Faix (1)

by on Cze.01, 2018, under Historia

Pułkownik Franciszek Faix (1896-1953) urodził się 9 marca 1896 roku w Gródku koło Jabłonkowa na Śląsku Cieszyńskim – obecnie Hradek w Czechach. W 1902 roku rozpoczął naukę na Zaolziu. Następnie wraz z rodzicami (i rodzeństwem) w poszukiwaniu środków do życia migruje do Cieszyna, następnie do Chrzanowa i wreszcie rodzice korzystając z propozycji krewnego Władysława Dolaisa, właściciela dóbr bystrzańskich, osiadają w Bystrej na roli Hotałowej.
Ojciec Franciszka – Karol Faix otrzymał kawałek gruntu „pod górkami” (na przeciwko szkoły) na którym wybudował dom. Nieopodal znajdował się kamieniołom piaskowca zarządzany przed 1906 rokiem przez Franciszka Wandra a od 1912 roku przez licencjonowanego majstra kamieniarskiego Jana Licka.
Karol Faix znalazł zatrudnienie jako kamieniarz do obróbki wydobywanego piaskowca na parapety, schody, podmurówki, filary, słupy, pomniki a także figury i krzyże przydrożne.

Ojciec Franciszka, Karol Faix (s. Franciszka i Joanny Choloupke) zmarł w Bystrej w wieku 66 lat na astmę.
Matka Maria z d. Szmidt (c. Ludwika i Pauliny Polko) urodziła się w Rakowcu 1 grudnia 1873 roku, zmarła w Bystrej 9 marca 1942 roku.
W Bystrej urodziła się siostra Emilia (1907-1980) Wirtel, z kolei najdłużej mieszkała tu siostra Stefania urodzona w Dynowie (1904-1984) pracownica sklepu u Traczyka na roli Kowalczykowej. Ponadto miał jeszcze siostrę Marię i Helenę (Kaczmarczyk) oraz brata Bolesława, nadleśniczego w Andrychowie.
Franciszek Faix wychowany w atmosferze głębokiej religijności i wolnościowych tradycji patriotycznych Józefa Piłsudskiego, jako 15-letni uczeń gimnazjum, 18 listopada 1911 roku wstępuje do Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w pobliskim Jordanowie.

W latach 1912-1914 przechodzi szkolenie wojskowe w Sokolich Drużynach Strzeleckich, uczestniczy w kursie wojskowym w Limanowej oraz w wielu wykładach o tematyce wojskowej.
Niestety wybuch I wojny światowej uniemożliwił 18-letniemu Franciszkowi ukończenie gimnazjum a tym samym zdanie matury.
16 sierpnia 1914 roku wstępuje do Legionów Polskich. Ze swoim plutonem stacjonującym w Krzeszowicach przybywa do Sierszy na koncentrację Sokolich Drużyn Polowych, a te zostają wcielone w szeregi 2 Pułku Piechoty Legionów.
Już jako sierżant otrzymuje przydział jako podoficer sekcyjny w 8 kompanii pułku. 28 września 1914 roku wyrusza ze swoim pułkiem na front węgierski biorąc udział we wszystkich walkach prowadzonych przez 2 Pułk Piechoty w Karpatach.Po zmianach reorganizacyjnych w strukturach i utworzeniu jesienią 1914 roku II Brygady Legionów w Kołomyi, zostaje przydzielony do 12 Kompanii 4 Pułku Piechoty, z którą brał udział w walkach podczas ofensywy besarabskiej.
7 września 1915 roku zostaje awansowany do stopnia chorążego obejmując dowództwo plutonu a następnie kompanii.
W październiku 1915 roku stacjonował na Podolu i Wołyniu pod Czerniowcami.
Otrzymuje swój pierwszy urlop, którego nie wykorzystał z powodu nagłego ataku wojsk rosyjskich – 7 listopada 1915 roku na skutek zdrady żołnierzy czeskich, pod Czartoryskiem koło Bielgowa, pluton pod jego dowództwem zostaje zmuszony do walki na bagnety, następnie rozbity, a on sam ciężko ranny dostaje się do rosyjskiej niewoli i zesłany na Sybir do obozu jenieckiego w Semipałatyńsku, w którym przebywa do 10 sierpnia 1918 roku.

W związku z następującymi po sobie wydarzeniami historycznymi – wybuchem rewolucji lutowej, upadkiem caratu, rewolucją październikową i wojną domową w Rosji, powstały sprzyjające okoliczności do utworzenia oddziałów polskich z jeńców wojennych.
W styczniu 1919 roku utworzone z jeńców przez płk Waleriana Czumę (1890-1962) oddziały wojskowe zostają przekształcone w 5 Dywizję Syberyjską podporządkowaną dowództwu „Błękitnej Armii” gen Hallera we Francji.
Faix po udanej ucieczce z obozu jenieckiego wstępuje do dywizji Hallera. Podnosi swoje kwalifikacje w rzemiośle żołnierskim biorąc udział w wielu szkoleniach, będąc słuchaczem szkoły oficerskiej, instruktorem, dowódcą szkoły podoficerskiej.

Od 12 lipca 1919 roku jako dowódca grupy operacyjnej prowadzi walkę z wojskami bolszewickimi w stepach kułundyjskich i tam podczas odwrotu dostaje się do niewoli.
Wkrótce udaje mu się zbiec, przedrzeć przez front i dotrzeć do Krasnojarska.
Podczas dalszego odwrotu na wschód zapada na tyfus i zostaje umieszczony w pociągu sanitarnym.
14 stycznia, po kapitulacji 10 stycznia 1920 roku 5 Dywizji Syberyjskiej, jako chory na tyfus i zapalenie płuc, dostaje się ponownie do niewoli bolszewickiej i umieszczony w obozach jenieckich w Krasnojarsku, Tomsku i Tule.
Dwukrotnie, w lipcu i sierpniu 1920 roku, próbuje zbiec z niewoli, ostatecznie udaje mu się to 9 sierpnia 1920 roku. Pod koniec tego miesiąca, podczas próby przedarcia się przez front bolszewicki na Łotwie, zostaje aresztowany.Dzięki wymianie jeńców pod koniec września został zwolniony i powrócił do Polski.
20 września 1920 roku zameldował się w Komendanturze Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie otrzymując mobilizację do 2 Pułku Piechoty Legionów w Pińczowie.
W 1921 roku ukończył kurs kapitanów w Bydgoszczy otrzymując awans oficerski w stopniu kapitana i obejmuje dowództwo kompanii szkolnej batalionu a 25 marca 1922 roku dowódcą tegoż batalionu. Na początku 1927 roku awansuje do stopnia majora i pełni kilka funkcji dowódczych, miedzy innymi 2 Kompanii Pułku Piechoty Legionów, 2 Batalionu i 1 Batalionu w Dęblinie.
W latach 1937-1938 jako podpułkownik zostaje mianowany Komendantem Brygady Obrony Narodowej w Toruniu, następnie zastępcą dowódcy 42 Pułku Piechoty w Białymstoku.

16 maja 1922 roku płk Franciszek Faix za swoją dzielność i odwagę na frontach I wojny światowej, za walki stoczone na Syberii, dwie ucieczki z niewoli, bitwy stoczone pod Małotkowem (wycofując się z osaczenia zebrał po drodze 180 rannych i maruderów przeprowadzając ich do pułku stacjonującego w Zielonej) oraz za walki stoczone pod Mamajowcami, Rokitną i Rarańczą, został odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militari V klasy, trzykrotnie Krzyżem Walecznych, Krzyżem Niepodległości, Medalem Dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości, Medalem Pamiątkowym za wojnę 1918-1921 i francuskim Medalle Commemorative de la Grande Guerre (Medal Pamiątkowy Wielkiej Wojny).
Na początku lat 20-tych XX wieku płk Faix zawarł związek małżeński z Jadwigą Podmagórską, z którego narodziły się dwie córki: Elżbieta (1924) i Jadwiga (1927). Żona Jadwiga podczas II wojny światowej była żołnierzem Armii Krajowej odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami.

ciąg dalszy nastąpi …

tekst i zdjęcia: Tadeusz Uczniak
(oryginał: „Zapomniany bohater z Bystrej Podhalańskiej” – Biuletyn Samorządowy Gminy Bystra-Sidzina
nr 4 (72), kwiecień 2018, str 11-12)
przeredagował za zgodą autora: (PA) GEP GeoExplorer

1 Comment :, , , , , , , , , more...

I Biwak Eksploracyjno – Historyczny 2018′

by on Maj.28, 2018, under Galimatias

W dniach 24-27 maja 2018 roku odbył się I Biwak Eksploracyjno – Historyczny na terenie Gminy Bystra-Sidzina (powiat suski, województwo małopolskie), zorganizowany przez Grupę Eksploracyjno-Poszukiwawczą GeoExplorer
Eksploracje objęły tereny miejscowości Bystra Podhalańska, Sidzina, Osielec oraz Pasma Policy (1369 m n.p.m.)Związane były z wydarzeniami mającymi miejsce jesienią 1944 roku – pacyfikacją przez oddziały wojsk niemieckich Pasma Policy, a w szczególności spaleniem Osiedla Malinowe (Polana Malinowe) w dniu 13 października 1944 roku za ukrywanie i okazaną pomoc żołnierzom Armii Krajowej, ustaleniem lokalizacji zniszczonych w wyniku w/w działań zabudowań, eksploracją podziemi, odnalezieniem pozostałych przedmiotów użytku codziennego ówczesnych mieszkańców, artefaktów i przekazaniem ich, jak i informacji pozyskanych w trakcie prospekcji terenowych do Izby Pamięci i Skansenu w Sidzinie.Ponadto dokonano prospekcji terenowych miejsc w których znajdowały się dawne zabudowania dworskie w Bystrej, niemieckie stanowiska ogniowe, bunkry oraz miejsca tak zwanych zrzutów – wskazywane przez żyjących świadków tamtych wydarzeń.
W I Biwaku Eksploracyjno – Historycznym wzięli udział eksploratorzy z Dolnego Śląska i Podhala, lokalni pasjonaci historii i przedstawiciele Urzędu Gminy Bystra-Sidzina.Osobami odpowiedzialnymi za organizację i prowadzenie byli: Paweł Antolak (strona logistyczno-eksploracyjna) i Tadeusz Uczniak (strona historyczno-terenowa).
Jednocześnie w w/w dniach na terenie posesji w Bystrej Podhalańskiej zorganizowano imprezę integracyjną dla osób biorących udział w I Biwaku Eksploracyjno – Historycznym (udostępniono pole do rozbicia namiotów i miejsce parkingowe dla aut uczestników). Do poszukiwań wykorzystano sprzęt firmy White’s.Za przychylność dla naszych działań eksploracyjnych i pomoc dziękujemy:
– Wójtowi Gminy Bystra-Sidzina Stanisławowi Tempce
– Przewodniczącemu Rady Gminy Janowi Motor jak i pozostałym urzędnikom
– księdzu proboszczowi Adamowi Byrskiemu z parafii p.w. św. Marcina w Bystrej
– leśniczemu Krzysztofowi Porszke z leśnictwa „Bystrzak” Nadleśnictwo Myślenice
– komendantowi Policji z Jordanowa Grzegorzowi Sosinowi KPP Sucha Beskidzka
– mieszkańcom Sidziny oraz innym osobom które okazały nam pomoc.

tekst i zdjęcia: GEP GeoExplorer

Możliwość komentowania I Biwak Eksploracyjno – Historyczny 2018′ została wyłączona :, , , , , , , , , , , more...

Rezerwat „Skałka Rogoźnicka”

by on Sty.02, 2018, under Ciekawe miejsca

Panorama kamieniołomuSkałka Rogoźnicka 710 m n.p.m. położona jest około 2 km na południe od wsi Rogoźnik, na prawo od terenu byłego kamieniołomu wapienia, z dala od wszelkich szlaków turystycznych, co powoduje że jest znana w bardzo niewielkim stopniu. W Rogoźniku są mało zauważalne oznaczenia jak do niej dotrzeć. Warto spytać mieszkańców o właściwą drogę lub skorzystać z aplikacji nawigacyjnych (np. Geoportal). Kamieniołom jest znacznie oddalony od zabudowań wsi i zlokalizowany pośród łąk do wypasu bydła. Aby dotrzeć do Skałki należy przejechać przez most nad rzeką Wielki Rogoźnik, za nim pozostawić auto i dalej kierować się pieszo przez bród potoku Trawny. Po przekroczeniu brodu i wyjściu na łąki, przed nami zarysują się oddalone o 500 metrów ściany kamieniołomu i Skałki Rogoźnickiej.

Już na początku XIX wieku Skałka była licznie odwiedzana przez geologów z Krakowa i Lwowa, a nawet z Europy (Niemiec, Austrii), którzy pozyskiwali skamieniałości do opracowywania kolekcji. Podczas II wojny światowej niestety zbiory te w większości uległy zniszczeniu. Ponowne tworzenie kolekcji fauny muszlowca po II wojnie światowej i ich nowoczesne opracowanie, stworzyło podstawę do rewizji dotychczasowych oznaczeń amonitów, co umożliwiło określenie wiekowych zasięgów wyróżnianych tu warstw.
Muszlowiec rogoźnicki ułatwia litostratygrafię, gdyż jest bardzo dobrze poznany i klasycznie wykształcony, wyróżniony jest jako stratotyp ogniwa muszlowca z Rogoży.Skałka RogoźnickaSzczególne walory tej formacji spowodowały, że Zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego nr 132 z dnia 27 lipca 1961 roku utworzono tutaj rezerwat przyrody nieożywionej, co wiązało się z częściowym zaprzestaniem pozyskiwania wapienia w jej najbliższej okolicy, lecz dopiero około 1977 roku całkowicie wstrzymano eksploatację w kamieniołomie.
Rezerwat „Skałka Rogoźnicka” chroni skałkę zbudowaną z górnojurajskich i dolnokredowych skał należących do jednostki czorsztyńskiej. Są to sparytowe i mikrytowe muszlowce z wieloma skamieniałościami. Ten wysokiej klasy obiekt naukowy ma też znaczenie ponadregionalne, ponieważ spotykana tu fauna najlepiej reprezentuje biostratygraficzny poziom amonitowy Semiformiceras semiforme w obszarze alpejsko-karpackim.

Wapienne skały położone obok nieczynnego kamieniołomu, jak i odsłonięcia ich przekroju na terenie kamieniołomu, są unikalnym w skali europejskiej stanowiskiem geologicznym ze względu na niebywałe bogactwo skamieniałości.
Skałki Rogoźnickie jako jedyne w Polsce (!) zostały wpisane w 1989 roku na Listę Światowego Dziedzictwa Geologicznego UNESCO, jako wysokiej klasy obiekt naukowy o międzynarodowym znaczeniu paleontologicznym i stratygraficznym.
Paleontologia jest działem nauk biologicznych zajmujących się badaniem skamieniałości i śladów działalności życiowej organizmów. Na ich podstawie ustalana jest historia życia na Ziemi. Stratygrafia zaś zajmuje się badaniem wieku i następstwa skał.MuszlowiecFormacja rogoźnicka pod względem geologicznym przynależy do Pienińskiego Pasa Skałkowego, który to rozciąga się spod Wiednia aż po Karpaty Rumuńskie, a sama skałka stanowi jedną z najbardziej wysuniętych na zachód jego wychodni.
Jest to jednostka tektoniczna zbudowana ze skał mezozoiku i palogenu, bardzo silnie sfałdowana podczas późnokredowych i trzeciorzędowych orogenez. Tym samym stanowi jeden z unikalnych i najcenniejszych obiektów geologicznych tego pasa.
Skałki Rogoźnickie posiadają budowę diapirową, co oznacza że bloki i soczewki twardych wapieni zaklinowane zostały tektonicznie pośród bardzo intensywnie sfałdowanych miękkich marglach górnokredowych. W historii geologicznej Pienińskiego Pasa Skałkowego Skałka Rogoźnicka ma szczególne znaczenie dla stratygrafii i rozpoznania granicy jury i kredy, a dokładniej pięter tytonu i beriasu.

Skałki znajdujące się w kamieniołomie to stratotypowe (wzorcowe) odsłonięcie ogniw muszlowca. W dolne części zbudowane są przez wyraźnie uławicone, sparytowe muszlowce amonitowe, przechodzące ku górze w muszlowce mikrytowe.
Muszlowiec, jak potocznie określa się wapień muszlowcowy czy zlep muszlowy, jest węglanową skałą organogeniczną, powstałą w wyniku scementowania, bezładnie ułożonych muszli małżów, ślimaków, ramienionogów, aptychów, głowonogów (amonitów, belemnitów, łodzików) lub małżoraczków a także mszywiołów, liliowców i dużych otwornic.
Muszlowce zwykle tworzyły się w płytkim morzu w strefie litoralnej.Muszlowiec z amonitemGłówny ich budulec stanowi węglan wapnia (kalcyt i aragonit), z dodatkiem minerałów ilastych, ziaren detrytycznego kwarcu, chalcedonu, hematytu, goethytu, syderytu i innych minerałów.
Zabarwienie muszlowca jest różnorodne, od barwy białej przez żółtawą, kremową, jasnoszarą, żółtobrunatną do brunatnej. W kamieniołomie można dostrzec wiele kolorów, które są między innymi wynikiem wytrącania się związków żelaza (kolor rudy, czerwony, brunatny) i manganu (kolor czarny) pod wpływem czynników atmosferycznych, infiltracji górotworu przez wodę nasyconą różnymi związkami chemicznymi i innych przyczyn.

Wyjątkowy czerwony muszlowiec, od nazwy miejscowości Rogoźnik, nazwano muszlowcem rogoźnickim lub inaczej muszlową brekcją rogoźnicką (czerwony fragment na wschodniej ścianie kamieniołomu).
W kamieniołomie wschodnim pozyskiwano białe wapienie krynoidowe, białe muszlowce mikrytowe i czerwone muszlowce mikrytowe. W kamieniołomie zachodnim odsłaniają się górnokredowe margle, głównie czerwone, ale również szare i zielone. Oba typy litologiczne złożone są z pokruszonych muszli amonitów, ramienionogów, aptychów, fragmentów liliowców połączonych głównie grubokrystalicznym sparytem i w niewielkiej ilości mikrytowym matrixem.
W Polsce muszlowce amonitowe pojawiają się wyłącznie w górnej jurze pienińskiego pasa skałkowego.Kamieniołom w RogoźnikuWapień krynoidowy, inaczej trochitowy, stanowi odmianę wapienia organodetrytycznego utworzonego z elementów szkieletowych liliowców Crinoidea, najważniejszej pod względem skałotwórczym grupy szkarłupni Echinodermata. Szkielety zbudowane są z kalcytu, przy czym każdy element, na przykład kolumnalim, człon łodygi liliowca (dawniej trochit), utworzony jest z jednego kryształu tego minerału, charakteryzującego się trójkierunkową łupliwością.
W Polsce wapienie krynoidowe występują na powierzchni w utworach dewonu i dolnego karbonu oraz triasu, a na Podhalu w środkowej jurze Tatr i Pienińskiego Pasa Skałkowego.

Sparytem określa się rodzaj spoiwa węglanowych skał osadowych (wapieni), utworzonego przez widoczne makroskopowo kryształy węglanów, głównie kalcytu (kalcysparyt), o rozmiarach od kilku setnych milimetra do kilku milimetrów. Oświetlone spoiwo sparytowe na przełamie skały daje efekt „iskrzenia”, z powodu odbijania się światła od ścian kryształów.
Sparyt może krystalizować w sposób pierwotny (w przestrzeniach między składnikami ziarnistymi) lub wtórny, tak zwany neosparyt (rekrystalizacja mikrytu lub składników ziarnistych).Wapień muszlowcowyMikrytem (pelitem) określa się rodzaj spoiwa węglanowych skał osadowych (wapieni), utworzonego przez niewidoczne makroskopowo kryształy węglanów, głównie kalcytu (kalcymikryt), o rozmiarach rzędu kilku tysięcznych milimetra. Makroskopowo mikryt ma postać jednorodnego wapienia. Nawet pod mikroskopem zwykle nie sposób wyróżnić poszczególnych kryształów i ziarn, widoczne są ciemne agregaty kalcytu. Mikryt zwykle tworzy się w wyniku strącania chemicznego lub biochemicznego. Mikrytowa masa wypełniająca może występować jako jedyny składnik wapieni lub współtworzyć spoiwo czy też masę wypełniającą wraz ze składnikami ziarnistymi

Skałka Rogoźnicka znajduje się po prawej stronie kamieniołomu i składa się z dwóch części rozdzielonych pęknięciem, które powstało miliony lat temu. Szczelina rozdzielająca skałę wypełniła się usypiskiem rumoszu skalnego. Po południowej stronie skałki odsłaniają się warstwy powstałe w dolnym i środkowym tytonie: muszlowce sparytowe z wkładką muszlowca mikrytowego, zaś północna część skałki zbudowana jest z muszlowca mikrytowego reprezentującego pogranicze tytonu górnego i dolnego beriasu.
Większość muszli jest pusta, z dobrze wykrystalizowanymi druzami, szczotkami i geodami kalcytowymi wewnątrz. Rozmieszczenie szczątków fauny w strukturze skalnej jest chaotyczne.AmonityMiejscami skamieniałości występują w postaci nagromadzeń fragmentów skorup i szkieletów.
Spotyka się również całe, piękne okazy amonitów, które są widoczne na poprzecznych przekrojach muszli. Sporadycznie spotkać można występujące również w muszlowcach korale osobnicze.
Białawe muszlowce mikrytowe są ewenementem w całym paśmie Karpat i wymagają skutecznej ochrony.
Obok opisanych skałek (w kamieniołomie), na ścianie o wysokości około 12 metrów, odsłaniają się gruboławicowe, czerwone, mikrytowe muszlowce amonitowo-brachiopodowe, zawierające szczątki liliowców i nieliczne pojedyncze korale, o miąższości około 10 metrów.

To urokliwe miejsce, dające możliwość wzbogacenia swojej wiedzy na temat dziejów Ziemi, zaobserwowania unikatowej budowy geologicznej i skamieniałości pradziejowej fauny. Jest to stratotyp ogniwa muszlowca z Rogoży, a zarazem jedyna wychodnia tego typu wapieni tytonu w całym łańcuchu alpejsko-karpackim.
Podczas zwiedzania należy zachować ostrożność nad urwiskiem, jak i na odpadające fragmenty skał. Na terenie rezerwatu obowiązuje zakaz pozyskiwania materiału skalnego, roślinnego, uprawiania wspinaczki i innych sportów, biwakowania i rozpalania ognia. W ostatnim okresie czasu nasiliła się dewastacja terenu przez amatorów jazdy terenowej (cross, quad).Geody kalcytoweDekadę temu powstał projekt dydaktycznego zagospodarowania rezerwatu, w którym zawarto szereg rozwiązań, począwszy od wyznaczenia i oznakowania dojścia poprzez urządzenia zabezpieczające jak stopnie, barierki, itp., po zagospodarowanie dydaktyczne w formie ścieżki dydaktycznej z tablicami informacyjnymi. Ważnym elementem jest także zapobieganie dewastacji związanej głównie z nielegalnym poborem minerałów i skamielin oraz samego wapienia. Należy podkreślić raz jeszcze, że utwory występujące w kamieniołomie, oprócz szczególnego znaczenia stratygraficznego mają unikatową wartość paleontologiczną jako miejsce bogactwa i różnorodności kopalnej fauny.
Rezerwat (kamieniołom) położony jest na terenach prywatnych kilku właścicieli.

Możliwość komentowania Rezerwat „Skałka Rogoźnicka” została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Diabli Kamień koło Szczyrzyca

by on Gru.29, 2017, under Ciekawe miejsca

DKGrupa skalna, Diabli Kamień 325 m n.p.m., znana również pod nazwą Diabli Kamień koło Szczyrzyca, znajduje się u południowo-wschodnich podnóży góry Grodzisko 618 m n.p.m. leżącej w Beskidzie Wyspowym, 3 km od Szyczyrzyca, po lewej stronie drogi Szczyrzyc – Raciechowice, w miejscowości Krzesławice (Smykań). Sterczy ona samotnie nad doliną Stradomki. Często spotyka się skojarzenia jego położenia ze Szczyrzycem w gminie Jodłownik. Obok prowadzi małopolski szlak architektury drewnianej. Na Diablim Kamieniu zaczyna się czarny szlak, będący jednocześnie Drogą Krzyżową (ta zaczyna się u podnóża i kończy przy kapliczce), biegnący przez Przełęcz pod Grodziskiem na górę Klasztorówka, na której znajduje się grodzisko z V – IV w. p.n.e. i na górę Grodzisko 618 m n.p.m. – z przełęczy odbija szlak niebieski na gród szczyrzycki z XII – XIII wieku i dalej do Poznachowic Górnych.

Piaskowcowa formacja skalna jest pomnikiem przyrody nieożywionej, o długości około 65 metrów, szerokości do 12 metrów i wysokości względnej wahającej się od 17 do 25 metrów. Od zachodu grupa skalna jest lekko nachylona do pól uprawnych wysoką ścianą, wykorzystywaną przez miłośników wspinaczki skałkowej i boulderingu.
Ta potężna wychodnia piaskowców, nie pasująca do okolicy – niespodziewanie pojawia się na niewielkim wzniesieniu i nie stanowi jednolitej bryły skalnej – posiada liczne spękania, wnęki, wyżłobienia, kociołki eworsyjne (wietrzeniowe), szczeliny, fragmentacje, a na samym szczycie kilka niewielkich wgłębień, kociołków i mis wietrzeniowych, w których gromadzi się woda opadowa. Wgłębienia te znajdują się na poziomych lub słabo nachylonych powierzchniach skały, będąc produktami wietrzenia chemicznego i mechanicznego. We fliszu karpackim odnalezione zostały na niewielu skałach.DK1Formacja skalna jest przedzielona szczeliną na dwie części. Niegdyś obie były połączone przejściem w postaci drewnianego przerzuconego mostka, obecnie zaś by dotrzeć na drugą część trzeba szczelinę przeskoczyć. W górnym fragmencie znajduje się galeryjka, częściowo naturalna, częściowo wykuta w piaskowcu. Na szczyt można wejść od strony południowej. Osadzono na nim metalowy krzyż. Większy, drewniany krzyż znajduje się u podstawy Diablego Kamienia, od strony pól (zachodniej). Wystawiony został 13 sierpnia 1999 roku w 80-tą rocznicę Bitwy Warszawskiej 1920′ (Cudu nad Wisłą) a fundatorami jego byli okoliczni mieszkańcy, w szczególności kombatanci wojenni oraz członkowie Związku Szczyrzycan.
Patrząc na ostańca od strony krzyża można zauważyć barwne „odciski palców diabła” (legenda) i charakterystyczne zagłębienia w kształcie rowków, które powstają wskutek działalności wody deszczowej wypłukującej spoiwo.
Wyraźnie widać, że skała jest nachylona. Dawniej biwakowano u jej stóp, podpierano ją tradycyjnie patykami, aby się nie przewróciła.

Diabli Kamień zbudowany jest ze średnio- i gruboziarnistych piaskowców ciężkowickich przecinających pstre łupki, które są bardziej podatne na procesy wietrzeniowe, dzięki czemu został wypreparowany ze wszystkich stron wskutek działalności czynników niszczących, którą ułatwiła mała odporność przylegających od wschodu i zachodu warstw łupkowych.
Piaskowce ciężkowickie (górny paleocen-dolny eocen, 65-34 mln lat temu) są gruboklastycznymi i bardzo gruboławicowymi osadami fliszowymi, fluksoturbidytami. Wydziela się je w śląskiej i magurskiej jednostce tektonicznej Karpat. Uważane są za osady zdeponowane na podmorskich stożkach, jako osady podmorskich kanałów. Utwory podobne do piaskowców ciężkowickich uważane są za osady spływów masowych, turbidyty proksymalne, osady spływów ziarnistych. Piaskowce ciężkowickie są badane od ponad 130 lat. Pierwotnie opisywane były pod nazwą „piaskowców eoceńskich”.DK4Jako piaskowce ciężkowickie opisywane są od 1883 roku, kiedy to zostały wyróżnione z serii utworów fliszowych. Sama nazwa piaskowców pochodzi od miejscowości Ciężkowice, 40 km na południe od Tarnowa, gdzie są one charakterystycznie wykształcone i dobrze odsłonięte (Rezerwat „Skamieniałe Miasto”).
Według niektórych teorii o genezie Diablego Kamienia, ta grupa skalna została odcięta od strony południowej i północnej przez potoki, z kolei od strony wschodniej i zachodniej została wypreparowana z otaczających ją łupków przez denudację. Reszta dokonała się za sprawą procesów wietrzenia. Wszystko wskazuje na to, że w przeszłości geologicznej Diabli Kamień był soczewą piaskowców osadzonych w mniej trwałych łupkach.

Diabli Kamień od dawien dawna był i jest popularnym miejscem oraz atrakcją turystyczną. O popularności tego miejsca stanowił nie tylko sama grupa skalna ale również legendy na temat jego powstania i fakt, że mieszkał tu stale na niewielkim placyku po wschodniej stronie Diablego Kamienia pustelnik z klasztoru cystersów w Szczyrzycu, bardzo pobożny i życzliwy ludziom człowiek, który chętnie rozmawiał z odwiedzającymi to miejsce, wypytującymi go o szczegóły jego życia. Krąży wiele opowieści o jego życiu w leśnym zaciszu, w niewielkiej pustelni, spędzającego noce w otwartej trumnie, pałaniu się pszczelarstwem i hodowlą kóz, codzienną wędrówką do klasztoru w Szczyrzycu na msze i obiady. Obok jego pustelni stała szopa dla kóz i niewielka kaplica p.w. Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej. Tak naprawdę, na przełomie dziejów mieszkało tutaj kilku pustelników i trudno poddać weryfikacji o którą postać chodziło.

Pod lasem znajdowała się jeszcze kaplica św. Benedykta, która obecnie została przewieziona do renowacji. Pewnie też z tych względów, to znaczy pustelników związanych z Opactwem Cystersów w Szczyrzycu, miejsce to było błędnie kojarzone z gminą Jodłownik.
Pustelnia św. Benedykta w Krzesławicach-Podkamieniu powstała w 1886 roku. Pustelnię tworzyły: kaplica, dom oraz kapliczka. Kaplica została wybudowana w konstrukcji szkieletowej, na rzucie prostokąta, z trójbocznym zamknięciem od południa. Wyposażenie kaplicy stanowią dwie stacje Drogi Krzyżowej, ołtarz  oraz szafka z woskową figurą Matki Boskiej z Dzieciątkiem (z XIX wieku). Dom pustelnika jest drewniany, parterowy z dwuspadowym symetrycznym dachem krytym blachą. Powyżej pustelni zbudowano w konstrukcji szkieletowej drewnianą kapliczkę, w postaci niedużego obiektu na planie prostokąta, w której wnętrzu umieszczono ołtarzyk z oleodrukiem Matki Boskiej i drewniany krucyfiks.DK5Wszystkie obiekty znajdujące się przy Diablim Kamieniu są drewniane, wybudowane w 1886 roku staraniem pustelnika Antoniego Rąpa.
Historia ascetycznej chatki w podszczyrzyckim przysiółku sięga początków XIX wieku i jest dość zawiła pod kątem jego mieszkańców i zdarzeń (krążą różne wersje, o różnych postaciach). Jest to miejsce z bogatą historią w tle.
W 1810 roku w kamiennej szczelinie zamieszkał Andrzej Grzybowski. Wkrótce miał zostać zamordowany przez złodziei. Po jego śmierci przybyli kolejni pustelnicy. To okoliczni mieszkańcy mieli wybudować im drewnianą chatkę.
O uporządkowanie pewnego galimatiasu informacyjnego na temat pustelni na Diablim Kamieniu (kolejnych pustelnikach), pokusił się i podjął spisania jej historii o. Romuald Raja (1927-1997) z Opactwa Cystersów w Szczyrzycu. W swojej oryginalnej kronice zawarł najważniejsze fakty z dziejów pustelni i najciekawsze informacje o pustelnikach. Zatem przejdźmy i oprzyjmy się na niej:

– Andrzej Grzybkowski jako rekrut uczynił ślub, że jeśli szczęśliwie odsłuży wojsko, to osiądzie w pustelni. Tak też się stało – w 1810 roku zamieszkał w szczelinie „Kamienia”. Po pewnym czasie obok kamienia wybudował kapliczkę. Zamieszkując pustelnię, w wieku 46 lat, otrzymał wiadomość z rodzinnych stron, Grybów lub Gorlice, o rzekomym spadku. Większą część otrzymanych pieniędzy rozdał ubogim, gdy wrócił do pustelni z pozostałą niewielką sumą, został zamordowany przez miejscowych karczmarzy z Poznachowic Górnych, spodziewających się dużego zysku. Zabójców osadzono w więzieniu w Wiśniczu, gdzie zmarli nie doczekawszy końca wyroku. Po śmierci Grzybkowskiego pustelnia pozostawała długo opuszczona;

– Urban Jan Kanty Popiel ze Starego Sącza, tercjarz zakonu św. Franciszka, pojawił się w 1848 roku. Właściciele pobliskich Zegartowic i pustelni, państwo Załuscy, wybudowali skromny domek dla niego, poświęcony następnie przez cystersów ze Szczyrzyca. Popiel był człowiekiem życzliwym i dobrodusznym, chętnie spotykał się z ludźmi, prowadził również pielgrzymki do Kalwarii Zebrzydowskiej. Zmarł w 1862 roku po 14-letnim pobycie w pustelni, w wieku 86 lat;

– Błażej Starmach z Pcimia, po ukończeniu gimnazjum w Nowym Sączu był przez pewien czas w klasztorze ojców kapucynów w Krakowie. Pracował jako nauczyciel. Zmarł w 1876 roku mając 45 lat;DK6– Benedykt Gawlikowski, były ziemianin, później zakonnik, franciszkanin, zmarł w 1881 roku;

– Jakub Papież z Wilkowiska, wcześniej żonaty, pracował w klasztorze szczyrzyckim. W wieku 80 lat przybył do pustelni, zmarł na apopleksję w 1883 roku;

– Antoni Gabryel Rąp, franciszkanin ze Lwowa. Przed  ślubami zakonnymi był żonaty. Pracował w drukarni, wskutek nieszczęśliwego wypadku maszyna pogruchotała mu rękę. Mimo orzeczonej przez lekarzy amputacji ręka mu się zrosła i wyzdrowiała. Uznał to za zrządzenie Opatrzności i ruszył na pielgrzymkę do Lourdes, na stare lata osiadając w pustelni. Z bratem Jędrzejem Jarzębińskim wybudował obecną kaplicę neogotycką w 1886 roku. Ich autorstwa są także stacje drogi krzyżowej. Antoni Rąp zmarł w 1892 roku;

– Roch Jankiewicz z zakonu Reformatów przebywał tu kilka lat, po czym nakazem władz duchownych wrócił do klasztoru;

– Józef Półtorak z Koźmic Wielkich (koło Wieliczki) przybył mając 42 lata. Wyrabiał koronki, różańce, sztuczne kwiaty do kościołów. Był człowiekiem niezwykle pobożnym, odbył pielgrzymkę do Ziemi Świętej. Po kilkuletnim pobycie przeniósł się do pustelnię w Kalwarii Zebrzydowskiej;

– Wojciech Benedykt Stępień spod Mielca przebywał tu dwa lata i przeniósł się do pustelni w Odrowążu;

– Antoni Chrząstowski, franciszkanin, urodzony w 1869 roku w Hulanikach na Wołyniu. Będąc podoficerem carskim przeszedł wojnę rosyjsko-japońską. Z własnych pieniędzy wzniósł nową pustelnię i odrestaurował kapliczkę. Z racji służby w armii rosyjskiej nazywany był przez miejscowych „Moskalem”. Po 20 latach pobytu przeniósł się do pustelni w Spytkowicach, gdzie został zabity przez złodziei;

– Jan Olędzki, franciszkanin z Kielc w pustelni przebywał kilka lat, w latach 20-tych i 30-tych XX wieku. Był człowiekiem skrytym, małomównym, przez to niezbyt lubianym przez okolicznych mieszkańców. Zmarł w Krakowie po dłuższym pobycie w szpitalu;DK2– Florian Klamka, długobrody franciszkanin z Libiąża, zajmował się zielarstwem. W pustelni przebywał najdłużej ze wszystkich – 51 lat. Wcześniej był górnikiem, potem kościelnym, wstąpił do karmelitów w Czernej, ostatecznie przystał do reformatów w Krakowie. W Kalwarii Zebrzydowskiej spotkał się z Józefem Półtorakiem podejmując decyzję o opuszczeniu zakonu i rozpoczęciu pustelniczego życia. Był człowiekiem uczynnym i życzliwym, pomagał miejscowym w pracach polowych, założył ogródek różany koło pustelni, oprowadzał turystów po Diablim Kamieniu i okolicy. Pod koniec życia, ze względu na podeszły wiek i liczne choroby przeniósł się do swej siostry, do Libiąża, gdzie zmarł w 1995 roku;

Ostatnim pustelnikiem o którym chyba najwięcej obecnie się mówi był:
– Zygmunt Młynek, nazywany Kamilem, pochodził z Tłuczani koło Wadowic. Był ostatnim pustelnikiem, mieszkającym tu 11 lat, do 1995 roku. Przybył z klasztoru kamilianów z Zabrza, był nowicjuszem u cystersów szczyrzyckich. Inna wersja mówi, że będąc osobą świecką, miał złożyć śluby przez biskupem, że swój czas będzie spędzać na ciągłej modlitwie, jednocześnie wyrzekając się wszelkich uciech życia. Ale ponoć Kamil nie miał duszy pustelniczej. Ponoć informacji na temat pustelnika Kamila można uzyskać w Opactwie Ojców Cystersów w Szczyrzycu lub parafii Góra Świętego Jana, do której należało nominalne zwierzchnictwo nad pustelnią. Zakonnicy twierdzą, że Kamil nie miał powołania do życia ascetycznego.

Miejscowi wspominają, że mimo ludzkich słabości był dobrym pustelnikiem, dbał o teren pustelni, utwardził podwórze, całość ogrodził siatką, sadził dookoła rośliny. Zajmował się malarstwem i rzeźbiarstwem. Chętnie przyjmował turystów, a nawet całe wycieczki szkolne, otrzymując za to niewielkie datki.
Opowiadał, że jego posiłek składa się przede wszystkim z korzonków, a za łoże służy mu trumna, którą można było zobaczyć przez okno pustelni.
Na początku lat 90-tych XX wieku pojawiła się nowa właścicielka terenu Diablego Kamienia i Pustelni. Doszło między nimi do nieporozumień i Kamil wchodząc w konflikt z właścicielką gruntów niestety musiał opuścić pustelnię. W porywie złości miał roztrzaskać trumnę w której spał i wyjechał w Wielki Piątek 1995 roku do Krakowa (lub rodzinnych Wadowic). Właścicielka żądała od niego ponoć niebotycznej sumy za dzierżawę.DK3Od zwiedzających turystów miała pobierać opłatę w wysokości 2 złotych za wstęp, narażając się także miejscowym, od których również próbowała wyegzekwować tę opłatę, gdy wracali po pracy przez jej teren do domów. Kamil sentymentalnie ma po dziś dzień często odwiedzać to miejsce.
Po nim, pojawiało się kilku chętnych do ascetycznego życia, niestety żadnemu z nich nie udało się zostać na dłużej zostać w podszczyrzyckim przysiółku. W drugiej połowie lat 90-tych XX wieku „pustelnikowania” próbowała tutaj nawet zakonnica, ale po konflikcie ze wspomnianą właścicielką gruntu szybko zrezygnowała. Obecnie obiektów nie zajmuje żaden pustelnik.
Kaplica i pustelnia były wielokrotnie okradane i dewastowane. Teren ogrodzony jest siatką.

Analizują powyższą historię pustelnictwa, nasuwa się wniosek, że nie była ona najszczęśliwsza, jakby Diabli Kamień naprawdę pochodził z rąk diabła i ciążyła na tym miejscu jakaś klątwa. Z powstaniem tego miejsca związana jest pewna legenda, którą można usłyszeć od miejscowych. Asumptem do jej powstania mogły być także fragmenty meteorytu przechowywane w klasztorze.
A miało to być tak:

Niegdyś czarownica z diabłem nad brzegiem rzeki Raby w głębokim lesie niedaleko wsi Brzozowa mieszkała. Pewnego dnia drogą przez las przechodził muzykant wracający z wesela, niosąc instrument na grzbiecie. Napotkał go diabeł a gdy basy zobaczył kazał sobie grać do tańca. Zaczął hulać i kręcić się, zaś muzykantowi za każdą piosenkę wrzucał złotego dukata do basów. Cały dzień i noc tańcował a gdy pierwszy kur rano zapiał przykazał diabeł muzykantowi dukaty wydać na tylko na siebie i na swoją rodzinę. Przez wiele lat basista wraz z żoną dukaty na siebie tylko wydawali i obawiając się posądzenia o zaprzedane duszy diabłu, grajek przekazał złote dukaty zakonnikom, którzy budowali klasztor.Diabli Kamień ślady diabłaKupowali różnego rodzaju towary potrzebne do budowy i składali u siebie na podwórzu, a kiedy przychodzili zakonnicy po prośbie dawali im wozy pełne materiału na budowę. Z darowizn basisty i jego żony powstał piękny, wielki klasztor. A było to w roku 1234. Na wieść jak to klasztor powstał czarownica zaraz diabłu doniosła jaki to basista sposób wymyślił by wspomóc budowę klasztoru diabelskim grosiwem. Diabeł nie mogąc ścierpieć powstałego w Szczyrzycu klasztoru nawracającego ludzi od grzechu, już leciał basiście urwać łepetynę ale przecież on dukatów nie dawał, więc umowa nie została złamana. Postanowił więc czart klasztor rozwalić. Pomiędzy chmurami poleciał w góry Karpaty i wybrał największe głazisko jakie tylko mógł udźwignąć. Zakonnicy ze Szczyrzyca usłyszawszy o zamiarze diabła postanowili zawierzyć Bogu i modlić się.

Pędząc z powrotem prawie lądując przy klasztorze usłyszał modlitwy zakonników i dźwięk bijących na Anioł Pański kościelnych dzwonów. Dźwięk kościelnego dzwonu wypalił mu czartowskie uszy, wstrząsnął ciałem paskudnika i diablisko straciło całą swoją siłę. Głaz spadł na ziemię akurat tam gdzie przed laty cały dzień i całą noc czart przy weselnym grajku tańcował. Bezsilny diabeł spadając z wysokości na głaz wrył się kopytami głęboko. Gdy zlazł na ziemię, chciał rzucić nim w kościół ale tylko pazury wbijały się w twardą skałę. Nie miał mocy by go podnieść. Z rozpaczą przytulił się twarzą do kamienia i pozostawił jej odcisk. Kamień z trzema znamionami diabła – kopytami, twarzą i pięcioma wgłębieniami od pazurów można oglądać do dziś.

Możliwość komentowania Diabli Kamień koło Szczyrzyca została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Wampirze klany

by on Gru.28, 2017, under Galimatias

WampirPierwszym wampirem według prastarej „Księgi Nod” był Kain, biblijny syn Adama i Ewy. Przelewając krew swojego brata ściągnął na siebie boże przekleństwo i wieczną klątwę. Od tego czasu zarówno Kain jak i wszyscy jego potomkowie mieli już do końca świata łaknąć krwi.
Wygnany z domu Kain długo tułał się po świecie, aż w końcu osiedlił się w krainie Nod, gdzie wkrótce założył Pierwsze Miasto. Przez cały czas doskwierała mu jednak samotność. W niedługim czasie Kain pojął, że nie znajdzie zrozumienia u ludzi i postanowił stworzyć sobie potomków takich jak on sam. W ten sposób powstali Kainici Drugiego Pokolenia, którzy z kolei powołali do „życia” wnuki swego Praojca – Trzecie Pokolenie, czyli słynnych Przedpotopowców.
Jednakże w miarę upływającego czasu Kainici zaczęli się coraz bardziej różnić, zarówno psychicznie jak i fizycznie.

Doprowadziło to do wyodrębnienia się 13 klanów, które skupiały wampiry o podobnych cechach ciała i umysłu. Klany te, wywodzące się od Przedpotopowych to Assamici, Brujah, Gangrel, Kapadocjanie, Lasombra, Malkavian, Nosferatu, Ravnos, Salubri, Toreador, Tzimisce, Ventrue i Wyznawcy Seta – Setyci.
Na przestrzeni wieków w klanach tych zaszły ogromne zmiany, gdyż jedne wyginęły, inne zostały zniszczone przez własnych członków. Współcześnie nadal istnieje 13 klanów, jednak zamiast Salubri mamy Tremere, których założyciel Tremere, zdiabolizował Ojca klanu Salubri – Saulota i z jego krwi sam założył swój własny klan; zamiast Kapadocjanów – Giovanni, gdzie Augustus Giovanni zdiabolizował swego Ojca Kapadociusa i zabił wszystkich członków klanu Kapadocjan nie będących jego krewnymi.Pozostałe starożytne klany nadal istnieją, chociaż są zorganizowane trochę inaczej niż za czasu Pierwszego Miasta.

Nie wiadomo kiedy dokładnie Kain spotkał Lilith, którą jego potomkowie uważają za swoją Matkę. Wiadomo jednak, że za jej sprawą Kainici zyskali dostęp do wielu nieznanych im wcześniej mocy.
Wspólne rządy Drugiego, Trzeciego i powstałego z niego Czwartego Pokolenia nie były spokojne. Między potężnymi Kainitami stale wybuchały jakieś walki i konflikty. Prowadzone wojny w dość niedługim czasie zniszczyły Pierwsze Miasto i potomkowie Kaina byli zmuszeni do jego opuszczenia. Od tego czasu historia rodzaju wampirzego staje się niejasna i sprzeczna. Jedyne co faktycznie wiadomo to, że Kain opuścił wtedy swoje dzieci i udał się na wędrówkę, z której już nigdy nie wrócił. Jego potomkowie natomiast wybudowali Drugie Miasto.

Kolejne ważniejsze doniesienia z „Księgi Nod” dotyczą średniowiecza, kiedy to w społeczeństwie wampirów zaszły ogromne zmiany. Właśnie wtedy powstała niedawno Inkwizycja postanowiła wypowiedzieć wojnę wszystkim istotom mroku. Polała się krew i zapłonęły stosy, a Rodzina stanęła w obliczu zagłady. Wielu starych, potężnych wampirów postanowiło bronić się przed ogniem stosów na własną rękę. Zostawili oni swoich potomków samym sobie i ukryli się zapadając w letarg. Młode wampiry musiały same stanąć do walki przeciwko Inkwizycji. W tym samym czasie Tzimisce odkryli, że mieszanie i picie krwi różnych wampirów niszczy więzy krwi nałożone na neonatów przez starszych. W ten sposób młodzi Kainici uwolnili się spod władzy starszych i otwarcie wystąpili przeciwko nim. Wydarzenie to przeszło do historii jako Bunt Anarchistów. Dodatkowo w Europie pojawili się Assamici poszukujący słodkiej, wampirzej krwi i polujący na każdego wampira w zasięgu wzroku.

Anarchiści zaproponowali im układ w którym w zamian za nietykalność zobowiązali się wydać im wszystkich starszych klanu Lasombra. Assamici układ przyjęli i krew starszych popłynęła szerokim strumieniem. Zginął sam Przetpotopowiec Lasombra. Wydawało się, że młodzi są niepokonani. Obawiająca się o swoje nie-życia starszyzna siedmiu klanów postanowiła zjednoczyć swoje siły i czynnie bronić się zarówno przed Inkwizycją jak i anarchistami. Powstałej z połączenia klanów organizacji nadano nazwę Camarilla. Powoli ale zdecydowanie Camarilla przyciskała anarchistów do muru. Członkowie Ruchu Anarchistycznego zaczęli słabnąć i widząc w tym jedyną szansę na ocalenie zaproponowali przywódcom Camarilli pokój. Umowę o zaprzestaniu wzajemnej agresji podpisano w małej angielskiej wiosce. Nosi ona nazwę Konwencji Cierni. Na jej mocy anarchiści mieli zaprzestać ataków na inne wampiry, a także wypłacić dodatkowe odszkodowanie innym klanom. Zmuszono ich także do związania się z założycielami Camarilli Więzami Krwi.

Ponadto uczestniczący w Buncie, a nie chcący przyjąć Więzów Assamici musieli złożyć przysięgę, iż żaden z nich nie dopuści się więcej diabolizmu na członkach Camarilli, a także nie wkroczy na teren kontrolowany przez Siedem Klanów. Dodatkowo Tremere rzucili na nich klątwę uniemożliwiającą im picie krwi innych Kainitów. Jednak nie wszystkie wampiry chciały przyjąć upokarzające warunki. Nie mając innej możliwości zaczęli oni uciekać przed swoimi wrogami, co zaprowadziło ich aż do nowo odkrytej Ameryki. Wampiry te, dowodzone głównie przez Lasombra i Tzimisce, założyły tam swoją własną sektę – Sabat.
Wolni od kłopotliwej Camarilli sabatnicy stopniowo rośli w siłę i zdobywali nowe terytoria. Zanim Siedem Klanów zdało sobie sprawę z tego co się dzieje, cały Nowy Kontynent był już w rękach Lasombra i Tzimisce.
Jednak nawet oni nie byli wieczni. Nie wiele czasu upłynęło, a członkowie założycielskich klanów już zaczęli skakać sobie do gardeł.

Wybuchła pierwsza i najkrwawsza Wojna Domowa Sabatu. Wykorzystała to Camarilla i w wielkim rozgardiaszu jaki wówczas zapanował przejęła kontrolę nad prawie całą Ameryką Północną i zaistniała w Nowym Świecie. Do tej pory Sabat nie może przeboleć, że przez własną głupotę stracił najcenniejsze ziemie, których teraz nie potrafi odzyskać.
Następne wieki były czasem względnego pokoju i wszystkie klany zajęły się własnymi sprawami. Dopiero kolejne dwie Wojny Domowe Sabatu i Wojny Światowe zmieniły sytuację. Krew Starszych znów zaczęła być w cenie i wielu młodych wzbudziło zapomniany już diabolizm. Walki wewnętrzne klanów jeszcze bardziej zaogniły sytuację, która zebrała swoje żniwo wśród śmiertelnych. Do dziś niektóre klany przeżywają śmierć tysięcy osób, które zginęły podczas walki lub w obozach koncentracyjnych. Po zakończeni wojen w świecie Kainitów zapanował spokój, nie licząc oczywiście ofiar pochłanianych przez szalejący od wieków Ğihād …

Możliwość komentowania Wampirze klany została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Pałac w Rabie Wyżnej

by on Gru.24, 2017, under Zabytki

PWRWRaba Wyżna to 5-tysięczna wieś w powiecie nowotarskim założona około 1580 roku przez kasztelana krakowskiego Wawrzyńca Spytka Jordana herbu Trąby. Pierwsza wzmianka o niej znajduje się w rejestrach poborowych Królestwa Polskiego z 1581 roku. Po jego śmierci wszelkie dobra przeszły wraz z małżeństwem jego córki w ręce rodziny Zebrzydowskich. W połowie XVII wieku Raba Wyżna przechodzi w ręce Skrzetuskich, a następnie Sierakowskich herbu Ogończyk. Po 1808 roku większość majątku przejmuje córka Adama Sierakowskiego – Jadwiga Zawałkiewicz, a w 1820 roku jego wnuczka – Anna Białoskórska. Od 1847 roku właścicielami dóbr zostaje rodzina Wilkoszewskich herbu Sariusz.

W 1880 roku folwark w Rabie Wyżnej został zakupiony przez Marię z Borowskich Zduniową, żonę doktora Jana Zdunia, właściciela wsi Skawa. W 1893 roku majątek przejmuje syn właścicieli Jan Zduń. Zduniowie byli rodzina inteligencką o chłopskich korzeniach, wywodzącą się z miejscowości Pcim koło Myślenic.
W czasie, gdy wraz z żoną Rozalią, właścicielką folwarku w Sieniawie, gospodarowali w Rabie Wyżnej, majątek został rozbudowany i zmodernizowany. Rozalia (Róża) z domu Seeling de Saulenfels (1871-1957) była córką Ludwika Seelinga de Saulenfels, dyrektora dóbr arcyksięcia Rainera w Izdebniku i Melanii z Riegerów, pochodzącej ze znanej krakowskiej rodziny.

Jan Kanty Zduń (1867-1906) i Rozalia Seeling mieli jedną córkę Wandę (1894-1983), która w 1917 roku wyszła za mąż za Kazimierza Głowińskiego (1878-1942) herbu Godziemba, (pochodzącego z ziemi tarnopolskiej na Kresach) będącego zastępcą komisarza powiatowego, a później starostą w Nowym Targu.
Od tego czasu dwór w Rabie Wyżnej stał się nazywany Pałacem Głowińskich.
Pierwsza wzmianka o dworze pochodzi z 1844 roku. Wówczas był to dwór drewniany kryty papą z kolumnami na ganku. Budowa nowego budynku dworskiego rozpoczęta została w 1900 roku, a ukończona w 1902 roku.PWRW1Zaprojektowany został dla młodego dziedzica rabskiego doktora Jana Zdunia przez Konrada Kuhla (1856-1922), docenta Uniwersytetu Jagielońskiego i profesora Szkoły Rolniczej w Krakowie (obecnie Uniwersytet Rolniczy), tworzącego głównie w duchu modnego wówczas historyzmu.
Pałac jest budowlą murowaną, eklektyczną z elementami secesji, parterową, z piętrowymi skrzydłami, podpiwniczoną, krytą dachami dwu- i czterospadowymi. Plan budowli jest nieregularny. Dwór położony jest w starym parku, który założono na początku XX wieku. Przed fasadą frontową znajdują się ślady dawnego podjazdu z umiejscowioną pośrodku fontanną.

Najbardziej charakterystycznym elementem architektonicznym fasady frontowej stanowi umieszczona we wschodnim narożniku kwadratowa trzykondygnacyjna wieża (na której znajduje się data i nazwisko architekta), przykryta wysokim czterospadowym daszkiem.
Dekorację fasady stanowią nieregularnie rozmieszczone, zamknięte łukami półokrągłymi okna oraz elementy żeliwne.
Po ukończeniu budowy nowego dworu, Głowińscy przystąpili do budowy czworaka, spichlerza i okazałej drewnianej stodoły. Wszystkie te obiekty powstały na początku XX wieku.

Czworak z przeznaczeniem na budynek mieszkalny był jest murowany i pokryty dachówką. Znajdujące się w nim mieszkania zostały wykupione na własność przez lokatorów od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.
Spichlerz, który pełnił swoją funkcję, został przekształcony na mieszkania dla pracowników – podobnie jak w przypadku czworaka mieszkania zostały wykupione przez lokatorów.
Drewniana stodoła jest pokryta dachówką. Obecnie jest użytkowana przez dzierżawcę gruntów wraz z zabudowaniami gospodarczymi od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.PWRW2Równocześnie, na początku XX wieku Głowińscy zakładają w formie naturalistycznej dworski park krajobrazowy wraz ze ścieżkami spacerowymi i klombami kwiatowym. Od 1945 roku park popada w zaniedbanie, narasta nalot nowych samo nasianych drzew, przez co zatraca się układ kompozycyjny. Nie ma śladu dawnych ścieżek spacerowych. Nic też nie zostało z klombów kwiatowych. W doborze gatunkowym drzew przeważają lipy drobnolistne, jesiony wyniosłe, dęby. Najstarsze drzewa w parku mają ponad 100 lat. Z ciekawszych egzemplarzy wymienić należy okazy grabów pospolitych, daglezji, sosen czarnych, jesionów wyniosłych (odmiany zwisłej) i buków pospolitych.

Głowińscy (także na początku XX wieku) chcąc jeszcze bardziej uatrakcyjnić posiadłość i park, budują palmiarnię/oranżerię nieopodal pałacu, na terenie parku. Budynek został odnowiony w latach 1980-1983 i pełnił funkcję kawiarenki dla gości wczasowych. Budynek został odkupiony od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa wraz z dworem przez spadkobiercę. Podobnie jak dwór, budynek jest niestety zaniedbany, pozostaje w częściowej ruinie (miejscowe śmietnisko) i wymaga remontu.
Od roku 1934 w gruntownie przebudowanym dworze czynny był w miesiącach letnich i zimowych pensjonat dla gości, którego kierownikiem była Rozalia Zduniowa. Jego gośćmi byli ludzie zamożni, wywodzący się ze sfer rządowych oraz ziemiańskich, naukowcy.

Przebywali tu między innymi generał Józef Haller, kartograf Eugeniusz Romer, prawnik profesor Uniwersytetu Jagielońskiego Fryderyk Zoll. W czasie II wojny światowej odbywało się w nim tajne nauczanie, do momentu gdy wiosną 1943 roku dwór został zajęty przez Niemców. Rozalia Zduniowa wraz z resztą rodziny przeniosła się do majątku w Sieniawie. Pałac w rękach Głowińskich znajdował się do 1945 roku, czyli do momentu wysiedlenia ich z Raby Wyżnej. Potomkowie rodu rozsiani są po różnych częściach Polski i świata. Od dnia 28 stycznia 1945 roku w pałacu stacjonował sztab jednostki radzieckiej. W lutym 1945 roku przechodzi na własność państwa, a następnie, w latach 50-tych, majątek przejmuje Instytut Zootechniki w Krakowie. We dworze znajdowała się siedziba kierownictwa Instytutu.PWRW3Dwór przez kilkadziesiąt lat był zajmowany przez różne instytucje i ośrodki.
W 1975 roku majątek przeszedł w ręce państwowego Ośrodka Hodowli Zarodowej Osiek – Gospodarstwo w Rabie Wyżnej. W latach 1980-1983 wykonano remont kapitalny dworu na podstawie danych o jego dawnym wyglądzie zewnętrznym oraz wystroju wewnątrz. Dwór przekształcony został w Dom Wczasowy „Raba” dla pracowników ówczesnego Państwowego Ośrodka Hodowli Zarodowej. W 1985 roku pałac Głowińskich został wpisany do rejestru zabytków kultury. W 1993 roku dwór i cały majątek przejęła Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa. Na początku lat 90-tych XX wieku spadkobierca majątku w Rabie Wyżnej rozpoczął starania o zwrot rodzinnej własności.

W 1999 roku udało mu się odkupić od Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa część majątku. W chwili obecnej obiekt wymaga gruntownego remontu – budynek jest bardzo zaniedbany i zrujnowany. Właściciel (przebywający poza granicami kraju) w ramach rewitalizacji chciałby w dworze ulokować funkcjonujący niewielki pensjonat, hotel lub ośrodek konferencyjny. Wstęp do pałacu nie jest możliwy, wszystkie obiekty i teren można oglądać z zewnątrz.

Możliwość komentowania Pałac w Rabie Wyżnej została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Słowianie (3)

by on Gru.23, 2017, under Historia

Swarga z KruszwicyZróżnicowanie
Słowianie są gałęzią ludów indoeuropejskich o wspólnym pochodzeniu, podobnych zwyczajach, wierzeniach i obrzędach, posługujących się językami słowiańskimi. Zamieszkują Europę wschodnią, środkową i południową a także pas północnej Azji – od Uralu po Ocean Spokojny. Stanowią najliczniejszą grupę ludności indoeuropejskiej w Europie.
Wśród Słowian wyróżnia się prawie 150 grup etnicznych o bardzo zróżnicowanej liczebności. Wszystkie te grupy według kryterium geograficznego dzieli się na trzy główne odłamy:
– Słowianie Zachodni – to Serbołużyczanie, Polacy, Czesi i Słowacy;
– Słowianie Wschodni – to Białorusini, Rosjanie, Ukraińcy i Rusini;
– Słowianie Południowi – to Bośniacy, Bułgarzy, Chorwaci, Czarnogórcy, Macedończycy, Serbowie i Słoweńcy.

Słowian Zachodnich i Wschodnich łączy się dla celów badawczych w grupę Słowian Północnych, których odróżnia się od Słowian Południowych.
Nieistniejący w rzeczywistości odłam Słowian Północnych występuje również w tworzonych przez hobbystów-lingwistów światach alternatywnych, na przykład w III Bethisad.
W przeszłości istniały również grupy:
– Słowian Dackich
– Słowian Panońskich
– Słowian Połabskich
– Słowian Karantańskich

Języki
Przynależność używanego języka jest najistotniejszym czynnikiem wyróżniającym Słowian spośród pozostałych ludów indoeuropejskich. Współczesne języki słowiańskie są potomkami języka prasłowiańskiego, z którego wyodrębniły się w okresie od przełomu V i VI wieku do XII wieku, w czasach wielkiej ekspansji Słowian i powstawania pierwszych państw słowiańskich. Wówczas ukształtował się zasadniczy podział języków słowiańskich na zachodniosłowiańskie, wschodniosłowiańskie i południowosłowiańskie.
Mimo podziałów wszystkie języki słowiańskie zachowały wiele wspólnych cech oraz podobnie brzmiących słów i konstrukcji językowych. Dzięki temu w pewnym, choć niewielkim zakresie są wzajemnie zrozumiałe.

Państwowość
Pierwsze państwo, Państwo Samona zostało założone około 624 roku przez frankijskiego kupca Samona i najprawdopodobniej miało charakter unii plemion z centrum umiejscowionym na Morawach. Samon dał się poznać jako bardzo waleczny władca Słowian toczący wojny z Awarami i Frankami. Niestety po jego śmierci państwo rozpadło się.
Następnym państwem była Karantania założone przez słowiańskie plemię Karantan w VII wieku. Głównym ośrodkiem, stolicą, był Krnski Grad (okolice dzisiejszego Klagenfurtu w Austrii). Od lat czterdziestych VIII wieku stało się zależne od królestwa Franków. Po klęsce powstania Ljudewita w latach dwudziestych IX wieku jego odrębność została zlikwidowana.SwargaSłowińska Bułgaria jako państwo zostało założone przez turecki lud Protobułgarów, na którego czele stał chan Asparuch i w 681 roku podporządkował swojej władzy Słowian zamieszkujących Dobrudżę. W IX wieku Protobułgarzy ulegli slawizacji.
Kolejne Słowiańskie państwo – Slawonia, powstało najprawdopodobniej pod koniec VIII wieku, a jego stolicą było Sisak. Było to kolejne państwo zależne od królestwa Franków. W 819 roku władca Slawoni, książę Ljudewit, wzniecił powstanie przeciwko Frankom. Powstanie zostało stłumione, a w konsekwencji około 838 roku Slawonia została włączona do królestwa frankijskiego.
Państwo Chorwacja powstaje na przełomie VIII i IX wieku ze stolicą w Ninie – jego władca Borna na początku IX wieku przyjmuje chrzest.

Księstwo Nitrzańskie jest najstarszym znanym organem państwowym ProtoSłowaków, powstało jako niezależne, niemniej jednak w 833 roku wchodzi w skład Państwa Wielkomorawskiego.
Państwo Wielkomorawskie powstało około 830 roku na terenie obecnych Moraw i Słowacji. Jego władcą był Mojmir I. W wyniku najazdu Madziarów upada około 906 roku.
W latach 840-876 istniało słowiańskie państwo – Księstwo Błatneńskie.
W IX wieku powstaje Księstwo Wiślan z głównym grodem – stolicą w Krakowie. Najprawdopodobniej w latach 874-907 było zależne od państwa Wielkomorawskiego. W chwili obecnej nie można ustalić dokładnej daty kiedy książę Wiślan przyjął chrzest w obrządku słowiańskim, najprawdopodobniej miało to miejsce między rokiem 873 a 885. Księstwo Wiślan zostało wcielone/przyłączone do ziem państwa Polskiego przez Mieszka I bądź Bolesława Chrobrego.

Codzienność
Najstarszym znanym ustrojem społeczno-politycznym panującym wśród Słowian była demokracja wojenna. Ludność zajmowała się rolnictwem (głównie uprawą prosa i beru) i hodowlą bydła. Osady były wznoszone wzdłuż rzek. Podstawową formą budynku mieszkalnego była niewielka ziemianka na planie kwadratu z dużym kamiennym lub glinianym piecem. Wznoszone chaty były rozmieszczane w jednym lub kilku rzędach wzdłuż rzeki.
Kultura materialna wczesnych Słowian była uboga w wyroby metalowe. Występowały natomiast licznie proste, niezdobione naczynia gliniane, które były wykonywane bez użycia koła garncarskiego (z tym wynalazkiem zapoznali się dopiero nad Dunajem). Cechą Słowian był przejaw w łatwości przyswajania sobie obcych wzorów (od sąsiadujących z nimi ludów) – na przykład na terenach na których kontaktowali się z Cesarstwem Bizantyjskim czy z Awarami występują elementy zdobień o formach zaczerpniętych z tych kultur.

Ród tworzyło kilka spokrewnionych rodzin, wspólnotę opartą na więzach krwi.
Ziemia była uprawiana przez kilka lat do momentu wyjałowienia jej a następnie siedziby przenoszono o kilkanaście kilometrów na dziewicze tereny, najczęściej leśne, las wypalano a popiołem użyźniano ugory.
Elite plemienną stanowiła starszyzna plemienna, którą wybierano spośród najbogatszych rodów – żupani i władykowie oraz wojownicy posiadający konie. Pośród nich wybierani byli dowódcy wojskowi (wojewodzi, czelnicy, knezie) na ogólnych zgromadzenia nazywanych wiecami.
W trakcie ekspansji na zachód i prowadzonych w związku z nią ciągłych wojen, to właśnie dowódcom wojskowym udawało się utrzymywać faktyczną władzę polityczną i nawet przekazywać po sobie swoim synom, pomimo że większość spraw plemiennych ustalana była podczas zgromadzenia ogólnego.SłowiankaProkopiusz żyjący za cesarza Justyniana (pierwsza połowa VI wieku) tak mówił o Słowianach naddunajskich:
„W postaci nawet nie bardzo się od siebie różnią, cera ich nie nader biała, a włosy nie blond, ale też nie czarne, lecz ciemne”.
Na ziemiach polskich początkowo podstawową komórką społeczną byłą rodzina wraz z krewnymi. Grupa rodzin z danego terytorium tworzyła małą społeczność zwaną opolem. Opola z poszczególnych terenów, zazwyczaj oddzielonych od siebie naturalnymi barierami w postaci rzek, borów czy gór, tworzyły plemiona – Polanie, Wiślanie, Bobrzanie, Goplanie itp. Na co dzień opolem zarządzał wiec plemienny, który w razie zagrożenia wybierał dowódcę – wojewodę lub księcia. Z czasem jednak tymczasowi wodzowie starali się utrzymać władze nad coraz liczniejszymi wspólnotami. I to właśnie ich ambicje przyczyniły się do jednoczenia całych plemion we wspólnoty.

Na terenach Polski
Jednym z wczesnych świadectw obecności Słowian na terenie Polski jest to dane przez rosyjskiego kronikarza Nestora z Kijowa w kronice „Powieść minionych lat” napisanej około 1113 roku. Wszystkich Słowian Zachodnich zamieszkujących zarówno w rejonie Warty (Polanie), dolnej Odry (Lutycy), jak i środkowej Wisły (Mazowszanie) i dolnej Wisły (Pomorzanie) wywodził od ludu Lachów (Lechitów – Lęch, Ljach, Lach). Nazwa „Lachy” do dnia dzisiejszego zachowała się w językach Słowian Wschodnich – Ukraińców, Białorusinów i Rosjan, którzy potocznie nazywają tak Polaków.
„Soweni że owi priszedsze siedosza na Wisle i prozwaszasja lachowie, a ot tiech lachow prozwaszasja polanie, lachowie druzii luticzi, ini mazowszanie, ini pomorianie”.

Pełny fragment kroniki Nestora w przełożeniu na język polski brzmi:
„Gdy bowiem Włosi naszli na Słowian naddunajskich i osiadłszy pośród nich ciemiężyli ich, to Słowianie ci przyszedłszy, siedli nad Wisłą i przezwali się Lachami, a od tych Lachów przezwali się jedni Polanami, drudzy Lachowie Lutyczami, inni Mazowszanami, inni Pomorzanami”.
Źródła wymieniające Lędzian/Lędziców:
– Geograf Bawarski w 843 roku na mapie – Lendizi
– Konstantyn VII Porfirogeneta lata 912-959 – Lendzanenoi, Lendzaninoi
– Josippon w kronice żydowskiej około 890-953 roku -Lz’njn
– Nestor z Kijowa Xi wiek, pod datą 981 rok – Lachy
– Kinamos, Bizancjum XI wiek – Lechoi
– Al-Masudi kronikarz arabski, około 940 roku – Landzaneh

Na terenach Polski mieszkało wiele plemion słowiańskich z których największym byli Wiślanie (nad górną Wisłą), Polanie (nad Wartą), liczne plemiona śląskie, plemiona pomorskie, Mazowszanie (nad środkową Wisłą), Goplanie (na Kujawach), Lędzianie (nad Sanem i Wieprzem). Wiele z nich zaczęło się jednoczyć ale największy sukces odnieśli Polanie.
Zgodnie z przekazem Galla Anonima państwem Polan rządził król Popiel i kolejni potomkowie Piasta – Siemowit, Lestek i Siemomysł.
Pierwszym udokumentowanym władcą Polan był Mieszko I. Za jego panowania, kiedy to Polanie pod przymusem (!) przyjęli chrzest zbiorowo – obcą religię (!), miało miejsce wiele (uzasadnionych) buntów przeciwko żydowskim wierzeniom.

Miały one swój największy wydźwięk w powstaniu za Mieszka II, lecz nawet wcześniej kapłani starej wiary obmywali wiernych ze chrztu w dawnych świętych miejscach, utrzymując jak najliczniejszą grupę zwolenników nawet wśród niższych warstw społecznych.
Słowianie – Polacy… Nie zapominajmy o swojej tożsamości, o swoich korzeniach, wierzeniach, przodkach i historii… Religia chrześcijańska Słowianom została narzucona i wpojona siłą.

Możliwość komentowania Słowianie (3) została wyłączona :, more...

Słowianie (2)

by on Gru.22, 2017, under Historia

SłowiankaOsadnictwo
W trakcie wielkiej ekspansji Słowian w VI-VII wieku o skali porównywalnej z wcześniejszą o dwa stulecia wielką wędrówką ludów germańskich, Słowianie opanowali i zasiedlili znacznie większe tereny niż zamieszkują dzisiaj. Na zachodzie osadnictwo słowiańskie sięgnęło Wargii w południowym Holsztynie, lewego brzegu dolnej Łaby, Turyngii, dorzeczy górnego Menu i Radęcy w Bawarii, doliny Dunaju, Tyrolu i Niziny Friulskiej (rubieże frankijsko-słowiańskie). Wskutek późniejszej ekspansji Niemiec na te tereny zamieszkujący je Słowianie ulegli całkowitej germanizacji. Na przełomie następnych wieków granica osadnictwa słowiańskiego systematycznie cofała się na wschód aż w pierwszej połowie XX wieku sięgnęła Odry i Wisły.

Tym sposobem zniknęli Słowianie Połabscy i Alpejscy. Reliktem tego osadnictwa są Serbowie Łużyccy zamieszkujący Łużyce na terenie dzisiejszych Niemiec.
Według szwajcarskich badań genetycznych spośród prawie 20 tysięcy przebadanych próbek genetycznych pochodzących od obecnych mieszkańców Niemiec aż 30% pochodziło od ludów Europy Wschodniej, przede wszystkim Słowian.
Na południu Słowianie zasiedlali również tereny dzisiejszej Austrii, Węgier i Rumunii. Słowian zamieszkujących te tereny nazywano Panońskimi i Dackimi. Tamtejsze osadnictwo słowiańskie zanikło wskutek ekspansji bawarskiej wzdłuż Dunaju (Austria), najazdu Węgrów do Kotliny Panońskiej (Węgry) i jak można przypuszczać, ekspansji demograficznej Wołochów i Mołdawian (Rumunia).

Tamtejsi Słowianie ulegli szybkiej asymilacji do Niemców austriackich oraz nieco powolniejszej madziaryzacji, z kolei osadnictwo w dawnej Dacji aż do XIX wieku miało charakter mieszany, z wyraźnym elementem słowiańskim w kulturze i języku. Jednoznacznie romański charakter nadały dzisiejszej Rumunii dopiero w XIX wieku reformy językowe i polityczne.
W toku swojej wielkiej ekspansji Słowianie dotarli również na same południowe krańce Półwyspu Bałkańskiego, do Tracji, Macedonii, Tesalii aż do Peloponezu, wypierając tamtejszą rdzenną ludność do refugiów w górach i ufortyfikowanych miast. Jednakże wpływ kultury greckiej okazał się być zbyt silny, zwłaszcza po przyjęciu chrześcijaństwa w wersji prawosławnej i w odróżnieniu od terenów leżących dalej na północ na terenach dzisiejszej Grecji ostatecznie wziął górę żywioł grecki.

Osadnictwo słowiańskie w tym państwie utrzymało się do dnia dzisiejszego tylko w Macedonii i Tracji, gdzie jednak szybko ulega hellenizacji.
Odmiennie miała się rzecz na północno-wschodnich krańcach Słowiańszczyzny. Pod naciskiem tureckich i mongolskich ludów stepowych w późnym średniowieczu punkt ciężkości osadnictwa Słowian Wschodnich przeniósł się z południowej strefy stepowej i lasostepowej na północ, w strefę lasów (na przykład Zalesie jako kraina historyczna Rosji). Osiedlając się na tych terenach Słowianie Wschodni wypierali i asymilowali rodzimą ludność fińską i wołżańską. Proces ten trwa od średniowiecza po dziś dzień. Zamieszkujące północną Rosję ludy fińskie i wołżańskie z wolna ale systematycznie zanikają i tracą swoje tożsamości narodowe na rzecz etnosu rosyjskiego. Zatem na tych terenach zasięg Słowiańszczyzny ulega systematycznemu powiększaniu.Swarga z KruszwicyObecnie Słowianie zasiedlają niemal całą Europę wschodnią, od Bałtyku do Uralu i od Morza Białego do Kaukazu, z wyjątkiem niewielkich enklaw zamieszkanych przez ludy tureckie i ugrofińskie.
Kolejnym obszarem jest pas Europy między Bałtykiem a Sudetami i Karpatami. Część Europy południowej w postaci pasa wzdłuż północnej granicy Bałkanów, od Morza Adriatyckiego do Morza Czarnego. W Azji część Azji Środkowej i pas południowej Syberii wzdłuż granicy rosyjsko-mongolskiej i rosyjsko-chińskiej aż do wybrzeża Oceanu Spokojnego nad Amurem. Większość Słowian zamieszkuje dziś państwa narodowe, w których z reguły stanowią absolutną większość mieszkańców.
Państwa zachodniosłowiańskie to Czechy, Słowacja, Polska. Wschodniosłowiańskie to Rosja, Ukraina, Białoruś. Południowosłowiańskie to Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Serbia, Macedonia, Bułgaria.

Słowiańskie mniejszości narodowe zamieszkują liczne państwa europejskie i azjatyckie, głównie te leżące na terenie dawnego Związku Radzieckiego. Państwami tymi są Austria (9%), Litwa (16%), Łotwa (34%), Estonia (29%), Mołdawia (22%, w tym Naddniestrze 61%), Turkmenistan (7%), Kirgistan (9%), Uzbekistan (9%), Kazachstan (26%), Tadżykistan (1%), Niemcy (3%), Węgry (1%), Rumunia (1%).
Do powyższych danych należy dodać liczną współczesną emigrację zarobkową z krajów słowiańskich do Europy Zachodniej i Ameryki Północnej. Liczebność tej emigracji zmienia się płynnie w zależności od aktualnych warunków gospodarczych, jest ona również trudno uchwytna statystycznie, nie ulega jednak wątpliwości, że należy ją liczyć w milionach.

Pochodzenie nazwy
Nazwa jest bardzo stara i wywodzi się z języka prasłowiańskiego. We wszystkich językach słowiańskich nazwa własna etnosu jest podobna i zawiera rdzeń „slav-/slov-„. Został on powielony do pozostałych języków europejskich i w dostosowanych formach występuje jako jedyna nazwa etnosu słowiańskiego.
Tylko w języku niemieckim w średniowieczu Słowian określano nazwą Wenden, zwłaszcza w stosunkach lokalnych z Serbami Łużyckimi i Słoweńcami zamieszkującymi tereny Łużyc i Karyntii (niemiecko – połabskich, niemiecko – słoweńskich; liczne nazwy miejscowości z członem Windisch/Wendisch).
Gramatyczna nazwa „Słowianie” w formie pojedynczej „Słowianin” składa się z dwóch członów: nazwy „Słow” i przyrostkowego formantu „-anin”, który w języku polskim oraz innych językach słowiańskich służy do tworzenia nazw odśrodowiskowych nazywających osobę od jego terytorialnego lub etnicznego pochodzenia.

Formant polski „-anin” wywodzi się z języka prasłowiańskiego, z połączenia dwóch prasłowiańskich formantów „-enin” i „-janin”, za pomocą których tworzone są nazwy związane z przynależnością grupową osób pochodzących z jednego miejsca na przykład „Wielkopol-anin”, „Rzymi-anin”, „ziemi-anin”, „Podhal-anin”, oraz użyty już w średniowiecznych dokumentach z 1400 roku „mieszcz-anin” – osoba pochodząca z miasta. Formantu tego używa się również do określania spowinowacenia niezwiązanego z zasiedlanym regionem a na przykład z wyznawanymi wierzeniami lub światopoglądem: „pog-anin”, „chrześci-anin”, „muzułm-anin” itp.
Nazwa „Słowianie” jest etnonimem, nazwą etniczną. W źródłach pisanych nazwa Słowianin pojawia się w VI wieku. Prokopiusz z Cezarei w „Historii Wojen” używa nazw: Sklaboi, Sklabenoi, Sklauenoi, Sthlauenoi i Sklabinoi. Jordanes w Getyce użył nazwy Sclaveni.SwargaŹródłosłów nazwy „Słowianie” do chwili obecnej nie jest jednoznacznie ustalony, co wiąże się z istnieniem na ten temat wielu hipotez.
Wielu językoznawców nawiązuje do prasłowiańskiego rdzenia „slovo” (słowo), dopełniacz „slovese” i powiązanego „slava” (sława) oraz „sluxb” (słuch, czyli „sława, która się niesie” lub „chodzą słuchy”), które pochodzą z praindoeuropejskiego „k’leuos” (być znanym, sławnym), pokrewnym starogreckiemu przyrostkowi „kles” (słynny), który składa się na imię Peryklesa, łacińskiemu „clueo” (być nazywanym, słynnym), angielskiemu „loud” (głośny), awestyjskiemu „sravah-” (sława) oraz sanskryckiemu „śravas”.
Słowianie byliby to zatem ludzie „znający słowa”, czyli potrafiący zrozumiale mówić, w odróżnieniu od innych ludów z którymi Słowianie się zetknęli, a którzy posługiwali się językami dla nich niezrozumiałymi (Niemcy – „niemi”, ludzie mówiący niezrozumiałym językiem).

Potwierdza to tezę, że ukształtowanie się etnicznej świadomości i samookreślenie Słowian nastąpiło w momencie zetknięcia się ich z innymi ludami. Mocnym argumentem za tą hipotezą jest fakt używania przez wszystkie ludy słowiańskie tej nazwy do samookreślania i brak istnienia innego alternatywnego samookreślenia.
Niektórzy odrzucają wywód od „słowa” twierdząc, że źródłem jest greckie „sklavenoi” i łacińskie „sclavus”, przy czym nazwą tą obejmowano plemiona słowiańskie graniczące z ziemiami Cesarstwa Rzymskiego, co w następstwie objęło całą Słowiańszczyznę.
Wtórnie nazwa ta, ze względu na dużą liczbę brańców w Rzymie (których Słowianie byli dostarczycielami, jak również którzy sami stanowili znaczną część), została utożsamiona ze słowem „niewolnik”. Jednak teorii tej zaprzecza fakt, że
Słowianie pojawili się na kartach historii w momencie kiedy łacina klasyczna zniknęła z użycia, a łacina średniowieczna, która była w użyciu, słowem „slavus” określała pańszczyźnianego chłopa.

Język grecki i łaciński używają oboczności „sl-/skl-„. Kolejne twierdzenie mówi, iż z punktu widzenia łaciny wyraz „Sclaveni” jest derywatem a jego rdzeń nie ma łacińskiej etymologii. Łaciński wyraz podstawowy „sclavus” znaczy „niewolnik” lub „jeniec wojenny”, zaś derywat „sclavenus” znaczy „pochodzący z rodu niewolników”. W klasycznej łacinie wyrazy te nie występują, a okesleniem niewolnika jest „servus”.
Inna wątpliwość ma związek z pierwszym historycznie pewnym określeniem Słowian. Greckie „sklabenoi” w odmianie zmienia się na „sklawon-„. Pierwotnie podobieństwo do słowa „niewolnik” istniało w formie odmienionej, poprzez procesy lingwistyczne rozpowszechniło się „w” zamiast „b”, a z tego prosta droga do upodobniania nazwy Słowian do niewolnika.

Kolejna teoria mówi, że nazwa „Słowianie” wywodzi się od praindoeuropejskiego „suedhnos”, a to od starszego przymiotnika „suedho/seubho” – własny (pierwotnie „czyjś powinowaty”). Stąd Svobene – Slobene „Słowianie” i Suebi „Swebowie”, „Szwabowie”. Oba przymiotniki zostały utworzone z tego samego podstawowego rdzennie praindoeuropejskiego morfemu „s(u)e-” czyli „poza, obok”.
Następna hipoteza wywodzi prasłowiańskie i ogólnosłowiańskie „svoboda/sloboda” od prasłowiańskiego „svob'” w znaczeniu „należący do swojego plemienia, mieszkający na własnej ziemi, będący u siebie”. Pierwotnie „svoba/sloba”, z dysymilacją spółgłosek wargowych v-b, do l-b, podobnie „svoboda-sloboda”. Dysymilacja musiała zajść dość wcześnie gdyż jej warunkiem była bilabialna wymowa „v”. Według niektórych „svoba” można uznać za prastary derywat odprzymiotnikowy, abstractum z sufiksem „-a”, pod względem budowy zbliżonym do „wiara”, prasłowiańskiego „vera”.

„Svoba” oznaczało „stan znajdującego się w swoim plemieniu, na swojej ziemi, wśród swoich, bycie swobodnym”, stąd znaczenie „swoboda” (robienie czegoś), wolność”. Kolejni badacze etymologii wywiedli nazwę „Słowianie” od slova – błoto, wyjaśniając je upodobaniem naszych przodków do wilgotnych terenów. Z tą teorią wiąże się podobna, która mówi, że etnonim ten pochodził od konkrektnego hydronimu o tej nazwie: „sława/słowa” pochodzącego od prasłowiańskiego rdzenia „slov-/slav-„, od praindoeuropejskiego „k’lue-/k’lou-” znaczącego „płynąć, skrapiać (czyścić)” – znanego między innymi z greckiego „klimenos, klitopoulos, klizo”; łacińskiego „cluere” (czyścić), „cloaca”; litewskiego „sluoju, slaviau” (zamiatać). Zachowały się hydronimy z tym rdzeniem, na przykład Sława (obecnie rzeka Wełnianka) lewy dopływ Wełny itp.
Marginalnym znaczeniem są hipotezy o obcym pochodzeniu (egzonizmie) tego wyrazu z języków germańskich lub celtyckich.

Możliwość komentowania Słowianie (2) została wyłączona :, more...

Słowianie (1)

by on Gru.21, 2017, under Historia

SwargaPochodzenie
W 1745 roku w Wiedniu została opublikowana książka Johanna Christopha Jordana „De originibus slavicis” i od tego momentu trwają ożywione dyskusje na temat tego gdzie znajdowała się prakolebka Słowian i kiedy nastąpiła emigracja ludów słowiańskich z niej. W tej kwestii wyróżnia się dwa zasadnicze stanowiska.
Pierwszym stanowiskiem jest koncepcja autochtoniczna, która mówi, że przed etapem swoich wędrówek Słowianie zamieszkiwali tereny środkowej Europy, w szczególności obszar dzisiejszej Polski, pomiędzy Odrą i Bugiem.
Drugie stanowisko to koncepcja allochtoniczna, która optuje, że przed etapem swoich wędrówek Słowianie zamieszkiwali obszar położony poza środkową Europą – zwykle wskazywana jest Europa Wschodnia jako miejsce ich pierwotnych siedzib.
Dyskusja na temat koncepcji allochtonicznej była w ciągu ostatnich trzech wieków utrudniona wskutek częstego uwikłania w politykę i ideologię.

Kwestia autochtoniczności Słowian na terenie Polski miała istotne znaczenie dla Polaków w dobie zaborów. W okresie rodzenia się w Niemczech narodowego socjalizmu i w czasach hitlerowskich archeolodzy niemieccy często podkreślali dowody potwierdzające allochtoniczną koncepcję, zaś po II wojnie światowej polscy badacze ponownie często podkreślali dowody archeologiczne świadczące o autochtonizmie Słowian i prasłowiańskim charakterze Ziem Odzyskanych. Wśród rozmaitych szczegółowych koncepcji, pomijając te, które nie mają żadnego oparcia w danych naukowych, wymienić można dla przykładu proponowane ostatnio lokalizacje prakolebki Słowian, w których mówi się o obszarze Polski, ewentualnie także na Wołyniu i Podolu.

Przeprowadzone badania antropologiczne dotyczące stopnia zróżnicowania antropologicznego populacji ludzkich zamieszkujących dorzecze Odry i Wisły w okresie wpływów rzymskich oraz we wczesnym średniowieczu wskazały, że pod względem cech morfologicznych (wynik podobny do analiz genetycznych), Słowianie Zachodni stanowią pierwotyp pośród słowiańskich grup etnicznych, zajmując miejsce pomiędzy grupami germańskimi a grupami Słowian Wschodnich. Natomiast populacje ludności kultury wielbarskiej, ludności kultury przeworskiej i ludności kultury czerniachowskiej wykazują największe podobieństwo biologiczne do średniowiecznych populacji Słowian Zachodnich.
Koncepcję prakolebki na Środkowym Podnieprzu potwierdza jak dotychczas tylko jedna analiza DNA (Y HG3), która wyklucza możliwość lokowania praojczyzny Słowian na terenach Polski i podkreśla centralną rolę środkowego Naddnieprza.

Kolejne teorie prakolebki mówią o:
– górnym dorzeczu Donu do 1000 p.n.e.
– pobycie nad środkowym Dnieprem
– po inwazji Scytów (700 p.n.e.) od Odry po Don
– etap protosłowiański w zachodniej części terytorium Bałtów (XII wiek p.n.e.)
– oddziaływania substratu italskiego – wytworzenie kultury łużyckiej
– etap prasłowiański – oddziaływaniach irańskich (V wiek p.n.e)
– osiągnięcie zachodniej granicy na Odrze (V-III wiek p.n.e.)
– kontakty z Celtami w okolicach Wrocławia (III wiek p.n.e)
– rozszerzenie obszaru słowiańskiego po Prypeć (początki naszej ery)
– prakolebka nad środkowym DunajemSłowiankaDodatkowo zakłada się niekiedy, że grupy plemienne sarmackich koczowników, plemiona Antów, Serbów i Chorwatów, sprawowały zwierzchnictwo na przykład poprzez ochronę przed innymi koczownikami pobierając za to trybut, dołączyły do Słowian będących rolnikami/piechotą, w wyniku czego powstała kultura mieszana przypominająca zależności między Flube a Hausa w Afryce. Język prasłowiański miałby być ich skreolizowaną formą. Brak Słowian przed 400 rokiem mógłby oznaczać, że byli oni wtedy jedną z grup bałtyckich, zapewne skrajnie południową – dorzecze Dniepru w starożytności było zamieszkane przez zróżnicowane grupy mówiące językami bałtyckimi. Ich południowa peryferia została około 300-400 roku zmieszana z Sarmatami i uformowała się w nowy ekspansywny etnos znany jako Słowianie.

Jeszcze do niedawna wśród badaczy słowiańskich panowało powszechne przekonanie, że Słowianie znajdowali się na ziemiach polskich już w pierwszej fazie ekspansji Indoeuropejczyków, skąd w V i VI wieku wyruszyli na południe zajmując Kotlinę Czeską, Morawy, Panonię, Austrię, Karyntię, Słowenię, Chorwację i Dalmację oraz na zachód zajmując Połabie. Jednocześnie wschodni odłam Słowian z terenów stepowych nad Dnieprem i Dniestrem wyruszył na Bałkany.
Obecnie wśród naukowców dominuje pogląd, że obszaru wyjściowego migracji wszystkich Słowian należy szukać w dorzeczu środkowego i górnego Dniepru i Desny, na obszarze, na którym w I-IV wieku archeolodzy wyróżniają archeologiczną kulturę kijowską.
O historii etnosu słowiańskiego można dowiedzieć się ze źródeł pisanych, archeologicznych, etnograficznych, legendarnych, paleoantropologicznych, genetycznych i lingwistycznych.

Najstarsze źródła pisane pochodzące z I wieku wymieniają ludy, które mogą być utożsamiane ze Słowianami i są dziełem starożytnych historyków i geografów greckich i rzymskich. Piszą oni o ludzie Wendetów (Venedi) lub Wenetów (Venethi) zamieszkujących między innymi tereny identyfikowane z obszarem obecnej Polski. Tacyt w dziele „Germania” wymienia Wenetów wśród mieszkańców wschodniej Europy, na wschód od Wisły. Pliniusz Starszy w dziele „Historia naturalna” wymienia Wenedów jako zamieszkujących tereny pomiędzy Bałtykiem a Morzem Czarnym. Ptolemeusz z Aleksandrii w II wieku w dziele „Geographia” wymienia Wenedów jako zamieszkujących Sarmację, w pobliżu Zatoki Wenedyjskiej (Zatoka Gdańska) i na wschód od rzeki Wistuli (Wisły). W związku z tym wysunięto przypuszczenie, że Wenedów można identyfikować częściowo z twórcami archeologicznej kultury przeworskiej.

Ptolemeusz w „Geogrphia” wymienia również inne plemię Souobenoi zamieszkujące tereny nad Wołgą (Rha), które według innej hipotezy jest utożsamiane ze Słowianami. Znacznie później, bo w połowie VI wieku, Słowian opisuje w swoim dziele „Opus magnum” (Historia wojen) historyk bizantyjski Prokopiusz z Cezarei. Używa on nazwy Sklaboi, Sklabenoi, Sklauenoi, Sthlauenoi i Sklabinoi.
Również gocki historyk Jordanes w dziele „Getica” stwierdza, że Słowianie niegdyś nazywani byli Wenetami, a w języku łacińskim użył dla nich nazwy Sclaveni. Tak pisze w swoim dziele:
„Wewnątrz (…) jest Dacja, na kształt diademu uwieńczona Alpami* a wzdłuż ich lewego stoku, który skłania się ku północy, rozsiadł się poczynając od źródeł rzeki Wiskla na niezmierzonych obszarach liczny naród Wenedów. A choć imiona ich zmienne są teraz stosowane do rozmaitych szczepów, to przecież głównie nazywa się ich Sklawenami i Antami”
* w rzeczywistości chodziło o KarpatySwarga z KruszwicyNa tej podstawie wielu uczonych już od XIX wieku utożsamiało Wenedów/Wenetów ze Słowianami i to utożsamienie stało się podstawowym argumentem dla teorii autochtonicznej.
Marcin z Bragi w VI wieku Słowian wspomina też w jednym ze swoich poematów „In Basicica”:
„Immanes variasque pio sub foedere Christi Adsciscis gentes. Alamannus, Saxo, Toringus, Pannonius, Rugus, Sclavus, Nara, Sarmata, Datus, Ostrogothus, Francus, Burgundio, Dacus, Alanus, Te duce, nosse Deum gaudent”.
Przyjmuje się tutaj inspirację Sydoniuszem, jednakże Marcin dodatkowo wymienia Słowian oraz tajemnicze ludy Nara (być może mieszkańców Noricum) oraz Datus (być może Danów).

Najstarsze wzmianki, które bez żadnych wątpliwości można wiązać ze Słowianami zawierają dzieła historyków gockich, bizantyjskich, arabskich, począwszy od VI wieku – między innymi Jordanesa, Prokopiusza z Cezarei, Pseudo-Maurycego, Teofilakta Symokatty, Teofanesa, Konstantyna VII Porfirogenety, Ibrahima ibn Jakuba, króla angielskiego Alfreda czy tak zwanego Geografa Bawarskiego.
Johann Christoph Jordan wymienia nazwy dwóch odłamów Słowian – Antowie i Sklawinowie lub Sklewenowie, dodając, że dawniej wszyscy Słowianie zwani byli Wenetami.
Osobną grupę źródeł w których wymienia się tereny Polski zamieszkane przez Słowian stanowią również dzieła geograficzne spisywane po persku i arabsku przez podróżników oraz kupców arabskich, które to zostały zebrane w serii materiałów pod tytułem „Źródła arabskie do dziejów Słowiańszczyzny” wydane w czterech tomach przez PAN, tłumaczenia Tadeusza Lewickiego.

Genetyka
Błędne jest bezpośrednie utożsamianie etnosu słowiańskiego z jakąś konkretną haplogrupą genetyczną. Należy jednak mieć na uwadze, że haplogrupa R-1a1 występuje u dużego odsetka populacji słowiańskich – 63% u Serbów Łużyckich, 56% u Polaków, 48% u Ukraińców, 47% u Rosjan, 42% u Białorusinów, ponad 30% u Słoweńców, Chorwatów i Macedończyków. Występuje ona również u spokrewnionych ze Słowianami mieszkańców Azji – Iszkaszimów 68%, Tadżyków 64%, Pasztunów 43%, Ałtajczyków 45%. Również u Węgrów, Litwinów i Łotyszy odsetek nosicieli tej haplogrupy wynosi około 40%. Z kolei u Słowian Południowych przeważa haplogrupa I-M170. U mieszkańców Bośni i Hercegowiny 65%, u Chorwatów z wysp dalmatyńskich 66%, u Serbów i Czarnogórców 38%, u Macedończyków 34%. Około 15% Rosjan jest nosicielami haplogrupy N-M231. Nosicielami haplogrupy R-M269 jest około 35% Czechów i Słowaków, 20% Polaków i Słoweńców oraz 10% Serbów.

Ekspansja
W 375 roku Hunowie rozbijają rozległe państwo Gotów zajmujące tereny od stoków karpackich i dolnego Dunaju na zachodzie aż po Dniepr na wschodzie. Wówczas to powstała możliwość przesunięcia się prasłowiańskich grup z obszaru dorzecza środkowego i górnego Dniepru na znacznie bardziej atrakcyjne, zarówno ze względu na dogodne warunki rolnicze jak i ze względu na bliskość Cesarstwa Bizantyjskiego, tereny dzisiejszej zachodniej Ukrainy i Mołdawii.
Osadnictwo słowiańskie w tym okresie, na przełomie V i VI wieku, mogło sięgać na tereny dzisiejszej Polski od linii górnej Wisły jak wynika z przekazów Jordanesa jak również z wymowy źródeł archeologicznych.
Kolejny etap migracji Słowian na południe staje się możliwy po rozbiciu w 454 roku kaganatu huńskiego. Wówczas to Słowianie przesunęli się na północny brzeg dolnego Dunaju, zatem na granicę Cesarstwa.

W latach 518-527 Antowie najechali Bizancjum i od tego momentu ich nazwa znikła z zapisów historycznych. Następnie w latach 549-550 Sklawinowie pustoszą niemal całkowicie Półwysep Bałkański a w 551 roku rozbijają armię Justyniana I pod Adrianopolem.
Przybycie Awarów na te obszary około 558 roku zmieniło sytuację Słowian, którzy zostali podporządkowani koczownikom. Dalsza ekspansja Słowian na południe Europy odbywała się aż do 626 roku w ramach najazdów awarsko-słowiańskich. Wówczas to bardziej atrakcyjny staje się kierunek migracji na północny-zachód, wzdłuż łuku Karpat na ziemie obecnej Polski (druga połowa VI wieku) i dalej na tereny położone nad Łabą – dzisiejsze tereny wschodnich Niemiec (początek VII wieku).

Możliwość komentowania Słowianie (1) została wyłączona :, more...

Kot Van – pływający gaduła

by on Gru.19, 2017, under Flora i Fauna

VanVan to kot, który stał się znany za sprawą swojej nieprzeciętnej gadatliwości oraz zamiłowania do wody …

Turecki Van (tureckie „von”) to wyjątkowa rasa kotów, niezwykła pod wieloma względami i naturalna (jedna z dwóch naturalnych ras pochodzących z Turcji), nie będąca wynikiem krzyżowania. Jej przedstawiciele cieszą się doskonałym zdrowiem i zachowali wiele przyzwyczajeń swoich przodków. Jest pływającym kotem uwielbiającym kontakt z wodą, posiada piękne i specyficzne futro oraz bogaty język – to właśnie przez tą zdolność uzyskał miano „gadającego kota”. Nie należy do popularnych ras kotów w Polsce ale dzięki swoim niezaprzeczalnym zaletom zyskuje coraz większą liczbę sympatyków.

Rozważny, elegancki i wierny towarzysz, o nieprzeciętnym charakterze i wysokim poziomie inteligencji, oczach pełnych ekspresji – to tylko nieliczne cechy stawiające go w pierwszych szeregach kociej arystokracji.
Półdługowłosa rasa swoje korzenie ma w południowo-wschodniej Turcji, w rejonie Jeziora Van (Wschodnia Anatolia) i Wyżynie Armeńskiej. Ich oryginalna nazwa to Van Kedisi (kedi – kot). Wolnożyjące Vany spotyka się również w Iranie i Iraku. W historii istnieje przekaz mówiący o świętych kotach znad Jeziora Van. Van zawdzięcza swoją rasowość Ministerstwu Kultury i Turystyki w Turcji, a zwłaszcza koty o zupełnie białym umaszczeniu, mają szczególne znaczenie i są objęte specjalnym programem ochrony, jako skarb i narodowe dziedzictwo (wolno żyjące Vany zostały uznawane za gatunek zagrożony i podlegają ścisłej ochronie).

Obecnie w nomenklaturze felinologicznej rasa ta występuje jako „Kot Turecki Van”, a za odrębną rasę został oficjalnie uznany w 1969 roku.
Postacie półdługowłosych kotów z pręgowanymi ogonami znaleziono na biżuterii pochodzącej z około 1600 roku p.n.e., wykonanej przez indoeuropejskie ludy Hetytów oraz wśród wykopalisk z okresu starożytnych wojen rzymsko-ormiańskich. Odkrycia archeologów wykazały, że płaskorzeźby z wizerunkami vanów zdobiły fasady domów starożytnego miasta Tushpa, w rejonie jeziora Van (Vany zadomowiły się tutaj ponad 2000 lat temu). Van po raz pierwszy w Europie pokazany był w Wielkiej Brytanii miłośnikom kotów w 1955 roku przez Laurę Lushington.Van1Laura Lushington podróżując z przyjaciółką Sonią Halliday przez Dystrykt Lake Van w Turcji była oczarowana tymi kotami. Nabyła parę kotów tej rasy (kot o imieniu Stambul Byzantium oraz kotka Van Güzeli Iskenderun). Udało się jej bezpiecznie przywieźć je do Anglii i rozpoczynając starania o wypromowanie tureckiego Vana. Oba z bursztynowymi znaczeniami na głowie, o bursztynowych ogonach i oczach zapoczątkowały wzorzec rasy. Z tej pary urodziły się identyczne kociaki jak ich rodzice, białe z puszystymi ogonami w bursztynowym kolorze oraz z plamami w tym kolorze na głowie. W Turcji Vany uważane są za jej wizytówkę i dobro narodowe. Wywóz Vanów poza Turcję jest zakazany. Spotyka się jednak oferty nielegalnego ich wywozu.

Do USA zostały sprowadzone w 1982 roku i uczestniczyły w wystawie Stowarzyszenia Miłośników Kotów (CFA) w 1994 roku. W Europie i USA zarejestrowano tylko kilkadziesiąt hodowli. W Polsce jest ich około pięciu, ale te urocze koty wciąż podbijają serca nowych osób.
Badaniem białego Vana zajęło się Centrum Badań Van Kedisi, które prowadzi badania nad odtworzeniem naturalnej populacji tych kotów, które są jednym ze skarbów narodowych tego kraju. Są kochane i cenione przez autochtonów za ich wyjątkowy charakter i wygląd. Nadal istnieją spory o nazewnictwo, bardziej w politycznym niż kocim wymiarze. Niektórzy domagają się, by nazywano je „armeńskimi vanami”, inni „vanami kurdyjskim”.

Historyczny przekaz mówi o tym, że Noe właśnie te koty zabrał na swoją Arkę, ratując je przed potopem, a gdy wody opadły i Arka osiadła na szczycie góry Ararat, Allah pobłogosławił je, gdy wychodziły na ląd, pozostawiając na ich głowie ślad swojego palca, który białą ścieżką rozdziela od tej pory barwne plamy na głowie Vanów. Niektóre koty dostąpiły szczególnego zaszczytu i Allah kciukiem odcisnął na ich grzebiecie owalny znak.
Znak ten podobno przynosi szczęście zarówno kotom jak i ich opiekunom. Do dziś te kolorowe znaczenia określa się jako „palec Allaha” i „kciuk Allaha”.Van2Przodkowie współczesnych Vanów żyli w stadach, w trudnych warunkach wyżynno-górskiego klimatu. Życie nad jeziorem i lata ewolucji spowodowały, że przystosowały się do kontaktu z wodą, jezioro stanowiło dla nich najlepsze źródło pokarmu. Wykształciły umiejętność pływania, a nawet nurkowania i łowienia ryb. Woda była także świetnym sposobem na schłodzenie się podczas upalnych dni.
Koty podchodziły do ludzkich osad, podpływały do rybackich łodzi w poszukiwaniu łatwej zdobyczy i smakowitych kąsków, stając się z czasem nieodłącznymi towarzyszami ludzkiego życia.

Dzisiejsze Vany zachowały intrygujące umiłowanie do wody. Lubią pływać i bawić się w umywalce czy kałuży. Dobrowolnie pływają jeśli mają tylko do tego sposobność czy okazję. To zamiłowanie do wody, uważane jest jako niesamowite przez wielu ludzi. Przez setki lat mieszkańcy Turcji obserwowali te rodzime koty kąpiące się w strumieniach rzek i w jeziorze Van. Łapy wyposażone są w powiększony fałd skóry, który jest swego rodzaju błoną pławną i pomaga podczas wodnych zabaw. Futro nie ma wełnistego podszerstka i jest prawie wodoodporne. Nie nasiąka i nie przyjmuje brudu. Ekstremalne warunki klimatyczne sprawiły, że latem futro Vanów ma krótki włos, natomiast w chłodnej porze roku staje się dłuższe, gęściejsze, bardziej puchate, a kosmki sierści między palcami chronią poduszeczki łap przed przemrożeniem.

Klasyczny Van jest biały, jedynie na głowie ma jedną albo dwie rozdzielone plamki w kolorze bursztynowym i w tym samym kolorze ogon (zawsze muszą występować plamy na głowie i ogon w tym samym kolorze). Koty te mogą mieć oczy bursztynowe, niebieskie albo różnokolorowe (jedno niebieskie, drugie bursztynowe), co związane jest z wrodzoną wadą, zwaną różnobarwnością tęczówki heterochromia iridis.
Jest wiele śnieżnobiałych vanów, które są głuche. W większości ras istnieje podejrzenie głuchoty u kotów białych, gdy co najmniej jedno z oczu ma kolor niebieski.
Rasa ta wykształciła oprócz umaszczenia i koloru oczu jeszcze kilka unikatowych cech.Van3Jedną z nich jest futro, które szybko obsycha z wody. Kot ten posiada tylko jeden rodzaj sierści – okrywową, nie ma natomiast puszystego podszerstka (z tego powodu nie wymaga wielu zabiegów pielęgnacyjnych). Klimat regionu Jeziora Van charakteryzuje się skrajnościami temperatur – od upalnych lat, po mroźne, półroczne zimy. Pomimo takiej sierści kot w tych warunkach radzi sobie doskonale. Jedwabiste futro jest grubsze i dłuższe. Pióra długiego futra rosną na uszach i między palcami łap chroniąc przed zimnem i upałem. Bardzo ciepłe lata sprawiają, że dodatkowa powłoka ochraniającego futra jest szybko zrzucana. Znaki na głowie i ogonie u innych ras kotów są określane jako „wzór van”.
Kolejną charakterystyczną cechą jest gadatliwość (ale nie wrzaskliwość). Przedstawiciele tej rasy wykształcili chyba najbardziej złożony język kota. Na mowę Vana składają się komunikaty werbalne i niewerbalne.

Całkowicie normalny jest fakt, że kot informuje nas o swoim samopoczuciu poprzez mruczenie, gruchanie i miauczenie. Jeżeli jednak choćby raz usłyszymy gadającego tureckiego Vana, to dojdziemy do wniosku, że jego język jest niezwykły. Chociaż może wydawać się to dziwne, ten kot zachowuje się tak, jakby rzeczywiście starał się prowadzić rozmowę z człowiekiem. Odpowiednio moduluje dźwięki, by dostosować się do tonu naszej mowy. Opiekun po pewnym czasie z pewnością nauczy się rozpoznawać niektóre z odgłosów składających się na język Vana, ponieważ nie są to przypadkowe dźwięki. Szeroki wachlarz sygnałów dźwiękowych sprawia, że z tymi kotami można się porozumieć. One nie miauczą jak szalone (nawet kotki w rui raczej gardłują niż drą się wniebogłosy), za to potrafią mruczeć jak kot, beczeć jak owca, poszczekiwać jak pies, marudzić pod nosem, a nawet zdarza im się ludzkim głosem zawołać „mamo”.

Kot jest średniej wielkości, a jego waga wynosi około 8 kilogramów (kocur 5-9 kg, kotki 4-6 kg). Mylącym może być lekki chód sugerują zdecydowanie niższą wagę. Zaliczany jest do kotów o sierści półdługiej/półdługowłosej, jedwabistej bez podszerstka, leżącej gładko przy ciele. Dominuje ubarwienie białe z bursztynowymi łatami na pyszczku z białymi wstawkami.
Ciało ma muskularne i silnie zbudowane, o szerokich barkach i mocnej klatce piersiowej, tułów jest długi ze średniej długości pręgowanym ogonem, który daje niebywałą zwrotność w biegu. W pokoju, gdzie przebywa ten kot, żaden owad nie ma szans na przetrwanie.Van4Łapy średnio długie, okrągłe z kępkami futra między palcami. Tylne nogi są nieco dłuższe niż przednie, dobrze umięśnione, co pozwala na błyskawiczny pościg za zdobyczą i wysokie skoki. Poduszeczki łap są różowe.
Głowa osadzona jest na mocnej szyi, o kształcie tępego, nieco wydłużonego trójkąta, z mocną brodą i wysoko osadzonymi kośćmi policzkowymi. Poduszeczki wibrów (wąsów) są zaokrąglone. Czoło lekko wypukłe. Linia nosa prosta z nieznacznym załamaniem na wysokości oczu.

Oczy umiejscowione lekko skośnie, duże i owalne, bursztynowe, niebieskie lub różnobarwne, otoczone różową obwódką powiek (u hodowców szczególnie pożądane są vany różnookie, z jednym okiem niebieskim, a drugim bursztynowym). Nos prosty i stały, różowy. Podbródek dobrze zarysowany. Uszy wysoko osadzone, duże i szerokie, lekko zaokrąglone i wyprostowane, daleko rozstawione od siebie, różowe, od wewnątrz porośnięte dłuższymi włosami, tworzącymi za linią małżowiny podkręcone frędzelki. Od strony zewnętrznej powinny być białe.

Umaszczenie to bursztynowe plamy, które mogą znajdować się na głowie. Dwie łaty symetrycznie, pionowo rozdzielone na pół „palcem Allaha”, na plecach niewielka, owalna plama w okolicy łopatki (kciuk Allaha) oraz barwny ogon w kolorze plam na głowie. Mogą występować dodatkowe łatki na ciele. W Turcji zdarzają się koty zupełnie białe z błękitnymi, zielonymi lub dwukolorowymi oczami. W miotach hodowlanych również trafiają się białe osobniki z błękitnymi oczami. Muszą one być poddane specjalistycznym testom na sprawność słuchu, gdyż przy białym kolorze futra gen odpowiedzialny za błękitny lub zielony kolor oka może nieść ze sobą upośledzenie słuchu. Nie wszystkie organizacje felinologiczne uznają białe vany za zgodne ze standardem rasy.Van5Osobniki tej rasy dojrzewają późno. Pełną dojrzałość osiągają w wieku około 3 lat. Dojrzałość płciową, jak większość kotów, osiągają około pierwszego roku życia ale nie idzie ona w parze z pełnym rozwojem fizycznym, psychicznym i społecznym. Tak więc w ciele dużego vana przez długi czas drzemie dusza dziecka skorego do zabaw i psot.
Nie posiada szczególnych wymagań żywieniowych i nie należy do kotów wybrednych – chętnie zjada karmy przeznaczone dla kotów jak i kawałki ze stołu domowników. Warto jednak zwrócić uwagę, że należy do łasuchów.
Niektórzy twierdzą, że koty te są hipoalergiczne i mogą mieszkać z osobami cierpiącymi na alergię.

Van jest przede wszystkim bardzo towarzyski i czuły. Ciekawski, wesoły, aktywny, silny i wytrzymały, zdrowy, bez wad genetycznych (rasa tonaturalna), skłonny do zabawy, zrównoważony, wysoce inteligentny i dociekliwy, posiadający bardzo rozwinięty język i mowę ciała. Ponieważ Vany od stuleci były związane z ludźmi dlatego rozwinęły dużą uczuciowość. Łagodny i wierny. Kot może tak przywiązać się do jednego z domowników, że nie będzie chciał go opuszczać nawet na krok. Konsekwencja działania i dawka niezależności powoduje, że koty te zachowują się często jak psy. Vany wymagają wczesnej socjalizacji, pełnego uczestnictwa w naszym codziennym życiu. Potrzebują kontaktu z człowiekiem bardziej niż zabawek. Wybiera sobie jednego opiekuna spośród domowników i to jemu okazuje szczególne względy. Będzie towarzyszył mu we wszystkich codziennych czynnościach.

Jest bardzo ciekawy świata i wyjątkowo aktywny. Uwielbia biegać, wspinać się i obserwować otoczenie z najwyższego miejsca. Uczy się różnych sztuczek oraz chodzenia na smyczy. Van to świetny przyjaciel dzieci lubiący się z nimi bawić. Nie jest w stosunku do nich agresywny i charakteryzuje się dużą cierpliwością.
Vany lubią się przytulać, ale nie są to typowe „nakolanniki” i same decydują o tym, kiedy mają ochotę na przytulanki. Nie narzucają się ze swoją obecnością i nie przeszkadzają natrętnym plątaniem się pod nogami (może czasami). Akceptują innych domowników i zwierzęta mieszkające z nimi pod jednym dachem. Są instynktowne, a ich ulubione zabawki to orzechy włoskie lub zgnieciony w kulkę papier, folia. Lubią kraść wszelakie przybory. Nie sposób się z Vanem nudzić. Mają świetnie wykształcony instynkt łowcy.Van6Dla Vana najodpowiedniejsze jest mieszkanie z ogrodem ale nie jest to warunek gdy tylko odpowiednio zaaranżujemy mieszkanie, stworzymy miejsce, w którym Van będzie mógł się wspinać, skakać i znajdzie odpowiednie kryjówki, jednym słowem dobrze by było urozmaicone. Lubi penetrować wszelkie dziury w polowaniu za jedzeniem (szuflady, szafki). Ważne jest, by codziennie znaleźć czas na wspólną zabawę z kotem ale nie jest to warunkiem, gdyż nie należy do ras, które źle znoszą samotność. Uwielbiają gdy właściciel spędza z nimi jak najwięcej czasu. Pod względem pielęgnacji nie jest wymagający. Wystarczy raz w tygodniu wyczesywać futro pozbywając się martwych włosów i uniknąć tworzenia kul włosowych. W zależności od potrzeb, kota można także kąpać.

Umiejętność przystosowania się do każdych warunków pozwala Vanom na szczęśliwe życie nawet w małym mieszkanku, choć oczywiście z wielką radością przyjmą one zabezpieczony balkon, taras, czy dom z ogrodem i przebywanie na świeżym powietrzu.
Jednakże żadne zbytki i luksusy nie mają znaczenia, jeśli życie tureckiego Vana będzie pozbawione uwagi opiekuna i codziennego uczestniczenia w jego życiu, bycia razem „na dobre i na złe”.
Koty te swoją ludzką rodzinę kochają bezwarunkowo, bez względu na wszystko, choćby zawalić miał się cały świat.

(na zdjęciach Van „Amonit”)

Możliwość komentowania Kot Van – pływający gaduła została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Goździeniec robakowaty

by on Gru.17, 2017, under Flora i Fauna

Goździeniec robakowatyGoździeniec robakowaty (Clavaria fragilis) należy do gatunku grzybów z rodziny goździeńcowatych (Clavariaceae). Oficjalnie polską nazwę nadał Władysław Wojewoda w 2003 roku, choć już pod koniec XIX wieku taka była używana (bądź goździeniec łamliwy).
Jest saprotrofem (saprós – zgniły), czyli cudzożywnym organizmem pobierającym energię z martwych szczątków organicznych, rozkładającym je do związków prostych. Poprzez osmotrofię wchłania rozłożoną dzięki trawieniu zewnętrznemu płynną materię. Saprotrofy tworzą w ekosystemach poziom troficzny reducentów. Same są jednocześnie pożywieniem dla olbrzymiej liczby protistów. Dlatego też biorą udział w krążeniu materii w ekosystemach, a tym samym w obiegu pierwiastków w całej biosferze, na przykład węgla, azotu, wodoru, tlenu, siarki, fosforu i innych.

Pomimo, że jest grzybem jadanym jego walory smakowe są nieszczególne, smak łagodny, zapach nieokreślony lub go brak.
Goździeniec zazwyczaj tworzy niewielkie skupiska owocników. Pojedynczy owocnik wyrasta pod postacią długiej, nierozgałęzionej pałeczki, zazwyczaj prostej, czasami robakowato wygiętej, o wysokości od 2 do 12 cm i grubości około 4,5 mm. Zdarzają się też bocznie spłaszczone lub podłużnie rowkowane. U podstawy zazwyczaj jest zwężony, a jego koniec zaokrąglony, o gładkiej powierzchni, barwy białej, żółknący wraz ze starzeniem się. Owocniki są bardzo łamliwe i kruche, do czego nawiązuje drugi człon łacińskiej nazwy gatunkowej: fragilis – kruchy; zaś jego polska nazwa nawiązuje do robakowatego kształtu. Podstawki 4-zarodnikowe. Obłocznię posiada wyraźnie zgrubiałą. Subhymenium ma grubość 30-50 µm i składa się ze splecionych krótkich komórek o grubości 2-3 µm i jest wyraźnie oddzielone od pozostałej części obłoczni.Clavria fumosaZarodniki mają rozmiar 33-43 × 6-9 µm. Strzępki grzybni bez sprzążek. Zarodniki bezbarwne, elipsoidalne, gładkie, o rozmiarach 5-7 × 3-4µm, z małą kropelką.
Upodobane miejsce występowania stanowi półkula północna, w tym na terenie Polski opisano dość liczne jego stanowiska i pojawiają się od lipca do listopada.
Owocniki rosną na ziemi w lasach iglastych, liściastych lub mieszanych, na polanach, w parkach, często wśród mchów, na pastwiskach.
Inne goździeńce (9) występujące na terenie Polski to: goździeniec gliniasty (Clavaria argillacea), goździeniec zaostrzony (Clavaria falcata), goździeniec przydymiony (Clavaria fumosa), goździeniec fioletowy (Clavaria zollingeri),  goździeniec purpurowy (Clavaria purpurea), Clavaria flavipes, Clavaria acuta, Clavaria greletii i Clavaria vermiculata.

Goździeńce (Clavaria) to ciekawy rodzaj grzybów z rodziny goździeńcowatych (Clavariaceae). Są grzybami naziemnymi o pojedynczym (przeważnie) nierozgałęzionym, cylindrycznym lub maczugowatym owocniku. Owocniki rozwijają się w grupach. W zależności od gatunku mają kolor biały, śmietankowy, żółty, różowy, fioletowy, brązowy lub czarny. Hymenofor jest gładki, pokrywający całą powierzchnię owocnika. Wysyp zarodników biały, zarodniki gładkie lub kolczaste.
Wszystkie gatunki rodzaju Clavaria występują na lądzie i są saprofitami. Większość występuje w lesie, gdzie żyją na ściółce leśnej, martwej trawie i mchach. Jeden z gatunków Clavaria argillacea żyje w symbiozie z roślinami z rodziny wrzosowatych.

Co ciekawe należące do tego rodzaju gatunki występują na całym świecie na obszarach o klimacie tropikalnym i umiarkowanym. W Europie opisano występowanie prawie 20 gatunków.
Nazwa rodzaju została po raz pierwszy wprowadzona przez Vaillanta w 1727 roku i pochodzi od łacińskiego słowa clava oznaczającego klub, a nawiązuje do gromadnego występowania owocników tych grzybów. Rodzaj ten został również opisany przez Karola Linneusza w jego dziele Species Plantarum w 1753 roku. Później mikolodzy opisali jeszcze 1500 gatunków zaliczanych do tego rodzaju, jednak wiele z nich to synonimy. Niektóre zostały potem przeniesione do rodzajów Clavulinopsis i Ramariopsis. W 1791 roku polską nazwę nadał Józef Jundziłł.

Możliwość komentowania Goździeniec robakowaty została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Dzieżka pomarańczowa

by on Gru.16, 2017, under Flora i Fauna

Dzieżka pomarańczowaDzieżka pomarańczowa (Aleuria aurantia) to gatunek grzyba z rodziny Pyronemataceae, rodziny grzybów z rzędu kustrzebkowców (Pezizales). Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1800 roku Persoon nadając mu nazwę Peziza aurantia. W 1870 roku Fuckel nadał obecną uznaną nazwę, przenosząc go do rodzaju Aleuria.
Jest grzybem rozprzestrzenionym na całym świecie. Występuje na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, ale wyjątek stanowią należące do Antarktyki wyspy: Szetlandy Południowe i Orkady Południowe. Występuje także na wielu wyspach wszystkich oceanów. W Europie na północy występuje po Islandię i archipelag Svalbard i jest bardzo pospolita.

Owocniki dzieżki mają średnicę 20-100 mm. Ich kształt u młodych osobników jest niemal kulisty, później zmienia się w czarkowaty o powyginanych brzegach, a u starszych niemal płaski, okrągławy, płatowato powyginany i o pofalowanych krawędziach. Nie posiada trzonu. Wewnętrzna warstwa rodzajna, w której powstają zarodniki jest gładka, w kolorze od żółtoczerwonego przez pomarańczowy do cynobrowo-czerwonego, strona zewnętrzna jest delikatnie aksamitna, w kolorze od białawego do blado-żółto-ochrowego. Miąższ jest bardzo cienki, woskowaty, kruchy i wodnisty. Ma biało-siwy kolor, słaby smak i zapach, a po rozdrobnieniu zapach staje się przyjemny. Zarodniki są bezbarwne, przejrzyste, podłużnie eliptyczne, pokryte siateczkowatą ornamentacją, z dwoma oleistymi kroplami, o rozmiarach 15-24 × 8-12 µm.Aleuria aurantiaDzieżka pomarańczowa jest saprotrofem (saprós – zgniły), czyli cudzożywnym organizmem pobierającym energię z martwych szczątków organicznych, rozkładającym je do związków prostych. Poprzez osmotrofię wchłania rozłożoną dzięki trawieniu zewnętrznemu płynną materię. Saprotrofy tworzą w ekosystemach poziom troficzny reducentów. Same są jednocześnie pożywieniem dla olbrzymiej liczby protistów. Dlatego też biorą udział w krążeniu materii w ekosystemach, a tym samym w obiegu pierwiastków w całej biosferze, na przykład węgla, azotu, wodoru, tlenu, siarki, fosforu i innych.
Jako grzyb jadalny jest znikomej wartości smakowej z uwagi na brak smaku, rzadko zbierany ze względu na kruchość, ale bywa często wykorzystywany w kuchni do ozdabiania potraw z uwagi na piękny kolor (do zup lub po sparzeniu do świeżych sałatek).

Owocniki pojawiają się zazwyczaj grupowo od czerwca do października, często bardzo licznie, na ziemi, głównie na otwartych, nasłonecznionych miejscach, przypominając wyglądem rozrzucone kawałki skórki pomarańczowej. Dzieżkę najczęściej można spotkać na drogach leśnych i ich obrzeżach, w przykopach i rowach, na wypaleniskach. Występuje zarówno w lesie i w zaroślach, jak w parku, na cmentarzu, w ogrodzie, między bylinami czy trawami, często na świeżo przekopanej glebie. Zdecydowanie unika gleb wapiennych, preferując natomiast gleby gliniaste i piaszczyste. Co ciekawe, często na przykład jest pierwszym organizmem, który pojawia się masowo na naniesionych po powodzi przez rzeki i potoki zwałach piasku i ziemi. W Polsce średnio pospolita. Znana jest też pod nazwą „orange cup”.

Możliwość komentowania Dzieżka pomarańczowa została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , more...

Ichtiozaur – historia odkrycia

by on Gru.14, 2017, under Historia

IchtiozaurCzy słusznie za protoplastę delfina uważany jest ichtiozaur? Gad nie ssak, który żył w okresie wczesnej jury, około 200 – 176 mln lat temu, na terenach współczesnej Europy, Azji i Ameryki Północnej.
Jego szczątki odnaleziono w Niemczech, Chinach, Kanadzie, USA i na Grenlandii.
Najbardziej znany przedstawiciel rzędu ichtiozaurów osiągał długość ciała około 2 metrów i ważył około 100 kilogramów.
Charakteryzował się wysoką płetwą grzbietową oraz płetwą ogonową w kształcie półksiężyca. Jego skóra była gruba i gładka.
Wyodrębnione obecnie gatunki to: Ichthyosaurus breviceps (Owen, 1881), Ichthyosaurus communis (Beche & Conybeare, 1821), Ichthyosaurus conybeari (Lydekker, 1888)

Niestety nie da się jednoznacznie stwierdzić, kto był odkrywcą pierwszego ichtiozaura i kiedy tego odkrycia dokonano.
Czarne łupki jurajskie w Szwabii, Frankonii i Anglii zawierają tak liczne szczątki tych prehistorycznych gadów, że byłby to po prostu cud, gdyby nie odkryto kości tych zwierząt już przed wiekami podczas prac w kamieniołomach.
Pierwsza wzmianka o ichtiozaurze pojawiła się w 1669 roku za sprawą antykwariusza Edwarda Lluyda z Walii, który w ilustrowanym dziele „Lithophylacii Britannici„, opisał takie pradawne zwierzę z dawnego morza liasowego. Lluyd uznał ichtiozaura za wielką skamieniałą rybę, rybę jakiegoś dziwnego, szczególnego gatunku. Co ciekawe sądził, iż ikra tej ryby podczas parowania wody morskiej dostała się do chmur i spadła wraz z deszczem na ląd, po czym miały się z niej w piasku rozwinąć nie żywe ryby, lecz skamieniałe.Ichtiozaur (1)40 lat później Scheuchzer i Baier toczyli spór o naturę kręgów ichtiozaura znalezionego w Altdorfie. W klasycznym dla tych gadów terenie, niedaleko Bad Boll (Szwabia) w 1749 roku odkryto pierwszy kompletny (!) szkielet. Odkrywcą okazu był licencjat i praktykujący lekarz Mohr z Göpingen. Swoje odkrycie potraktował jako szczątki rekina, co trzeba mu wybaczyć gdyż te gady były wtedy jeszcze zupełnie nieznane. „Rekin Mohra” spoczywał nie zauważany w zbiorach przyrodniczych gimnazjum w Stuttgarcie do 1824 roku, kiedy to stuttgarcki lekarz Georg Friedrich Jäger ujrzał go i poznał natychmiast, że znalezisko to nie jest rybą. Jäger należał do tych niezmordowanych geologów amatorów i kolekcjonerów skamieniałości, w które właśnie ziemia Wirtembergii była tak szczególnie bogata.

Niezwłocznie pojechał do Bad Boll i stwierdził na miejscu, że podobne stworzenia występują tam często w kamieniołomach łupków. Badając gruntownie znalezisko Mohra, przypomniał sobie, że podobne szkielety, kości i czaszki odkryto również na południowym wybrzeżu Anglii. Przez szereg następnych lat były one przedmiotem zażartej dyskusji największych autorytetów Anglii i Francji jako tak zwana „zagadka z Lyme Regis”. Geogr Jäger napisał nawet niewielką książkę zamieszczając w niej wizerunek szkieletu z Bad Boll, dodając przy tym, że nie trzeba jeździć aż do Anglii aby wpaść na ślad takich „zagadek”, ponieważ pełno ich jest w Jurze Szwabskiej.

Znaleziska z Lyme Regis mają również swoją bardzo prywatną i rodzinną historię. Niejaki Richard Anning otworzył w południowo-angielskim kąpielisku Lyme Regis sklep z pamiątkami dla turystów. Miłośnicy sportu oraz spragnieni świeżego powietrza Brytyjczycy odkrywali wtedy właśnie zbawienne działanie kąpielisk morskich. Małe i dotąd zaledwie dostrzegalne miejscowości na brzegiem morza zamieniały się nagle w ośrodki wypoczynkowe i kurorty. Anning zbierał i sprzedawał między innymi piękne skorupy małży, zasuszone rozgwiazdy i inne dary morskiej fauny, jakie jeszcze i dzisiaj można nabyć w każdym kiosku na wybrzeżu. Przy pozyskiwaniu okazów pomagała mu jego 12-letnia córka Mary. Wśród gości kąpieliska bawił w owych czasach niejeden miłośnik zbiorów przyrodniczych.Ichtiozaur (2)Spostrzegawczy Anning szybko zauważył, że skamieniałe małże budziły większe zainteresowanie i osiągały wyższe ceny niż normalne skorupy małży, a tym bardziej gdy jeszcze ozdobiło się je pięknym napisem „In memory of Lyme Regis”. Zatem mała Mary wyruszała w teren i wykopywała skamieniałe skorupy małży z warstw jurajskich na wybrzeżu.
Pewnego dnia w 1811 roku, Mary podczas kolejnego kopania, natrafiła na szkielet ichtiozaura. Oczywiście nie wiedziała, co to za stworzenie ale zorientowała się natychmiast, że jest to nie lada rzadkość. Przypadek sprawił, że właśnie w tym samym czasie w Lyme Regis przebywała wybitna osobistość interesująca się naukami przyrodniczymi osobistość – będący królewskim lekarzem przybocznym, profesor anatomii i chirurgii na Uniwersytecie Londyńskim, Sir Everard Home.

Sir Everard Home nabył okaz ichtiozaura. Podczas gdy Mary Anning nadal zajmowała się poszukiwaniem skamieniałości z jeszcze większym zapałem, czołowy chirurg Wielkiej Brytanii zastanawiał się czy pozyskał jakąś wielką nieznaną rybę, płaza, gada, czy też gatunek walenia. W 1819 roku Sir Everard Home podejmuje wyzwanie i decyduje się oznaczyć „zagadkę z Lyme Regis” jako płaza. Uznał, że forma ta może być spokrewniona z odmieńcem jaskiniowym, ślepym płazem ogoniastym ze słoweńskiego krasu właśnie wtedy opisanym w sposób naukowy. Odmieniec otrzymał naukową nazwę Proteus, dlatego też Sir Everard Home nadał zwierzęciu z Lyme Regis nazwę Proteosaurus (obecnie: Ichthyosaurus – „rybi jaszczur”, rodzina Ichthyosauridae).

Mary udało się wykopać jeszcze kilka innych okazów ichtiozaurów, z których kilka nabyło Muzeum Brytyjskie. Angielski geolog, William Daniel Conybeare, będący założycielem wielkich zbiorów skał w Cardiff, wystarał się również o jeden kompletny szkielet oraz zbadał stanowisko w Lyme Regis z którego pochodziły okazy ichtiozaurów. Mary Anning tymczasem kończy już 22 lata i stopniowo zaczyna zawodowo zajmować się handlem skamieniałościami, a przede wszystkim staje się wysokiej klasy ekspertką od kopalnych gadów.
Georg König, mineralog Muzeum Brytyjskiego, spotkał się z Conybeare’em i po wspólnych konsultacjach doszli do wniosku, że zwierzę z Lyne Regis jest pół rybą, a pół gadem. Ponieważ, sądząc po znaleziskach Mary Anning, była to dawniej dość pospolita forma, zatem König i Conybeare nadali jej nazwę Ichtiosaurus communis – rybojaszczur pospolity.IchtiozauryTymczasem również w Paryżu, Georges Cuvier* otrzymał kilka okazów z Lyme Regis. Przeczytał on rozprawę Conybeare’a o ichtiozaurach i wyjaśnił, że chodzi tu o:
„stworzenie z pyskiem delfina, zębami krokodyla, czaszką i klatką piersiową jaszczurki, płetwami waleni i kręgami jak u ryby”.
Wszystko razem wziąwszy, jak podkreślił Cuvier, był ten rybosmok gadem.
Niedługo potem radca Georg Jäger poinformował światową opinię publiczną o stuttgarckim okazie ichtiozaura oraz o stanowiskach w Jurze Szwabskiej.
Także w Szwabii znaleźli się ludzie, którzy zaczęli naśladować Mary Anning. Ich zawodowym zajęciem stało się poszukiwanie skamieniałości. Otwierali oni sklepy ze skamielinami i wysyłali okazy na zamówienie.

Szybko okazało się, Jura Szwabska była bardziej obfita w okazy niż jura południowej Anglii.
Tak opisywał kamieniołomy w Holzmaden jeden z ówczesnych paleontologów:
„Na powierzchni jednego pręta kwadratowego przeciętnie leżał jeden „zwierzak”, jak nazywali robotnicy te gady”.
Handlem skamieniałościami zajmowali się wówczas księża, chłopi, „chirurdzy” wiejscy, właściciele kamieniołomów, a nawet arystokraci. Często też dochodziło do zaciętych sporów między tymi sprzedawcami smoków, penetrowano potajemnie stanowiska konkurentów i dokonywano prób sprzątnięcia im najlepszych okazów sprzed nosa. Skończyło się to wyznaczeniem przez kolekcjonerów w Szwabii granic swoich rewirów.

Niektórzy posiadali agencje w rozmaitych miastach i miejscowościach, inni odwiedzali co pewien czas uniwersytety, muzea i wielkie zagraniczne zbiory jako komiwojażerowie od skamieniałości.
Potomek licencjata Mohra z Göpingen, który w 1749 roku odkrył pierwszego ichtiozaura w Jurze Szwabskiej, wpadł na genialny pomysł, aby otworzyć sklep ze skamieniałościami w USA. Dzięki eksportowi znalezisk do Stanów Zjednoczonych dorobił się on majątku.
Taki był początek badań nad skamieniałościami w Szwabii, które miały jeszcze później szczególną rolę w historii myśli i odkryć paleontologicznych.
Rybosmoki i inne wielkie gady ze „średniowiecza Ziemi” weszły także do literatury, sztuki i pieśni studenckich.Ichtiozaur (3)Tymczasem w Lyme Regis również nie próżnowano. Otóż niezmordowana i zaangażowana w swoją pasję życiową Mary Anning, w latach 1821 i 1823 odkryła pierwszego (!) plezjozaura, gada morskiego o niezwykle długiej szyi, którego później chętnie kojarzono z legendarnym wężem morskim oraz z tajemniczym potworem z Loch Ness.
Plezjozaury znajdowano później również w Jurze Szwabskiej i Frankońskiej, chociaż nie tak często jak ichtiozaury. Co ciekawe, w 1828 roku udało się wreszcie dzielnej angielskiej zbieraczce Mary wykopać nawet świetnie zachowanego jaszczura latającego, nazwanego przez Georga Cuviera – Pterodactylus („latający palec”).

Obecnie paleontologia klasyfikuje ichtiozaury (ichthyosauria z greckiego: ichtio = ryba + sauros = jaszczur, „rybojaszczur”) jako rząd gadów morskich, które pojawiły się we wczesnym triasie, osiągając największe zróżnicowanie od środkowego triasu do środkowej jury. We wczesnej kredzie ustępowały miejsca plezjozaurom, a od cenomanu mozazaurom. Ostatecznie wymarły w późnej kredzie (turon) około 25 mln lat temu, tuż przed wielkim wymieraniem kredowym.
Były powszechne wśród wyższych kręgowców morskich. W erze mezozoicznej wiele z nich zajmowało niszę ekologiczną – obecnie zajmują ją delfiny. Miały podobny do nich pociskowy kształt, przednie kończyny przekształcone w płetwy i ogon zakończony dużą pionową płetwą napędową w kształcie półksiężyca (jak tuńczyki i makrele).

Typowy jurajski ichtiozaur miał krótkie ciało, bocznie lekko spłaszczone, wrzecionowate, zakończone dobrze rozwiniętą płetwą ogonową kształtu księżyca, co pozwalało mu rozwijać znaczne prędkości. Prawdopodobnie mogły pływać nawet 70 km/h. Najwcześniejsze rekonstrukcje ichtiozaurów pomijały płetwę grzbietową, która nie nie była usztywniona elementami kostnymi. Dopiero odnalezienie świetnie zachowanych okazów w 1890 roku (Fossillagerstätte w Holzmaden, Niemcy) ujawniło ślady płetwy grzbietowej. Pas miednicowy nie miał połączenia z kręgosłupem i był słabiej rozwinięty od pasa barkowego. Żebra ciągnęły się aż po nasadę ogona wzdłuż całego tułowia. Ogonowy odcinek kręgosłupa był charakterystycznie zagięty ku dołowi.Ichtiozaur (4)Wiosłowate kończyny przednie miały zredukowaną długość, a kości ramieniowe były bardzo krótkie, palce wydłużone były przez wykształcenie licznych, dodatkowych segmentów palcowych (hiperfalangia). U niektórych form nastąpiło zwiększenie ilości palców (hiperdaktylia) lub zmniejszenie poniżej pięciu (hipodaktylia). Czaszka była zakończona długim dziobem, powstałym w wyniku przerostu kości międzyszczękowych i nosowych (kości szczękowe nie były duże). Skroń czaszki była mocno zredukowana, otwory nosowe mocno przesunięte ku tyłowi i usadowione tuż przed oczodołami. Oczy wielkości małej piłki (największe wśród kręgowców!), opatrzone w dobrze wykształconą twardówkę w postaci pierścienia drobnych kościstych płytek, zapewniały doskonałą widoczność w ciemnych, głębokich wodach, pozwalając polować nocą.

Błona bębenkowa zanikła w wyniku przystosowania do dużego ciśnienia wody – fale dźwiękowe odbierały elementami kostnymi jak wieloryby. Jednakowe, ostro zakończone zęby, rozmieszczone były wzdłuż brzegu szczęki w jednym szeregu, gdzie ich liczba w jednej szczęce mogła dochodzić do 200. Wydłużony pysk, uzbrojony w liczne szpiczaste zęby, wykazywał tendencję do ich zaniku, aż do wykształcenia całkowicie bezzębnych szczęk, służących jedynie do zgniatania pokarmu. Wszystkie ichtiozaury były drapieżnikami żywiąc się belemnitami, amonitami, małżami, ślimakami, skorupiakami i rybami, a większe mogły polować na duże kręgowce, gady morskie, nie wyłączając nawet kanibalizmu.

Przeprowadzone badania polegające na porównaniu składu izotopu tlenu w zębach z tymi występującymi u ryb sugerują, że ichtiozaury były w stanie utrzymywać wysoką i stałą temperaturę ciała w ekosystemach oceanicznych od tropików do wód chłodnych. Szacowana temperatura ciała, wynosząca 35-39°C, sugeruje wysokie tempo przemiany materii, wymagane do drapieżnictwa i szybkiego przemierzania dużych odległości
Największy okaz ichtiozaura, zaliczany do gatunku Shonisaurus sikanniensis/Shastasaurus sikanniensis, który osiągał 23 metry długości, został odnaleziony przez Elizabeth Nicholls w 1991 roku na terenie Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie.

* Georges Cuvier „Dawne teorie ewolucji”

Możliwość komentowania Ichtiozaur – historia odkrycia została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Koci Zamek w Szaflarach

by on Gru.01, 2017, under Ciekawe miejsca

Koci Zamek na Szaflarskiej SkaleSzaflary to 3-tysięczna wieś położona na Podhalu, 7 km na południe od Nowego Targu (przy drodze krajowej numer 47 „zakopiance”), na pograniczu dwóch regionów geograficznych – Kotliny Nowotarskiej i Pogórza Bukowińskiego. Znana jest głównie z kompleksu basenów termalnych o powierzchni prawie 1000 m2 zasilanych wodą termalną z miejscowego odwiertu.
Pierwsze wzmianki o Szaflarach pochodzą z początku XIII wieku, kiedy to powstaje gród obronny.
Około 1234 roku Teodor Gryfita otrzymał pozwolenie od Henryka Brodatego na sprowadzanie kolonistów niemieckich.
Udokumentowana wzmianka o wsi pochodzi zaś z 1328 roku.

Niestety nie zachował się akt lokacyjny osady, a jedynie tak zwany przywilej Piotra ze Słupi, kasztelana zamku Dunajeckiego (Szaflarskiego) z 1338 roku. Do 1335 roku sołectwo szaflarskie ze wsią należało do zakonu cystersów. Później na przełomie wieków kolejno zmieniali się właściciele Szaflar. Na przykład w latach 90-tych XV wieku sołectwo było w rękach Miklasza (rajcy miasta Kleparza), a potem w użytkowaniu plebejskiej rodziny Szaflarskich.
Nieopodal stacji kolejowej, na samotnej wapiennej skale wznoszącej się wysoko nad doliną Białego Dunajca, nazywanej Szaflarską Skałką 650 m n.p.m., na przełomie XIII/XIV wieku wybudowany zostaje zamek, który z czasem przybrał nazwę „Kociego Zamku”.1907rok Koci Zamek od północyWapienna skała należy do Pienińskiego Pasa Skałkowego, a na jej szczycie znajduje się płaski majdan o powierzchni około 7 arów. To właśnie na nim, pierwotnie w XI wieku (w oparciu o dane archeologiczne) powstał kamienno-drewniany gródek stożkowaty, a następnie około 1245 roku podjęto decyzję o wzniesieniu drewnianego gródka. Budowy najprawdopodobniej dokonali cystersi ludźmierscy, ponieważ w XIII i XIV wieku gródek wraz z wsią Szaflary należał do opactwa cystersów ludźmiersko-szczyrzyckich. Inne źródła za budowniczych wskazują potomkowów wojewody krakowskiego Teodora Gryfity.
W 1380 roku, za panowania Ludwika Węgierskiego, gródek został włączony wraz z wsią do dóbr królewskich.

W pierwszej połowie XIV wieku drewniany gródek zostaje przebudowany na zamek. Wzmianki o zamku pojawiają się w dokumentach z początków panowania Kazimierza Wielkiego – w 1334 roku wspomniany jest „nowy zamek” (castrum novum) w Szaflarach. Na dokumencie z 1338 roku figuruje między innymi podpis Piotra ze Słupi (Petrus de Slupi), kasztelana zamku szaflarskiego.
Zamek wybudowano na szczytowym spłaszczeniu skały o wymiarach około 20×30 metrów. Szaflarska Skałka, na której się znajdował, od północy i wschodu kończy się urwiskiem, natomiast zbocza południowe i zachodnie są łagodne. Był konstrukcją murowano-drewnianą otoczoną murem obwodowym o trzech bokach prostych i jednym boku zaokrąglonym.Plan Kociego ZamkuSwego czasu wysnuto przypuszczenie, że około 1474 roku Piotr Komorowski dodatkowo wzmocnił zamek kamiennym wałem zaporowym. W tym też okresie droga do zamku prowadziła przez drewniany most i barbakan.
Skąd właściwie wzięła się nazwa „Koci Zamek”? Znaczenie tej bardzo starej nazwy nie ma nic wspólnego z kotami, jak większości osób może nasuwać się tego typu skojarzenie. Po części nawiązuje do innowierców, a zwłaszcza do czeskich husytów. Pochodzenie tej nazwy wyjaśnia między innymi podanie ludowe z Piwnicznej:
Na Kotczym Zamku we dnie niemiło, a w nocy straszno. Jesienią i na wiosnę spod Skałki, na której koci zamek, i z paryji kamiennej, w noc ciemną po północku, wyjeżdżają wozy jakieś, bryki ciężkie. Pędzą wprost, ku Popradowi, i po spadzistości zjeżdżają w rzekę prosto w wir (…)„.

Źródłosłowie „koci zamek” pochodzi od słowa „kocz” lub „kotczy”, jak nazywano dawniej wóz – od koczenia czyli toczenia się (wozów husyckich).
„Kocie” lub „Kotcze Zamki” były miejscami po obozowiskach husytów umacnianych wozami, którzy przenikali na ziemie polskie. Takie warowne obozy chronione przez połączone wozy, zakładano nie na szczytach gór, ale na wysoczyznach gdzie można było wozami dojechać. Zatem „Kocimi Zamkami” zostały nazwane niektóre miejsca będące niezbyt wysokimi i rozległymi wzniesieniami, o dość regularnych formach. Owe wzniesienia z reguły znajdują się na niezbyt wysokich i już rozleglejszych wzgórzach – na działach, skąd horyzont jest zawsze rozległy, widoczność dobra. Kocie zamki znajdują się zawsze w pobliżu ważniejszych dróg, obecnie istniejących lub dawnych.Szaflary Koci ZamekW 1380 roku, za panowania Ludwika Węgierskiego, opat klasztoru cystersów w Szczyrzycu wydzierżawił zamek w Szaflarach Żydowi nawróconemu na chrześcijaństwo, który założył w nim mennicę bijącą srebrne monety. Żyd mincerz z czasem zaczął je fałszować, bijąc je z niepełnowartościowego stopu, a „zaoszczędzone” w ten sposób srebro przywłaszczał sobie.
Ludwik Węgierski niechybnie położył kres temu procederowi. Na jego rozkaz wojsko zdobyło i zajęło zamek, Żyd został pojmany i za oszustwo stracony w Nowym Targu. Kolejnym rozkazem zamek został zniszczony przez podpalenie. „Zaoszczędzonego” przez Żyda srebra, ukrytego na zamku lub w jego okolicy, do chwili obecnej nie udało się odnaleźć.

Po włączeniu Szaflar do dóbr królewskich nastąpiła odbudowa zamku w latach 1470-1480. Wówczas to, w 1474 roku, za panowania Kazimierza Jagiellończyka, zamek zostaje przekazany w dzierżawę Piotrowi Komorowskiemu (herbu Korczak), a już trzy lata później, w 1477 roku, odebrany za sprzyjanie królowi węgierskiemu Maciejowi Korwinowi.
Natychmiast zostaje opanowany przez wojska królewskie pod dowództwem starosty krakowskiego Jakuba z Dębna. Po opanowaniu zamku Kazimierz Jagiellończyk przekazuje go Markowi Ratoldowi, który miał na nim zapisaną od króla należność pieniężną. W tym okresie w dokumentach źródłowych pojawia się nazwa „fortalicja Szaflary” (fortalitium Schaflari).1907rok Koci Zamek od południaZamek został opuszczony najprawdopodobniej w pierwszej połowie XVI wieku, popadając w ruinę, poprzez rozbiórkę – pozyskiwanie materiału budowlanego przez okolicznych chłopów i kolejny pożar. Według niektórych źródeł był w zupełnej ruinie już przed 1505 rokiem.
Obecnie sam zamek już nie istnieje, ale zachowały się po nim widoczne w terenie ślady. Między innymi zachowała się (jedynie) część fundamentów muru obwodowego z początku XIV wieku (na plateau) oraz resztki wału usytuowanego od strony południowej. Jeszcze w ubiegłym wieku, w ścianach skały łamano kamień do wypalania wapna w pobliskim wapienniku.

W trakcie II wojny światowej na terenie Kociego Zamku stacjonowały oddziały wojsk niemieckich. W 1942 roku na stanowisku po Kocim Zamku, z ramienia niemieckich władz okupacyjnych Generalnego Gubernatorstwa, a w szczególności dużego zainteresowania gauleitera Hansa Franka, przeprowadzono badania archeologiczne. W wyniku wykonanych wówczas przekopów udało się odsłonić warstwy kulturowe potwierdzające średniowieczny rodowód obiektu. Pozyskano również materiał ceramiczny oraz inne zabytki ruchome.
Prawdopodobnie owe prace archeologiczne miały również na celu odnalezienie dużych ilości srebra ukrytego przez Żyda – mincerza.Koci Zamek w Szaflarach (1)Teren zamku jest częściowo zabudowany. Od lat 90-tych XX wieku na Szaflarskiej Skałce stoi odrestaurowany „zamek” w postaci willi z czterospadowym dachem mansardowym zwieńczonym wieżyczką.
Całość otoczona jest wysokim kamiennym murem i metalowym ogrodzeniem. Partia szczytowa obecnie nie jest dostępna dla zwiedzających – całość z zabudową stanowi teren prywatny.
Odrestaurowany ćwierć wieku temu „Koci Zamek” nawiązuje do istniejącej w tym miejscu przed 100-laty innej budowli. Jest ona uwidoczniona na zdjęciach w Tygodniku Ilustrowanym z 1907 roku (czarno-białe zdjęcia).
W niektórych opracowaniach spotyka się błędną lokalizację zamku – zamiast Szaflarskiej Skałki wskazuje się pobliską górę Ranyzberg (Raniszberg) 736 m n.p.m.

Możliwość komentowania Koci Zamek w Szaflarach została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Krzyż z Ruthwell

by on Lis.01, 2017, under Zabytki

Krzyż z RuthwellW połowie XVII wieku na terenie Szkocji następuje akcja niszczenia krzyży i posągów katolickich. Największy antyczny skarb zachowany w Szkocji – kamienny krzyż anglosaski powstały na przełomie VII i VIII wieku, zostaje uratowany za sprawą mera Ruthwell – Gavina Younga. Aby ocaleć musiał zniknąć pod ziemią na dwa wieki, by ponownie ujrzeć światło dzienne i powrócić na czcigodne miejsce dopiero pod koniec XIX wieku, dzięki Henriemu Duncanowi …

Ruthwell to mała, spokojna miejscowość w południowej Szkocji, w Dumfriesshire na Solway Firth, zlokalizowana przy drodze z Annan do Banked. Wyróżnia się na tle innych mu podobnych, a w zasadzie zasłynęło, z dwóch powiązanych ze sobą powodów. Pierwszym jest osoba Henriego Duncana – założyciela pierwszego na świecie banku oszczędnościowego, drugim zaś jest największy skarb antyczny Szkocji – słynny kamienny Krzyż z Ruthwell, będącym dziełem sztuki wpisanym do księgi rekordów Guinnessa jako największy średniowieczny pomnik w Europie.

Krzyż powstał w swojej pierwotnej postaci najprawdopodobniej na przełomie VII i VIII wieku w rękach jednego z rzeźbiarzy krainy zwanej Northumbria, obejmującej niegdyś te tereny. Ideą było przedstawienie scen z Pisma Świętego za pomocą rzeźby dla tych którzy nie potrafili czytać. Na ramionach krzyża można odnaleźć sceny z Nowego Testamentu – ewangelistów: św. Jana, św. Mateusza, św. Łukasza i św. Marka.
Charakterystycznym dla tego krzyża oprócz nieznanej z innych zabytków jego 5,5 metrowej wysokości jest fakt, że został on pokryty dwoma napisami – jednym w alfabecie łacińskim, a drugim w anglosaskim piśmie runicznym (fu?ork).

Jest to niezwykłą rzadkością w przypadku tego typu zabytków chrześcijańskich. Napis ten, będący fragmentem utworu poetyckiego pod tytułem „Sen o krzyżu” (opowiadający historię ukrzyżowania Pańskiego z perspektywy krzyża), został odszyfrowany w pierwszej połowie XIX wieku przez Johna Mitchella Kemblea. Obecność runicznego zapisu owego tekstu jest w tym przypadku tym bardziej zastanawiająca, gdyż pierwotnie (najprawdopodobniej w fazie końcowej powstawania krzyża w VIII wieku) wykuto na nim napis w alfabecie łacińskim, następnie ustawiono i osadzono krzyż pionowo w ziemi, po czym (jak wskazują osobliwości kształtu poszczególnych runów) wykuto tekst runiczny.

Fakt, że tekst runiczny został dodany po pewnym czasie, wnioskuje się również na podstawie porównania go z oryginalnym brzmieniem utworu „Sen o krzyżu”, dopiero w X wieku. Do chwili obecnej nie udało się wyjaśnić dlaczego posłużono się wówczas akurat pismem runicznym.
Według nordyckich wierzeń runy miał podarować ludziom bóg Odyn. Najstarszy znany zapis runiczny pochodzi z drugiej połowy II wieku. Przedmioty z napisami runicznymi pochodzącymi z tego przedziału chronologicznego (takie jak na przykład: sprzączki, grzebienie, miecze, groty, tabliczki) odnaleziono między innymi na stanowiskach bagiennych w Vimose i Illemose na wyspie Fionia. Zapisy runiczne są bardzo krótkie i trudne do przetłumaczenia.Krzyż z Ruthwell (2)Do około 650 roku stosowano tak zwany „fu?ark starszy” (? = th) nazwany tak od pierwszych sześciu runów (F-U-?-A-R-K), liczący 24 znaki. Z czasem alfabet runiczny różnicował się – w Norwegii i Szkocji używano fu?arku z 16 lub 19 runami, w Anglii rozwinął się alfabet zwany fu?ork (zmiana nazwy wiąże się ze zmianą czwartej litery runicznej) w różnych odmianach, z 24, 28 lub 31 runami. Runami zapisywano głównie języki germańskie, odnaleziono też kilka zapisów w łacinie. Runów przestano używać około 1000 roku. Jedynie w Skandynawii przetrwały jeszcze kilka wieków ale i tam wyparł je alfabet łaciński. Runy przez cały okres swojego funkcjonowania były używane do zapisu krótkich inskrypcji w drewnie, metalu czy właśnie na kamieniach – tak zwanych kamieniach runicznych – kształt liter tego alfabetu ułatwiał zapis na takich powierzchniach.

„Sen o krzyżu” (The Dream of the Rood) jest najstarszym znanym i zachowanym utworem staroangielskim. Zachował się w manuskrypcie z X wieku, tak zwanej Vercelli Book, ale prawdopodobnie jest znacznie starszy (VIII wiek?). Tematyka utworu świadczy o zakorzenianiu się wiary chrześcijańskiej na Wyspach Brytyjskich. Opisuje męki Jezusa z perspektywy krzyża na którym został ukrzyżowany. Jest tekstem anonimowym, alegorycznym w formie wiersza tonicznego z wykorzystaniem aliteracji, zawiera stały układ akcentów, utworem opowiedzianym przez „śniącego” (podmiot liryczny), który śni o rozmowie z krzyżem na którym Jezus został ukrzyżowany. Podzielony jest na trzy części, gdzie pierwsza część dotyczy wizji krzyża, jakiej doświadcza „śniący”. To ważny element – ta część zawiera typowe elementy poezji snu dla literatury staroangielskiej – opowieść snu u odbiorcy ma stworzyć poczucie rzeczywistości.

Pierwsza część utworu skupia się na opisie krzyża wzniesionego w triumfie, pokrytego złotem i biżuterią, niesplamionego jeszcze krwią.
Druga część opisuje rozmowę krzyża i „śniącego” o ukrzyżowaniu Jezusa. Krzyż i Jezus stają się jednością – oboje są przebici gwoźdźmi, wydani na pośmiewisko i poddani torturom, wspólnie się odradzają (krzyż z Jezusem), po czym powracają w chwale.
W trzeciej części krzyż nakazuje „śniącemu” rozpowszechnić historię o cierpieniu i wykupieniu Jezusa. Utwór kończy się przedstawieniem uczuć „śniącego”, który odczuwa, że dzięki temu wszystkiemu jego życie zmieniło się na lepsze i wyraża chęć nawracania ludzi, którzy nie żyją w zgodzie z Jezusem i krzyżem.

Krzyż z Ruthwell cudem ocalał w czasie reformacji, kiedy to na wielkim zgromadzeniu Kościoła Szkockiego podpisano zgodę na zniszczenie wszystkich tego rodzaju pomników (krzyży, posągów), a akcję przeprowadzano w latach 1642 – 1664.
W wyniku inicjatywy zarządzającego wówczas miasteczkiem Ruthwell mera Gavina Younga, krzyż w dość nietypowy sposób ocalał. Nakazał on bowiem aby krzyż ostrożnie połamać, a wszystkie jego części ukryć w bezpiecznym miejscu. Tym bezpiecznym miejscem okazał się spąg miejscowego kościoła, gdzie pod jego powierzchnią przechowywany był przez długie lata, do momentu odnalezienia go przez Henriego Duncana w 1799 roku. Części odnalezione przez Duncana zostały przez niego na powrót złożone w trakcie ćwierćwiecza prac rekonstrukcyjnych i od 1887 roku krzyż znowu stoi w kościele w Ruthwell.

Ksiądz, doktor Henry Duncan był najsłynniejszym mieszkańcem Ruthwell. Po ustąpieniu zakłóceń w Kościele Szkockim w 1843 roku, stał się jednym z założycieli ministrów Wolnego Kościoła Szkocji. Był również założycielem pierwszego na świecie banku oszczędnościowego, będącego prekursorem Trustee Saving Bank, stanowiącego obecnie część Loyds TSB. Tak więc były minister, autor i wydawca, filantrop i geolog, artysta i biznesmen, w 1810 roku otworzył komercyjny bank oszczędności płacąc odsetki od skromnych oszczędności inwestorów. Do dziś w Ruthwell można zwiedzać muzeum bankowości i poznać historię wczesnych oszczędności domowych w Wielkiej Brytanii.
Duncan poświęcając 24 lata na złożenie wszystkich fragmentów krzyża, tym samym zapisał się w historii jako „odnowiciel Krzyża z Ruthwell”.

Możliwość komentowania Krzyż z Ruthwell została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Legenda o powstaniu Diablego Kamienia …

by on Paź.01, 2017, under Legendy

DK3Niegdyś czarownica z diabłem nad brzegiem rzeki Raby w głębokim lesie niedaleko wsi Brzozowa mieszkała. Pewnego dnia drogą przez las przechodził muzykant wracający z wesela, niosąc instrument na grzbiecie. Napotkał go diabeł a gdy basy zobaczył kazał sobie grać do tańca.
Zaczął hulać i kręcić się, zaś muzykantowi za każdą piosenkę wrzucał złotego dukata do basów. Cały dzień i noc tańcował a gdy pierwszy kur rano zapiał przykazał diabeł muzykantowi dukaty wydać na tylko na siebie i na swoją rodzinę.

Przez wiele lat basista wraz z żoną dukaty na siebie tylko wydawali i obawiając się posądzenia o zaprzedane duszy diabłu, grajek przekazał złote dukaty zakonnikom, którzy budowali klasztor.
Kupowali różnego rodzaju towary potrzebne do budowy i składali u siebie na podwórzu, a kiedy przychodzili zakonnicy po prośbie dawali im wozy pełne materiału na budowę. Z darowizn basisty i jego żony powstał piękny, wielki klasztor. A było to w roku 1234. Na wieść jak to klasztor powstał czarownica zaraz diabłu doniosła jaki to basista sposób wymyślił by wspomóc budowę klasztoru diabelskim grosiwem.

Diabeł nie mogąc ścierpieć powstałego w Szczyrzycu klasztoru nawracającego ludzi od grzechu, już leciał basiście urwać łepetynę ale przecież on dukatów nie dawał, więc umowa nie została złamana.
Postanowił więc czart klasztor rozwalić. Pomiędzy chmurami poleciał w góry Karpaty i wybrał największe głazisko jakie tylko mógł udźwignąć. Zakonnicy ze Szczyrzyca usłyszawszy o zamiarze diabła postanowili zawierzyć Bogu i modlić się.
Pędząc z powrotem prawie lądując przy klasztorze usłyszał modlitwy zakonników i dźwięk bijących na Anioł Pański kościelnych dzwonów.

Dźwięk kościelnego dzwonu wypalił mu czartowskie uszy, wstrząsnął ciałem paskudnika i diablisko straciło całą swoją siłę. Głaz spadł na ziemię akurat tam gdzie przed laty cały dzień i całą noc czart przy weselnym grajku tańcował. Bezsilny diabeł spadając z wysokości na głaz wrył się kopytami głęboko. Gdy zlazł na ziemię, chciał rzucić nim w kościół ale tylko pazury wbijały się w twardą skałę. Nie miał mocy by go podnieść. Z rozpaczą przytulił się twarzą do kamienia i pozostawił jej odcisk.
Diabli Kamień koło Szczyrzyca z trzema znamionami diabła – kopytami, twarzą i pięcioma wgłębieniami od pazurów, można oglądać do dziś.

Możliwość komentowania Legenda o powstaniu Diablego Kamienia … została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , more...

Niumbaha

by on Wrz.01, 2017, under Flora i Fauna

NiumbahaMoją uwagę zwrócił uderzająco piękny i wyraźny wzór plamek i pasków. To było bardzo niezwykłe zwierzę, którego nigdy wcześniej nie widziałam. Stało się oczywiste, że jest to nowy gatunek. To było odkrycie mojego życia
(DeeAnn Reeder)
Każdego miesiąca odkrywa się kilka nowych gatunków flory i fauny na Ziemi.
W 2013 roku po ekspedycji biologów do Sudanu Południowego (Ekwatorii Zachodniej), opisali oni na nowo gatunek nietoperza, uważając go na początku za swoje odkrycie. Kierująca zespołem naukowców profesor biologii DeeAnn Reeder z Uniwersytetu Bucknell w Pennsylvanii (USA) nazwała niumbahę „odkryciem życia”.

Nietoperz borsuczy (Niumbaha superba), Pied bat, jest bardzo charakterystycznym i specyficznym nietoperzem ze względu na umaszczenie sierści, które przypomina paski borsuka. Ten bardzo rzadki gatunek zalicza się do rodziny Vespertilionidae i jest jedynym przedstawicielem gatunku z rodzaju Niumbaha.
Po raz pierwszy został zaobserwowany i złowiony w 1939 roku przez dr Haymen na terenie Belgijskiego Konga (dzisiejszej Demokratycznej Republice Konga), która błędnie go zidentyfikowała i został zakwalifikowany do rodzaju Glauconycteris pod nazwą Glauconycteris superba.Odkrywcy NiumbahyCo ciekawe, od tamtej pory jakby zapadł się on pod ziemię i nie widziano go aż do początku lat 90-tych XX wieku. Niumbaha w języku Pazande oznacza „rzadki” lub „dziwny”. Do chwili obecnej zaobserwowano tylko 5 (!) przedstawicieli gatunku tego nietoperza. Poszczególne osobniki obserwowano na terenie Konga, Wybrzeża Kości Słoniowej, Ghany i Sudanu Południowego. Wynika z tego, że jego naturalnymi siedliskami są subtropikalne i tropikalne suche lasy oraz subtropikalne lub tropikalne wilgotne lasy nizinne. Wielkością odpowiada Nockowi dużemu (Myotis myotis). Co ciekawe niumbaha nie został wymieniony w Czerwonej Księdze gatunków zagrożonych wyginięciem.

Członkowie ekspedycji w nocy rozstawili obóz wokół niewielkiego jeziorka w rezerwacie Bangangai, rozwieszając wokół niego siatki w celu odławiania nietoperzy i innych stworzeń do przeprowadzenia badań terenowych oraz ochrony nad tym ekosystemem.
Po włączeniu świateł, inny członek ekspedycji Adrian Garside (dyrektor ds. programu Fauna&Flora International FFI) zobaczył niezwykłego nietoperza zaplątanego w siatkę. Ponieważ ekipa nie znała tego nietoperza, na gorąco uznano, że okaz ten jest ważnym znaleziskiem – nowo odkrytym gatunkiem. Sądzono tak do momentu aż parę tygodni później z Juby wysłano faksem zdjęcia złowionego nietoperza innym naukowcom.Niumbaha (1)Ci w odpowiedzi zasugerowali, że może to być Glauconycteris superba, gatunek nietoperzy po raz pierwszy odkryty w 1939 roku w Belgijskim Kongu.
DeeAnn Reeder pozostawała jednak sceptyczna do przekazanych informacji, gdyż widziała wcześniej Glauconycteris superba, a tamten osobnik miał całkowicie inny wygląd – od kształtu i wielkości czaszki do unikalnych pasów.
Dopiero po wysłaniu złowionego osobnika do Smithsonian Institution w Waszyngtonie, celem potwierdzenia przynależności gatunkowej, ustalono, że ten okaz nie pasuje do rodzaju Glauconycteris.

Tym samym dla nietoperza wybrano nazwę plemienną, aby przypisać go jako symbol należący do ludów Południowego Sudanu (Republika Sudanu Południowego ze stolicą w Dżubie, powstała 9 lipca 2011 roku w wyniku odłączenia się od Sudanu) – naukowcy ochrzcili nowy gatunek jako „niumbaha”, co w języku miejscowych plemion Pazande oznacza „rzadki lub „niezwykły”. Natomiast jeżeli chodzi o nazywanie go „panda bat” DeeAnn Reeder powiedziała, że nigdy go tak nie nazwała – paski na sierści nietoperza bardziej przypominały jej borsucze, natomiast podobieństwo do pandy widzi jedynie we wzorach na jego pyszczku.Niumbaha (2)Po powrocie do Stanów Zjednoczonych DeeAnn Reeder stwierdziła, że nietoperz był taki sam jak pierwotnie złowiony w 1939 roku w pobliskiej Demokratycznej Republice Konga i nazwany Glauconycteris superba, ale ona i jej koledzy nie wierzyli, że pasuje do innych nietoperzy z tego rodzaju. Przeanalizowano czaszkę i wygląd osobnika z rezerwatu Bengangai oraz czaszki egzemplarzy muzealnych stwierdzając, że pod względem ekomorfologicznym Glauconycteris superba różni się od innych gatunków zgrupowanych w rodzaju Glauconycteris.
Po starannej analizie jasne jest, że nie należy do tego rodzaju. Jego charakter czaszki, jego skrzydła, wielkość, uszy – dosłownie wszystko, co widać, nie pasuje. To takie wyjątkowe, że możemy oznaczyć nowy gatunek„.

DeeAnn Reeder uważa, że „nowy-stary” nietoperz właściwie pod żadnym względem nie pasuje do wcześniejszej klasyfikacji. Jest tak unikalny, że konieczne było utworzenie nowego gatunku.
Pierwszą wskazówką, że gatunek należałoby przeklasyfikować, było nietypowe ubarwienie. Później biolodzy zwrócili uwagę na skrzydła. U przedstawicieli rodzaju Glauconycteris, którzy ze względu na delikatną budowę bywają nazywani motylimi nietoperzami, są one przezroczyste i brązowe/białe, zaś tutaj natura postawiła na smolistą czerń. Kolejnymi niepasującymi do układanki szczegółami okazały się czaszka i uszy.Niumbaha (3)DeeAnn Reeder kontynuuje badania i poszukiwania kolejnych okazów niumbahy w Afryce. Na ten cel otrzymała środki w łącznej wysokości 2 milionów dolarów z Funduszu Woodtiger (prywatnego funduszu badawczego).
To naprawdę tylko wierzchołek góry lodowej, która była w dużej mierze nieznana przez biologów ze względu na trwający konflikt w tym regionie. Pozostało tam jeszcze wiele do odkrycia” – powiedziała DeeAnn Reeder mając na myśli różnorodność biologiczną w Południowym Sudanie. Dodała jeszcze, że odkrycie naprawdę świadczy o głębokiej różnorodności biologicznej w rejonach Afryki Wschodniej i Środkowej.

Dla mnie odkrycie to jest istotne, ponieważ podkreśla znaczenie biologiczne Południowego Sudanu i wskazuje, że to nowe państwo ma wiele naturalnych cudów, które jeszcze nie zostały odkryte. Południowy Sudan to kraj, który ma wiele do zaoferowania i wiele do ochrony „- powiedział Matt Rice, dyrektor departamentu w rządzie Sudanu Południowego.
FFI korzysta z bogatego doświadczenia w pracy w krajach objętych konfliktami, aby pomóc rządowi Sudanu Południowego, który przywraca ochronę dzikiej przyrody, a także przyczynia się do rewitalizacji wybranych chronionych obszarów, szkoleniami i rozwojem pracowników parkowych, usług związanych z dziką przyrodą, rozwojem infrastruktury, dostarczaniem sprzętu, wspieraniem projektów badawczych, takich jak ten.Niumbaha (4)DeeAnn Reeder:
Nasze odkrycie, tego nowego gatunku nietoperzy, jest wskaźnikiem tego, jak różnorodna jest powierzchnia i jaka pozostaje praca. Zrozumienie i zachowanie różnorodności biologicznej jest pod wieloma względami kluczowe. Wiedza o tym, jakie gatunki są obecne na danym obszarze, pozwala na lepsze zarządzanie. Kiedy gatunki są zagubione, pojawiają się zmiany na poziomie ekosystemowym. Jestem przekonana, że ten obszar jest jednym z tych, na których musimy kontynuować badania„.

W chwili obecnej świadomym i oczywistym zagrożeniem dla niumbahy jest utrata siedlisk. Zagęszczenie siedlisk lub fragmentacja siedliska odgrywa tu zasadniczą rolę w odniesieniu do wielu gatunków nietoperzy, które spada na całym świecie. Jednak inne gatunki nietoperzy, które normalnie chronią się w jaskiniach, są mniej zagrożone przez takie działania ludzi.
Nietoperze tworzą 1/4 różnorodności ssaków na naszej planecie i są jedynymi ssakami, które mogą latać. Na kontynencie afrykańskim, Madagaskarze i sąsiadujących wyspach, występuje około 260 istniejących gatunków nietoperzy, co stanowi około 25% globalnej ilości gatunków nietoperzy.Niumbaha (5)Nietoperze są ważnym składnikiem zdrowia i stanu ekosystemu. Zajmują one krytyczną niszę, gatunki owadożerne będące pierwotnymi nocnymi drapieżnikami są podatne na zwiększone poziomy pestycydów, podczas gdy gatunki owocożerne mają kluczowe znaczenie dla regeneracji lasów. Wiele roślin jest uzależnionych od tych nocnych ssaków, zarówno pod kątem zapylania jak i rozsiewania nasion.
Nietoperze są bardzo podatne na zmiany środowiskowe, zwłaszcza Niumbaha superba. Wpływ siedlisk i zmian klimatycznych na ten gatunek nie jest znany, a skoro tak, to istnieje wiele spekulacji co do oddziaływań, zarówno pozytywnych, jak i negatywnych.

Te oddziaływania na nietoperze mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo żywności i związek z ludzkimi chorobami odzwierzęcymi.
Najistotniejszym problemem jest to, że miejscowi ludzie niewiele wiedzą o populacji czy biologii tego gatunku. Także z perspektywy kulturowej postacie nietoperzy w większości afrykańskich kultur są związane z czarną, złą magią i są prześladowane.
Na terenach zachodniej, północnej i środkowej Afryki nietoperze są ścigane, poluje się na nie i zjada je, co połączyło się z zagrożeniem najbardziej śmiercionośnym wirusem – gorączką krwotoczną Ebola (EHF).Niumbaha (6)Choć polowania stanowią zagrożenie dla spadku ilości nietoperzy, fragmentacja siedliska jest z pewnością największym zagrożeniem dla niumbahy i innych gatunków.
Ponieważ nietoperze mają niskie współczynniki rozrodczości, populacje są bardzo podatne na zwiększoną śmiertelność. Istnieją naukowe obawy dotyczące stanu zachowania niumbahy, ponieważ wiele gatunków nietoperzy jest coraz bardziej dotkniętych różnymi działaniami ludzi, wynikającymi z niewiedzy, podejrzeń, zatruciami pestycydami, bezmyślnym zabijaniem, utratą siedlisk, nadmierną eksploatacją środowiska i eksterminacją ich jako szkodników.

Niumbaha jest nietoperzem owadożernym, co oznacza, że żywi się głównie owadami. Owadożerne nietoperze mają kluczowe znaczenie dla środowiska naturalnego, ponieważ pomagają w zwalczaniu szkodników, które w przeciwnym razie nie będą sukcesywnie eliminowane i będą dokonywać zniszczeń ogromnych obszarów upraw, drzew, roślin oraz będą dokonywać inwazji na obszary zamieszkałe przez ludzi. Owadożerne nietoperze są również bardzo ważne dla autochtonów, ponieważ pomagają utrzymać komary w ryzach, które zagrażają życiu ludzkiemu przez rozprzestrzenianie malarii, jednego z największych wirusów w Afryce.

Możliwość komentowania Niumbaha została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Kapelusz góralski – historia i wszystko o …

by on Sie.01, 2017, under Historia

Kapelusz góralski podhalańskiChłopi stali przy moście na Dunajcu i obserwowali rwącą wodę. Zastanawiali się, czy woda zerwie most, czy nie.
Nagle chłopi zobaczyli unoszący się na wodzie góralski kapelusz. Patrzą, a tu kapelusz stanął na prądzie, a za chwilę porusza się pod prąd.
I tak kilka razy. Jeden z nich zapytał:
– Coz to, cud?!
Na co drugi odpowiedział:
– Nie, to ino Franek Gąsienica. Pedzioł, że powódź, nie powódź, zaorać musi …

Kapelusz góralski nieodzownie kojarzy się z góralami i Podhalem. Podhale jest regionem kulturowym w południowej Polsce u północnego podnóża Tatr, w dorzeczu górnego Dunajca, zajmując środkową część Kotliny Podhala i wkracza w Tatry (Skalne Podhale i Niżne Podhale). Początki osadnictwa historycznego sięgają XIII wieku – przywilej Księcia Brodatego z 1234 roku (transumpt z 1251 roku) zezwala wojewodzie krakowskiemu Teodorowi Gryficie na osiedlenie kolonistów niemieckich, teutońskich Ślązaków:
in silva circa fluvios Ostrowsko, Dunaiecz et Dunaiecz niger, Rogoźnik, Lipietnicza, Słona, Ratainicha, Nedelsc, Stradoma, quantum est de sylva ipsius, dantes eciam sil his pactis et his condicionibus uti, quibus Theutonici Sleser ses in sylvis locati utuntur„.Górale podhalańscyBogata kultura ludowa rozwinęła się wśród wolnej od dawna społeczności góralskiej, która była zwolniona od powinności pańszczyźnianych, co miało związek z jej znaczną swobodą. Warunki klimatyczne oraz dostępność surowców i materiałów „na odzież” skutkowały wygenerowaniem specyficznego i charakterystycznego ubioru. Chyba najbardziej charakterystycznym elementem męskiego stroju góralskiego jest kapelusz, odgrywający w tej kulturze niemałe znaczenie, który swoim wyglądem ewoluował na przełomie dziejów. Kapelusz, który obecnie zdobi głowę górala, nijak nie przypominał tego z dawnych czasów. Nie jesteśmy w stanie odtworzyć nakrycia głowy z czasów początków osadnictwa ale możemy swobodnie cofnąć się w czasie o dwa, trzy wieki.

Noszenie kapelusza dla górala to honor, nie zdejmował go nawet w izbie – zdejmuje go tylko w kościele lub gdy umiera, bo choćby był żywo nagi to w kapeluszu być powinien.
Kapelusz góralski ewoluował na przestrzeni setek lat przede wszystkim pod względem rozmiaru. Zazwyczaj posiadał niską, półkolistą głowicę. Dawne miały szerokie rondo, tak zwane „skrzela”, przypominające meksykańskie sombrera. Zadaniem ich była ochrona przed deszczem, słońcem i wiatrem. Stare ryciny ukazują kapelusze ze skrzelami sięgającymi do ramion.
Zatem skoro miały chronić, to musiały być wykonane z mocnego, trwałego surowca. Najczęściej wykonywano je z sukna, a dopiero dużo później jako zamiennik pojawił się czarny filc, a swoim kształtem przystawały do okryć głowy całego łuku karpackiego.Kapelusze podhalańskieZrodziła się również potrzeba impregnowania kapelusza w najprostszej postaci, poprzez wcieranie zwierzęcego tłuszczu, na przykład smalcu. Tak zaimpregnowany kapelusz z czasem stawał się niezwykle trwały i służył bardzo długo. Napuszczony tłuszczem nie przepuszczał wody i niejednokrotnie służył jako czerpak do przenoszenia jej z potoku.
W literaturze spotyka się rozróżnianie na kapelusz parobski i kapelusz gazdowski. Wynika on z faktu, iż stateczni mężczyźni (gazdowie) nosili niegdyś kapelusze z rondem odgiętym na dół, natomiast kawalerowie (parobcy) zazwyczaj z zawadiacko wykrzywionymi do góry skrzelami i na bakier.
W latach 30-tych XX wieku w Zakopanem pojawiły się tak zwane „kłobuki”, czyli kapelusze o bardzo małych rondach, te które teraz są bardzo popularne wśród turystów.

Nosili je najczęściej bacowie, którzy przebywając na bacówkach nie potrzebowali już kapeluszy o tak szerokich skrzelach ale w związku z tradycją jakieś nakrycie głowy przystoiło. I właśnie dzięki bacom ten rodzaj kapelusza zawdzięcza swoją popularność i skojarzenia z góralami.
Nieodzownym elementem kapelusza góralskiego jest pasek (otok) w kolorze czarnym lub czerwonym z tak zwanymi kostkami (gwarowo), obecnie muszelkami – starodawnym wałaskim zwyczajem.
Pierwotnie na kapeluszach znajdowały się czerwone skórzane paski, amarantowe zielone lub niebieskie wstążki, a w przypadku starszych gazdów czarne, bądź pasek skóry nabijanej blaszkami.Górale podhalańscy 1877 rokZ czasem górale zaczęli ozdabiać je spiłowanymi kościami jeleni lub saren.
Gazdowie będący próżnymi, chcieli chwalić się swoim dobrobytem i stąd też pojawienie się tych specyficznych ozdób.
Oprócz kostek pojawiały się także ozdobne łańcuszki.
U górali spiskich zagościły w formie tak zwanych „koron bacowskich” – kilka złotych łańcuszków splątanych w jeden gruby przymocowany na kapeluszu na kształt korony.
Mógł też być obwiedziony tak zwanym „łańcuszkiem bakunowym” lub mosiężnym, który wykonywali górale specjalizujący się w wyrobie spinek do koszul. Ozdoba ta była o wiele starsza od kostek.

Muszelka, która zdobi kapelusz górala to Cypraea moneta (monetka) występująca w ciepłych morzach wybrzeży Afryki, Azji, Australii i Oceanii.
Skąd zatem pojawiły się na Podhalu?
Otóż muszelki te występowały również w okolicach Rijeki w Chorwacji. Ze względu na swój atrakcyjny wygląd jako ozdoba były tam poławiane i wędrowały w świat. W XIX wieku tereny Podhala znajdowały się pod zaborem austriackim, nic nie było, panowała galicyjska bieda. Górale zaczęli wędrować za chlebem docierając między innymi na Węgry i ówczesnej Dalmacji. Wykształcony u nich przez lata praktyki, kunszt wyrobu dobrego i cenionego płótna lnianego, wpłynął na wywożenie go, handel i wymianę, za granicą. Największe powodzenie miało w portach gdyż świetnie nadawało się do wyrobu żagli, więc gdy góral sprzedał płótno i zarobił sporo dutków, kupował coś na pamiątkę swej bytności w dalekim świecie.Różne typy kapeluszy podhalańskichByły to między innymi muszelki, które dla wygody transportu nawlekał na sznurek, a po powrocie na Podhale mocował ten sznurek do kapelusza, by inni widzieli jakie dziwy w świecie mają. Muszelki najczęściej nawlekano na sznurek lub rzemyk i oplatano kapelusz. Jednymi słowy, muszelki były walutą wymienną. Wałasi przyszywali także kostki do pasów i toreb uwydatniając w ten sposób swoje bogactwo.
W muszelki zaopatrywano się również w słowackim Kieżmarku i od wędrownych handlarzy (nazywanych Bośniakami) z południowych departamentów monarchii austro-węgierskiej.
Nie ma ustalonej liczby kostek – jest ona zależna od wielkości kapelusza, średnio na obwodzie znajduje się ich około 50-ciu.

Górale z dawien dawna lubili chwalić się tym co mają, zatem najlepszym wyeksponowaniem „tego”, było upięcie do kapelusza żeby wszyscy we wsi widzieli. Skoro baca miał upięte kostki, wniosek był jeden – trudni się kupiectwem i wędruje po świecie. Zatem rola kostek nie tylko sprowadzała się do ozdoby ale również pomagała określić status społeczny.
Kapelusz górala podhalańskiego różnił się od innych góralskich, mówił dużo o człowieku w tamtych czasach. Kapelusz podhalański występujący w obecnej formie był najmodniejszy.
Górale spiscy nosili kapelusze z wygiętymi do góry skrzelami, pofalowanymi, powyginanymi z paskiem materiałowym i rzadko kiedy z kostkami, za sprawą naleciałości trendów węgierskich (również inny krój portek, inna parzenica).Dodatki do kapelusza góralskiegoModyfikacje te działy się za sprawą mody podpatrzonej u wyższych sfer – powstał nowy rodzaj kapelusza zwany bikornem (taki jaki nosił Napoleon Bonaparte). Kolejna modyfikacja doprowadziła do postania trikorna (jak u kapitana Jacka Sparrow’a).
Kolejnym ozdobnym elementem, który pojawił się przy kapeluszu góralskim jest pióro. Górale zawsze „coś” nosili za paskiem kapelusza. Pierwotnie były to gałązki (świerku, jodły) z reguły o kształcie krzyża. Z takimi kawalerzy przychodzili po pasterce do domu dziewczyny na tak zwane „podłazy”. Po złożeniu bożonarodzeniowo-noworocznych życzeń i posypaniu domowników owsem „na urodzaj”, kawaler wyciągał zza kostek kapelusza ową gałązkę – „podłaźnicke” i zatykał ją za framugą drzwi tej izby, w której mieszkała ukochana dziewczyna.

Zatykano też pióra (kogucie, bażancie, jastrzębie), kistki (puchu, sierści), zioła które dawały dziewczyny ulubionym chłopakom, a tak zwani „polowace” wyruszający do lasu w poszukiwaniu zwierzyny, przytwierdzali doń trofea. Warto zaznaczyć, że konkretne ozdoby miały swoje osobliwe znaczenie i nie pojawiały się na kapeluszu przypadkowo.
Gdy udało się upolować orła, to z dumą zatykano za pasek orle pióra, najlepiej duże, długie. Tym sposobem pióro zagościło na stałe u boku kapelusza. Z czasem nabrało też ono swojego znaczenia. Ponieważ orzeł zawsze był kojarzony z wolnością, pióro oznaczało, że jego posiadacz jest człowiekiem wolnym, mającym w sercu góralską ślebodę, stan kawalerski lub mimo stanu małżeńskiego człowieka pozostającego na zawsze wolnego duchem.Górale podhalańscy (1)Przyjęło się, że pióro młody pan traci w momencie zaślubin (podobnie jak wianek u dziewczyn), na znak utraconej wolności – czyli „ma już z głowy”.
Zwyczajowo młody pan nie może wystąpić na ślubie bez pióra będącego najważniejszym znakiem wolnego mężczyzny. Pióro, podobnie jak panieński wianek podczas obrzędu oczepin, jest publicznie odpinane z kapelusza w momencie, kiedy młody pan wykupi swój kapelusz z rąk druhen, wcześniej podstępem mu go zabranego. Odpięcie pióra, czyli wyrzeczenie się stanu kawalerskiego, jest konieczne aby świeżo upieczony mąż mógł oficjalnie zatańczyć ze swoją, dopiero co oczepioną małżonką. Przed rozpoczęciem tego tańca solowego młody pan zwyczajowo śpiewa sobie taki czterowiersz:
Juzek się ozynił, juzek się ochłopiył;
Juzek se na wieki piórecko utopiył„.

Dodatek do piór stanowi kistka – biały puch z pulki (indyczki), który wraz z piórem (lotką) umieszczany może być w ozdobnej metalowej pochwie (tutce), upiętej przy główce kapelusza. Taki zestaw piór stosuje się najczęściej podczas najważniejszych uroczystości rodzinnych i kościelnych. Jest jeden wyjątek wykluczający przyozdabiania kapelusza – stanowił go tylko okres adwentu i Wielkiego Postu.
Różnił się również kapelusz noszony na co dzień od tego odświętnego. Tylko biedni górale mieli jeden – do pola i do kościoła. Kapelusz codzienny z reguły nie posiadał kostek ani piór, w nim wykonywano wszystkie prace i z reguły był sfatygowany. Z kolei kapelusz odświętny, paradny (do kościoła, na chrzciny, wesela itp.) miał równą linię skrzel, piękne kostki i okazałe pióro. Analogicznie postępowano z innymi częściami ubrania – stare i połatane były do roboty przy chałupie, a na specjalne okazje wyciągano z kufra czyste i z pięknymi parzenicami.Górale i góralki podhalańscyGórale od zawsze przywiązywali wagę do stroju, bo ten był ich identyfikatorem.
ORYGINALNE KAPELUSZE DLA GÓRALI PODHALAŃSKICH SĄ WYRABIANE PRZEZ FACHOWCÓW – RZEMIEŚLNIKÓW TYLKO (!) W NOWYM TARGU.
Zakup kapelusza jest celebrą. Jedzie się do Nowego Targu, wybiera, przymierza, targuje …

Kapelusza góralskiego używa się też powszechnie do zbierania ofiary podczas polowych mszy świętych, na przykład w trakcie odpustu w Sanktuarium Matki Boskiej Ludźmierskiej Królowej Podhala w Ludźmierzu.
Górale coraz częściej zapominają o kapeluszu…
Ale za to przyjezdni chętnie paradują w tych kupionych na straganach, nieoryginalnych, ceperskich kapeluszach, myśląc że kupili oryginalny (podobnie jak wyciąga się z ceprów dutki na inne wyroby i rzemiosło „góralskie”).
I jeszcze na koniec rozwianie często powielanego mitu z czasów Sabały – w kapeluszu nigdy nie gotowano w górach strawy, wspominanej często, tak zwanej „bryjki”.

Możliwość komentowania Kapelusz góralski – historia i wszystko o … została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Jaskinia Zbójecka Jama w Gorcach

by on Lip.01, 2017, under Pod ziemią

Otwór wejściowyJaskinia Zbójnicka Jama jest największą jaskinią Gorców. Położona jest na zachodnich zboczach Jaworzyny Kamienickiej 1288 m n.p.m. w masywie Gorców. Otwór wejściowy znajduje się w odległości około 800 metrów od Kapliczki Bulandy (1904 rok) ustawionej na polanie Jaworzyna Kamieniecka.
Wejście do jaskini nie jest łatwe, ponieważ za otworem wejściowym rozpoczyna się pionową studzienką o głębokości 3,5 metra. Otwór wejściowy zarówno jak i studzienka porośnięte są glonami i wątrobowcami. Jest jaskinią statyczną, zimą ciepłe powietrze wydobywające się z jej wnętrza topi śnieg w otworze wejściowym.

Od dna studzienki odchodzi szczelina o przebiegu NE-SW rozpoczynająca dalsze partie jaskini: w kierunku południowo – zachodnim i północno – wschodnim. Korytarze kończą się zawaliskami. Jest to jaskinia osuwiskowo – szczelinowo – zawaliskowa, z widoczną wewnątrz infiltracją wody. Powstała najprawdopodobniej w tracie tworzenia się osuwiska, w jego początkowym etapie, w piaskowcach magurskich. Pierwsza udokumentowana wzmianka o Zbójnickiej Jamie pochodzi z 1914 roku – wspominał o niej popularyzator Beskidów i Gorców Kazimierz Sosnowski. Podczas II wojny światowej była schronieniem dla miejscowych partyzantów. Do 2003 roku jej oficjalna długość wynosiła 25 metrów i głębokość 3,5 metra, a jedyny dotąd plan jaskini pochodził z 1951 roku i został opublikowany między innymi w inwentarzu jaskiń K. Kowalskiego.Wnętrze Zbójeckiej JamyW sierpniu 2003 roku grotołazi ze Speleoklubu Beskidzkiego (w składzie: M. Dudzik, A. Kapturkiewicz, T. Mleczek, B. Szatkowski, A. Szebla) dokonali nowej inwentaryzacji (pomiarów) jaskini i kartowania, ponieważ najprawdopodobniej jako ostatnia z beskidzkich jaskiń nie posiadała aktualnego planu. Grotołazom po częściowym odgruzowaniu zawalisk udało się również odnaleźć i skartować 23 metry nowo odkrytych partii, co prawie podwoiło jej długość.
Obecna długość jaskini Zbójnicka Jama wynosi 48 metrów, a deniwelacja 12 metrów (-11,0 m/+1,0 m).

Na temat jaskini krążą różne legendy. Jaskinię i jej okolice mieli upodobać sobie pankowie – ziemne duchy z naroślami na twarzach. Według kolejnej, korytarze jaskini miały rozciągać się pod całymi Gorcami, a sprawdzić to mieli juhasi, którzy wpuścili do wnętrza kozę, a ta umorusana wyszła pod Mogielicą 1171 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym. Następna z nich mówi o ukrytych w niej przez Tomasza Chlipałę – Bulandę, legendarnego gorczańskiego bacę, znachora i czarownika, niezliczonych kosztownościach, zgromadzonych w trakcie długiego życia. W okolicach jaskini i na polanie Jaworzyna Kamieniecka, przez ponad 50 lat wypasał owce i woły. Legenda podaje, że z bacówki zszedł w wieku 100 lat, zawdzięczając znakomite zdrowie recepturze na napój szczęścia i długowieczności.

Ostatnia legenda mówi o wykorzystywaniu jej jako kryjówki przez gorczańskich zbójników (stąd pochodzi nazwa) i skrytych w niej łupach.  W XVIII wieku ukrywać się tutaj miał (jak i na zboczach Mogielicy) znany beskidzki zbójnik Józef Baczyński wraz ze swoim kompanem Świstakiem. Podobno zrabowane przez niego skarby miały znajdować się w jaskini lub w okolicznym lesie, a przez kilka lat strzegła ich kochanka Baczyńskiego. W okolicach podobno straszy odrąbana głowa zastępcy herszta zbójników. Ponieważ przewyższał on zdolnościami herszta, ten podstępnie go zabił, a głowę wyrzucił do jaru. Według podań, gdy ktoś ją znajdzie, to ona i tak powróci na swoje miejsce, tak bowiem jest przywiązana do Jaworzyny.

Możliwość komentowania Jaskinia Zbójecka Jama w Gorcach została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Flisz podhalański

by on Cze.15, 2017, under Galimatias

Flisz podhalański w Rabie WyżnejFliszem nazywa się zespół skał terygenicznych cechujący się wielokrotną cyklicznością, w którym klasyczny cykl, tak zwaną sekwencję Boumy, rozpoczyna zlepieniec, nad nim zalega piaskowiec, następnie mułowiec, a najwyżej w profilu iłowiec. Flisz powstaje na skutek schodzenia po stoku kontynentalnym podwodnych prądów zawiesinowych i osuwisk oraz segregowania grawitacyjnego ziaren w czasie tego transportu. Prawie zawsze tworzył się w głębokim basenie morskim, u podnóża stoku kontynentalnego, jednakże znane są również sekwencje fliszowe w głębokich jeziorach.
Dawna definicja fliszu mówiła o serii osadów morskich powstających w wyniku wypełnienia geosynkliny, na krótko przed orogenezą.

To właśnie ze skał fliszowych zbudowane są między innymi zewnętrzne pasma Karpat – Karpaty Zewnętrzne, zwane także Karpatami fliszowymi – tak zwany flisz karpacki.
Ze względu na oddalenie od obszaru źródłowego materiału detrytycznego wyróżnia się: flisz bliski (proksymalny) i flisz daleki (dystalny), a ze względu na skład petrograficzny: flisz normalny, flisz daleki piaszczysty i flisz dziki.
Fliszem karpackim określa się regionalnie występujący flisz, składający się z serii naprzemianlegle ułożonych warstw skał osadowych morskiego pochodzenia, złożonych z ławic i warstw zalegających na sobie na przemian.

Skały te powstały na dnie mórz wskutek działalności tak zwanych prądów zawiesinowych, które doprowadziły do charakterystycznego, frakcjonalnego uwarstwienia. Uwarstwienie frakcjonalne fliszu charakteryzuje się nagromadzeniem grubego materiału skalnego w obrębie spągu warstwy i stopniowe przechodzenie w materiał coraz drobniejszy, aż do osadów ilastych w obrębie stropu danej warstwy.
W skład fliszu karpackiego wchodzi siedem budujących go skał:Flisz Rabska Góra– zlepieńce (grubookruchowa, lita skała osadowa o różnych barwach, składającą się z ziaren żwiru spojonych lepiszczem. W jego skład wchodzą głównie obtoczone okruchy skał, czym różni się od brekcji. Zlepieńce, podobnie jak żwiry, mogą być polimiktyczne, zawierające wiele różnych rodzajów otoczaków lub oligomiktyczne – ubogie lub zubożałe. Bardzo często występują wraz z piaskowcami tworząc pospolite przejścia: zlepieniec – zlepieniec piaszczysty – piaskowiec zlepieńcowaty – piaskowiec);

– piaskowce (zwięzła, zwykle drobnoziarnista skała osadowa, powstająca w wyniku lityfikacji (cementacji) piasku pochodzącego z wietrzenia skał za pomocą spoiwa. W jego skład wchodzą: jako szkielet ziarnowy kwarc, ortoklaz, mikroklin, plagioklazy, muskowit, biotyt, minerały ciężkie, glaukonit, okruchy skał, szczątki organiczne. Spoiwo może być kwarcowe, ilaste, żelaziste lub kalcytowe. Z Małopolski znany jest piaskowiec arkozowy, bogaty w skalenie, zazwyczaj szary, różowy lub czerwonawy);

– mułowce (zwięzła skała okruchowa, będąca zlityfikowanym (scementowanym) mułem. Złożona głównie z ziaren kwarcu, łyszczyków, skaleni, minerałów węglanowych i ilastych. W Polsce na powierzchni występuje między innymi w seriach osadowych karbonu, permu, kredy górnej, jako skała płonna w zagłębiach węglowych oraz często wśród różnowiekowych utworów górotwórczych południowej Polski. Słabo zmetamorfizowane tak zwane metamułowce występują w górskich seriach metamorficznych – metamorfikach);

– iłowce (rodzaj niezłupkowaconej skały osadowej w postaci skonsolidowanego iłu, o szarej barwie, frakcji/strukturze iłowej, bezładnej teksturze, której głównym składnikiem mineralnym jest kwarc, a pozostałymi minerały ilaste i okruchy, zlityfikowane ilastym spoiwem);Uławicowienie fliszu– łupki (szeroka grupa skał wykazujących dobrą łupkowatość. Nazwa stosowana jest zarówno jako określenie dotyczące skał metamorficznych (łupek metamorficzny, łupek krystaliczny), jak i skał osadowych o podobnym wyglądzie (łupek osadowy). Łupek jest skałą o zróżnicowanym składzie z charakterystyczną teksturą łupkową. Tekstura łupków osadowych jest spowodowana pierwotnym uwarstwieniem sedymentacyjnym lub wtórnym złupkowaceniem. Łupki klasyfikuje się ze względu na pochodzenie, skład mineralny, zastosowanie, szczególne właściwości lub miejsce występowania);

– rogowce (osadowe skały krzemionkowe tworzące warstwy, pochodzenia chemicznego, występującymi w postaci warstw o niewielkiej grubości. Zbudowane są z krzemionki o strukturze bezpostaciowej lub skrytokrystalicznej, najczęściej w postaci chalcedonu. Są skałami zwięzłymi i twardymi, barwy szarej lub brunatnej. W Polsce występują głównie na obszarze fliszu karpackiego i w miejscach masywów skał osadowych przedczwartorzędowych);

– margle (skały osadowe, przeważnie szarej barwy, składające się z węglanów wapnia lub magnezu i minerałów ilastych. Powstają w zbiornikach morskich lub jeziornych, w wyniku nagromadzenia się dużych ich ilości (węglanów z domieszką substancji ilastych). Stanowią formację przejściową pomiędzy skałami węglanowymi a ilastymi. Cechą charakterystyczną jest słaby, nieprzyjemny zapach. Ze względu na proporcje zawartości węglanów i minerałów ilastych rozróżnia się iłowiec marglisty, margiel ilasty, margiel i wapień marglisty).
Rogowce i margle występują we fliszu rzadziej niż reszta wymienionych skał.Flisz podhalańskiProces powstawania fliszu karpackiego trwał wiele milionów lat. Teren dzisiejszych Karpat przykrywały wody przybrzeżnego morza Tetydy, na dnie którego osadzał się w formie charakterystycznych warstw, materiał znoszony przez wody z pobliskiego lądu. Następnie nagromadzony, zdiagenezowany materiał skalny uległ sfałdowaniu, nasunięciu ku północnemu zachodowi, północy, północnemu wschodowi i wschodowi w formie płaszczowin i wypiętrzeniu.
Z fliszu karpackiego zbudowane są nie tylko Karpaty Zewnętrzne. Osadami fliszowymi wypełnione są również doliny otaczające Tatry: Orawa, Podhale wraz z Kotliną Zakopiańską i Gubałówką (tak zwany flisz podhalański) oraz Liptów i Spisz.

Flisz podhalański, będący odmianą fliszu karpackiego, powstał w najwyższym eocenie i oligocenie, po sfałdowaniu i częściowym wypiętrzeniu Tatr. Z fliszu podhalańskiego zbudowane są: Rów Podtatrzański (Rów Zakopiański z Kotliną Zakopiańską), Pogórze Spisko – Gubałowskie, Kotlina Orawsko – Nowotarska, Obniżenie Liptowsko – Spiskie (Kotlina Liptowska i Kotlina Popradzka).
Flisz podhalański dzieli się na następujące warstwy, korelowane w otworach wiertniczych przy pomocy charakterystycznych poziomów litologicznych (od najmłodszych do najstarszych):

– warstwy ostryskie – to seria skał osadowych, okruchowych, morskiego pochodzenia, głównie piaskowców, mułowców i iłowców, a także łupków, występujących w środkowej części synklinorium podhalańskiego (opisane zostały z rejonu Ostrysza). Reprezentują one flisz piaskowcowy – flisz normalny, w którym przeważają piaskowce, a łupki występują w niewielkich ilościach. Ich wiek oceniany jest na oligocen. Warstwy ostryskie są reprezentowane przez flisz piaskowcowy;Wapień we fliszu podhalańskim– warstwy chochołowskie – to seria skał osadowych, okruchowych, morskiego pochodzenia, głównie piaskowców, mułowców i iłowców oraz łupków. Warstwy chochołowskie występują w środkowej części (centralnej) synklinorium podhalańskiego. Najokazalej odsłaniają się w okolicach Chochołowa, na północ od Gubałówki oraz w rejonie Kacwina. Piaskowce i łupki występują w podobnych proporcjach. W piaskowcach widoczne są pełne sekwencje turbidytowe z występującymi w nich dość licznymi wkładkami tufitowymi. Ich wiek oceniany jest na oligocen. Warstwy chochołowskie reprezentują flisz piaskowcowo – łupkowy i łupkowo – piaskowcowy, flisz normalny;

– warstwy zakopiańskie – to seria skał osadowych, okruchowych, morskiego pochodzenia, głównie piaskowców, łupków oraz mułowców i iłowców. Warstwy zakopiańskie występują w południowej części synklinorium podhalańskiego, w Kotlinie Zakopiańskiej i ogólniej w Rowie Podtatrzańskim. Zalegają na eoceńskich wapieniach numulitowych, z którymi łączy je stopniowe przejście. Ich wiek oceniany jest na dolny oligocen. Przeważają w nich łupki ilaste, często laminowane. W dolnej części spotyka się nieliczne warstwy zlepieńców i piaskowców z redeponowanymi dużymi otwornicami wieku eoceńskiego. W górnej części rośnie zawartość piaskowców, odnotowano też pojedyncze warstewki tufitowe. Miąższość warstw zakopiańskich jest szacowana na około 1000 metrów. Występujące w północnej części synklinorium podhalańskiego warstwy szaflarsko – maruszyńskie są prawdopodobnie nieco starsze od warstw zakopiańskich, które mogą odpowiadać ich górnej części. Warstwy zakopiańskie reprezentują flisz łupkowy i piaskowcowo – łupkowy;Flisz w Rabie Wyżnej– warstwy szaflarskie / szaflarsko – maruszyńskie, to seria naprzemianlegle ułożonych warstw skał osadowych morskiego pochodzenia, składająca się z zalegających na przemian ławic i warstw zlepieńców, piaskowców, mułowców oraz iłowców. Powstała na dnie morza wskutek działalności tak zwanych prądów zawiesinowych, które doprowadziły do charakterystycznego, frakcjonalnego uwarstwienia. Warstwy szaflarsko – maruszyńskie są najniższą częścią fliszu podhalańskiego. Powstały prawdopodobnie na przełomie górnego eocenu i oligocenu oraz w dolnym oligocenie. Występują w nich liczne ławice piaskowców gruboziarnistych i zlepieńców. W piaskowcach widoczne są pełne sekwencje turbidytowe. Występują w północnej części synklinorium podhalańskiego. Ich granica z Pienińskim Pasem Skałkowym jest tektoniczna. Warstwy szaflarsko – maruszyńskie reprezentują flisz zlepieńcowo – piaskowcowo – łupkowy, inaczej zwanym fliszem proksymalnym.

Flisz generalnie jest ubogi w skamieniałości. Skamieniałości fliszowe należą do rzadkości i są reprezentowane przede wszystkim przez mikrofaunę, na przykład przez otwornice i ichnofosylie, a także bardzo liczne miejscami skamieniałości śladowe. Jedynie w rejonie Jasła – Birczy, w obrębie oligoceńskich łupków menilitowych i warstw jasielskich, występuje bogata fauna kopalna, obejmująca liczne gatunki ryb, rzadkie czworonogi oraz ptaki (na przykład z rodzaju Jamna i Eurotrochilus noniewiczi), w warstwach zakopiańskich duże otwornice.

Możliwość komentowania Flisz podhalański została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Legenda o waśni Słońca z Chmurami …

by on Cze.01, 2017, under Legendy

Zachód słońcaPrzed wielu laty, kiedy Król Chmur był jeszcze bardzo młodziutki, żył w wielkiej przyjaźni z Królem Słońca. To były dobre czasy. Kiedy Król Słońca odpoczywał zmęczony po długiej wędrówce, Król Chmur wychodził ze swego pałacu i rozkazywał swoim sługom, by napoili spragnioną ziemię. Nigdy się nie zdarzyło, aby prażyło słońce, gdy ludzie prosili o deszcz, nigdy też nie bywało, aby padał deszcz, gdy ludzie prosili o słońce.
Pewnego razu, a było to po południu, Król Słońca spotkał swego przyjaciela, Króla Chmur i rzekł do niego:
Jestem bardzo zmęczony. Byłem w kraju, w którym nocą była taka ulewa, że musiałem dwoić się i troić, aby wysuszyć ziemie, bo ludzie mieliby kiepskie plony. Bądź tak dobry i nie przeszkadzaj mi, kiedy pójdę spać.
Przykro mi bardzo, ale właśnie wyruszam w drogę do tego samego kraju aby go zatopić. Niepotrzebnie się wysilałeś albowiem będzie tam padać przez 9 tygodni bez ustanku. Niech ludzie wiedzą, kim jestem !!! – odrzekł Król Chmur.

Za co chcesz ich tak pokarać? – dopytywał się Król Słońca.
W tym kraju panuje władca, który ma prześliczną córkę. Chcę, aby została moją żoną. Jej ojciec jednak nie zgodził się na moje oświadczyny. Powiedział, że nie odda córki jakiemuś tam Królowi Chmur. Ja im pokażę, kim jestem! Zabiorę ze sobą wszystkie moje sługi: Deszcz, Grzmot, Błyskawice, Grad i Śnieg!!! Wypuszczę je jak psiarnie i nacieszę się moją zemstą.
Co ci zrobili biedni ludzie, obraziłeś się tylko na ich króla, to na nim się mścij.
Nic mnie to nie obchodzi, kto może mi tego zabronić?!
Ja! – zawołał Król Słońca.
Król Chmur zaśmiał się szyderczo w odpowiedzi, odwrócił się na pięcie i odszedł.
Król Słońca pośpieszył w stronę owej krainy najszybciej jak tylko umiał, aby zdążyć przed królem chmur i jego sługami.

Kiedy wreszcie i on się zjawił, nic nie mógł zrobić, bo Słońce tak grzało i świeciło, że słudzy Chmury musieli uciekać gdzie pieprz rośnie, aby nie spłonąć.
Wściekły Król Chmur powrócił do swego pałacu z poparzonymi i osmalonymi od słonecznego skwaru sługami. Od tego czasu wyruszał ze swej siedziby położonej na najwyższych szczytach gór świata i nadciągał wraz ze służbą na ów kraj, któremu poprzysiągł zemstę. Zawsze jednak uprzedzał go Król Słońce i przepędzał zaraz całą złowrogą gromadę.
Król Chmur zaczął przemyśliwać, jak by tu odebrać słońcu wszelką moc. Swoimi troskami podzielił się ze służbą. Wtedy rzekł mu Wiatr:
Wszyscy wiecie, że Król Słońca, nasz wspólny wróg wyfruwa w świat wczesnym rankiem i wtedy jest malusieńkim dzieckiem. W południe jest mężem dojrzałym, a wieczorem, gdy wraca do domu zgrzybiałym starcem i zasypia na kolanach swej matki. Gdyby nie usnął na jej kolanach, nie zamieniłby się w dziecko, ale na zawsze pozostał niedołężnym starcem. Musimy pojmać jego matkę.

Wysłuchawszy tej rady wszyscy służalcy Króla Chmur wpadli w dziką radość.
Po chwili odezwał się sam król:
Dobra to rada, spróbujemy schwytać matkę słońca.
Rzekłszy to udał się do mieszkania Króla Słońca, kiedy ten był akurat daleko w świecie. Po drodze Król Chmur przemienił się w siwego konia, a przycwałowawszy do zamku Słońca rzekł do Matki Słońca siedzącej na progu.
Jestem Wichrokoniem. Twój syn przysyła mnie tu, abym jak najszybciej cię do niego zaniósł. Znajduje się w zalanej wodą krainie i zabrakło mu sił. Chciałby się przespać godzinkę na twoich kolanach, aby odzyskać siły.
Nigdy mój syn czegoś takiego ode mnie nie żądał. Ale jeśli naprawdę tak osłabł, spróbuję mu pomóc. Udam się do niego z pomocą, jeśli tylko pozwolisz mi wsiąść na swój grzbiet.
O to właśnie Królowi Chmur chodziło. Gdy tylko Matka Słońca dosiadła konia, pognał jak wicher aż wpadł do ciemnej jaskini. Tam na powrót przemienił się w Króla Chmur i zamknął Matkę Słońca w pieczarze.

Zapadł wieczór. Król Słońca był już zmęczonym starcem. Kiedy wrócił do domu, nie zastał swojej matki, więc nie mógł usnąć na jej kolanach tak jak dotąd to czynił. Biedny osłabł do cna tak, że nie mógł się nawet poruszyć. Nazajutrz słońce nie wzeszło. Ciemność była wszędzie, a Król Chmur ze swoją ciżbą mógł gospodarzyć po swojemu.
Z chmury sfrunęła ostra i jasna błyskawica i uderzyła w pieczarę, odłupując kawał skały. Matka Słońca schwyciła ostry koniec pioruna i odłamała go. Tym odłamkiem wydłubała otwór w ścianie groty i wydostała się na wolność. Natychmiast pośpieszyła do swego syna i wzięła jego zmęczoną, złotą głowę na kolana. Kiedy Król Słońca się obudził był malutkim dzieckiem.
Wyfrunął przez okno i rozjaśnił cały świat. Ludzie się radowali i cieszyli. Król Chmur jak niepyszny musiał uciekać do swego pałacu.
Od tamtego czasu między oboma Królami nie ma zgody ani przyjaźni tylko wieczna wrogość…

Możliwość komentowania Legenda o waśni Słońca z Chmurami … została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , more...

Złoto Inków w Niedzicy (2)

by on Maj.15, 2017, under Skarby

Machu PicchuTreść testamentu, który w 1946 roku został odnaleziony w archiwum kościoła Św. Krzyża w Krakowie, brzmi następująco:

Ja, Wacław Benesz de Berzeviczy, Baro de Dondangen, przysięgam wobec Męki Pańskiej, Prześwietnej Rady Emisaryuszy Inków i J.O. Strya mego Sebastyana, uczynionych dzisiaj uchwał ostatnich Prześwietnej Rady być kuratorem i rzetelnym wykonawcą. W szczególności obliguję się:

PRIMO: Antonia Inkasa legitime wnuka J.O. Strya mego Sebastyana, sierotę jedną wiosnę liczącą, dla uchronienia go jak i edukacyi przystojnej za swego, wraz z małżonką mą przyjąć, takoż do ksiąg wpisać, jakoż nazwisko nasze, tytuł i splendor rodu mu dać, by tem pewniej pochodzenie rzeczonego Antonia zakryć, a od pościgu i prześladowców uchronić. Takoż obliguję się wydać rzeczonego Antonia na każde wezwanie Prześwietnej Rady Inków, albo Dziada Jego J.O. Sebastyana, uczynione mi koncesye sobie, jako przyrzeczono, zachowując.

SECUNDO: Za obowiązek sobie biorę, gdyby żadne poselstwo rzeczonego Antonia Inkasa nie odebrało, a ten do swych leciech pełen szczęśliwie doszedł, wszystko o krwie i pochodzeniu Jego objaśnić, należny mu testament bez żadnej opieszałości oddać, a wagę testimonium i pieczę nad nim wyłożyć. Szczególnie obliguje się za zamysłem i życzeniem Prześwietnej Rady Antoniowi Inkasowi wiernie wyjawić powierzoną mi w onym jednie celu tajemnicę testamentu Inkasów, jako z trzech wieków i części złączonego. A to jako manu proporia dla pamięci i konfirmacyi pod dyktat zapisuję. Pierwszej od Inkasa Tupaca Amaru w Titicaca, dalej za sprawą Jego Pradziada pod Viga zatopionej i ultimo przez Prześwietną Radę Emisaryuszy Inków złożonych tu nieużytych sum. I tem w razie dojścia do leciech pełnych rzeczonego Antonia tak się obliguję to przedłożyć, by Go częścią tajemnicy, a wielką i słuszną sperandą całości tem łacniej dla testamentu odczytania, a spadku uzyskania do ojczyzny Jego zawieźć. Takoż gdy jechać będzie miał wolę, za obowiązek biorę spod władzy opiekuńczej uwolnić, do drogi dopomóc, jakoż ją i wskazać i expens przystojny dać, a ostrożność o życia i testamentu bezpieczeństwo zalecić.

TERTIO: W razie, co Boże Chroń, śmierci Antonia testamentu nie naruszać, tajemnicy wiernie dochować, a na poselstwo stosowne czekać.

QUARTO: Wolę Prześwietnej Rady szanując, wręczony mi testament jak największą mieć Relikwię, a w pierwszym czasie sposobnym, statim, bez żadnego przetrzymywania, w miejscu Prześwietną Radą upatrzonem, pod ostatnim stopniem pierwszej bramy górnego zamku, a nie kędyś indziej, manu propria ukryć, tajemnicy jak świętości strzec i nawet Samemu Inkasowi Antoniowi tylko wzywyż wymienionej okazyi Jego leciech pełnych zdać, a poszukiwań żadnych na własną rękę nie czynić.

QUINTO: Grób Uminy, Sebastyanowej córki, a Antonia matki, pod basztą kapliczną w czułej mieć opiece, wystawienie Epitaphium do sposobniejszych dni zachowując.

SEXTO: Na czas absencyi Strya mego Sebastyana obliguję się na ostrożnej mieć uwadze, umówiony i przyrzeczony przez Panów Horvathów Paloczayów w zamian za wypożyczone Im sumy, zwrot ongi bezprawnie rodzinie naszej odebranego gniazda naszego, zamku Dunajecz, któren to zamek my Sebastyan i Wacław Berzevicze, jako synów nie posiadający, deklarujemy z krwi naszej pochodzącemu Inkasowi Antoniowi na azyl bezpieczny, a akademiję uciekinierom i wygnańcom z Jego ziemi i rodu zapisać.

SEPTIMO: Takiż dokument drugi, spisany w lingua kiczua podpisać i takoż dotrzymać, a zawierzony mi egzemplarz z największą troską i ostrożnością, a nie w domu, zachowywać.

Zaprzysiężony wobec wzwyż wymienionych Anno Domini 1797
Die 21 Juny w kaplicy na zamku Dunajecz. Wacław Benesz
de Berzeviczy Baro de Dondangen. Manu Propria„.Inkaskie złoto (1)W końcowym akapicie testamentu zawarta jest informacja o sporządzeniu jego kopii w lingua keczua, czyli węzełkowym piśmie kipu. Po sporządzeniu aktu adopcyjnego Wacław zabrał Antoniego do Krumłowa. Niedługo później Sebastian został ranny w trakcie pojedynku o dziewkę w sieni kasztelu frydmańskiego (leśniczówce). Przewieziono go do Krakowa, gdzie po kilku miesiącach zmarł w klasztorze augustianów. Inkas był wychowany na Morawach pod nazwiskiem Antoni Inkas Berzeviczy. Ożenił się z Polką Barbarą Rubinowską, córką oficera napoleońskiego i gospodarzył na Morawach. Został jedynym spadkobiercą skarbu Inków, jednakże nie zajmował się tą tajemnicą, która przyniosła jego rodzinie tyle nieszczęść. Nakazał to też swoim synom i sprawa poszła w zapomnienie (miał dwie córki i dwóch synów).
Antonio zmarł w 1877 roku. Przed śmiercią wezwał do siebie syna Ernesta powierzając tajemnicę pochodzenia i przekazując dokumenty rodzinne z zastrzeżeniem, że są one obłożone swoisty nakazem.

Każdy prawowity potomek Ernesta mógł wiedzieć o istnieniu tych dokumentów, lecz pod żadnym pozorem nie mógł do nich zaglądać z uwagi na zawarte w nich informacje o miejscu ukrycia skarbu Inków, który był obłożony klątwą:
Każdego kto poważy się wyciągnąć rękę po skarb dynastii Inków, spotka śmierć„.
Dokumenty miały pozostawać nienaruszone i przekazywane z pokolenia na pokolenie.
Pozostało tak aż do XX wieku. Ernest, mieszkał na terenie Galicji gdzie był budowniczym kolei i poszukiwaczem nafty (współpracownikiem Łukasiewicza). Żywo interesował się przeszłością swojego rodu, co spotkało się ze skutecznym sprzeciwem jego żony. Z kolei jego syn Janusz nie zaprzątał sobie głowy dokumentami. Synem Janusza był Andrzeja Benesza pochodzącego z Bochni. W 1934 roku zgłosili się do niego nieznani mu cudzoziemcy chcący odkupić za pokaźną kwotę wszystkie rodzinne dokumenty. Najbardziej zależało im o wiedzy na temat miejsca ukrycia kipu.Niedzicki zamekPierwszy kustosz na zamku w Niedzicy pojawił się w 1945 roku. Udało mu się odnaleźć archiwa Horvathów, w których znajdowały się informacje z okresu pobytu w Niedzicy uciekinierów z Peru. Dzięki tym zapiskom kustosz wpadł na ślad ukrytego tutaj skarbu.
Kilka lat później archiwa zaginęły bez śladu, a kustosza wyłowiono martwego z Dunajca.
Ciekawostką i faktem jest (!), że dosłownie wszystkie archiwa w Polsce, w których można było odnaleźć informacje dotyczące okresu pobytu uciekinierów z Peru na zamku w Niedzicy, zaginęły bez śladu.
Jeszcze w późniejszym okresie, dwie osoby z rodziny Salomonów pochodzących z Węgier, zaczęły prowadzić dziwne i tajemnicze poszukiwania na niedzickim zamku. Niestety dziwnym trafem zginęły podczas podróży w słynnej i pamiętnej katastrofie kolejowej pod Piotrkowem Trybunalskim.

Andrzej Benesz (1918-1976) wiedząc o powiązaniach swojej rodziny z Inkami, przystąpił do poszukiwania dokumentów. W 1946 roku odnalazł testament sporządzony w łacinie, w archiwach kościoła Św. Krzyża, ukryty w okładce mszału. Po przestudiowaniu go znalazł zapis o miejscu ukryciu testamentu Inków sporządzonym w piśmie węzełkowym – kipu. W dawnym Peru kipu sporządzali specjaliści nazywani quipucamayoc.
Po uzyskaniu od władz stosownych pozwoleń na poszukiwania, pod nadzorem żołnierzy WOP, 31 sierpnia 1946 roku na podstawie zawartych w dokumentach informacji znalazł ukryty przed 150 laty przedmiot, pod ostatnim stopniem schodów pierwszej bramy wiodącej na tak zwany górny zamek niedzicki (będący właściwie progiem tej bramy). Była to ołowiana tuba ukryta na głębokości 30 cm, o wymiarach 18×3,5 cm, w której znajdował się pęk rzemieni pokrytych pismem węzełkowym.Andrzej Benesz i kipuRzemienie posiadały 12 końców zaopatrzonych w blaszki z 13-karatowego złota (o łącznej wadze 8 g) z wydrapanymi łacińskimi literami. Blaszki były podzielone na trzy wyraźne grupy, które dotyczyły trzech części testamentu o których mowa w akcie adopcji Antonia w punkcie 2 – skarb Inków ukryto w trzech miejscach: Titicaca, Vigo, Dunajecz. Nazwy te znalazły się na blaszkach.
Poza Andrzejem Beneszem, który sporządził protokół z wydobycia, nikt nie widział niedzickiego znaleziska w oryginale. Wręczył go w Krakowie upełnomocnionym przedstawicielom Ameryki Południowej w celu zabezpieczenia i odczytania, a potem ślad po testamencie Inków miał zaginąć (?).
Gdyby wówczas ktokolwiek potrafił odczytać odnalezione kipu, dowiedziałby się o dokładnej lokalizacji w trzech częściach świata trzech części skarbu Inków.
Pod koniec 1975 roku z Andrzejem Beneszem umawia się na rozmowę Aleksander Rowiński zbierający materiały do swojej książki „Pod klątwą kapłanów” opisującej wątek inkaskiego skarbu w Niedzicy.

Po trzech wstępnych spotkaniach, na wiosnę 1976 roku miało dojść do tego decydującego, podczas którego autorowi miały zostać przekazane bardzo interesujące materiały z archiwum rodowego. Do spotkania tego jednak nie doszło.
Andrzej Benesz poniósł śmierć w wypadku samochodowym pod Kutnem w dniu 26 lutego 1976 roku, zabierając tym samym wiele cennych informacji do grobu. Wydarzenie to przyczyniło się do niejednej spekulacji na temat jego śmierci, począwszy od klątwy inkaskich kapłanów w związku z targnięciem się na kipu i skarb bez zgody rady emisariuszy Inków, po celowe spowodowanie wypadku.
Poszukiwanie pisma kipu i próba jego odczytania w Peru, zakup ruin zamku Tropsztyn i penetrowanie go – wszystko to wskazuje, że Andrzej Benesz wielkim nakładem środków szukał skarbu i z całą pewnością nie ujawnił wszystkich tajemnic zawartych w archiwach rodzinnych. Dlaczego jednak Benesz szukał złota i kosztowności w ruinach Tropsztyna?Inkaskie złotoTrzeba wiedzieć jedno – Inkowie nigdy nie przechowywali kosztowności w miejscu zamieszkania. Zamek Tropsztyn będący wówczas w ruinie, ale umiejscowiony na wyniosłej skale, posiada wewnątrz puste przestrzenie takie jak groty i jaskinie, oddalony jest o pół dnia drogi Dunajcem od Niedzicy i na dodatek tutaj urodził się dziadek Sebastiana Berzeviczego – Ferdynand. Od strony Dunajca robiący imponujące wrażenie, a lustro wody od tamtego czasu (na skutek spiętrzenia wody przez zaporę w Czchowie), podniosło się aż o 14 metrów.
Można uznać to za hipotezy, ale hipotezami nie są takie same wyniki badań trzech niezależnych od siebie radiestetów, które potwierdzają istnienie na głębokości około 14,5 metra skupiska metali i kamieni szlachetnych o znacznych rozmiarach oraz zwojów sznurów z dodatkiem metali (kipu?). Należy tu nadmienić, że dostęp do podziemi zamku, poza udostępnionymi do zwiedzania, podczas prac restauratorskich został zalany kilkuset tonami cementu.

Rodzina po Andrzeju Beneszu nie chce rozmawiać na ten temat, natomiast kategorycznie twierdzi, że oryginał kipu, który odnaleziono w Niedzicy oraz dokumenty rodowe „przechowywane są w cynowych skrzyniach i tkwią ukryte w górach, a wiele z tych rzeczy do dziś jest nie dotkniętych„.
Czy na poszukiwaczy skarbu Inków działa klątwa:
Każdego, kto poważy się wyciągnąć rękę po skarb dynastii Inków, spotka śmierć„?
Wszyscy żołnierze WOP towarzyszący Andrzejowi Beneszowi w ciągu zaledwie kilku lat zginęli tragicznie. Kustosz… Salomonowie… Andrzej Benesz… i wiele innych osób mających związek ze skarbem Inków, badających jego tajemnicę, poszukiwaczy.

( część pierwsza: Złoto Inków w Niedzicy (1) )

Możliwość komentowania Złoto Inków w Niedzicy (2) została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Złoto Inków w Niedzicy (1)

by on Maj.01, 2017, under Skarby

Inkaskie skarbyKażdego kto poważy się wyciągnąć rękę po skarb dynastii Inków, spotka śmierć

16 listopada 1532 roku …
W niedługim czasie po sromotnej porażce Atahualpy, u Francisco Pizarra zjawiają się posłowie Huascara, który zaproponował ogromne ilości złota i srebra w zamian za powrót na tron. Atahualpa dowiedział się o tym i rozkazał tajnym wysłannikom zamordować brata – rozkaz wykonano, Huascar został utopiony. Po zgładzeniu konkurenta Atahualpa za swoją wolność przedstawił propozycję Pizzarowi – największy okup o jakim kiedykolwiek słyszano. Obiecał wypełnienie komnaty o wymiarach 5×6 metrów złotem, do wysokości 2 metrów w ciągu dwóch miesięcy oraz dwa razy tyle srebra. Pizzaro przystał na propozycję, a Indianie zaczęli zwozić najróżniejsze przedmioty ze złota. Niestety Atahualpa przesadził z obietnicą jako inkaski bastard nie uznany przez kapłanów. Jego wątpliwy autorytet po uwięzieniu spadł prawie do zera, co skutkowało skąpym napływem złota i srebra. Obiecał on 400 ton złota, a udało mu się zebrać zaledwie około 5 ton, co zniecierpliwiło Hiszpanów. Pod nieobecność Pizzara oskarżono Atahualpę o podżeganie Indian do buntu i skazano na śmierć przez spalenie.

Ten nie mógł, pogodzić się z taką śmiercią, bowiem wierzył że ponownie powróci na ziemię tylko wtedy, gdy jego ciało zostanie zabalsamowane i posadzone na tronie w świątyni boga Słońca. Oprawcy obiecali mu, że jeżeli przyjmie chrzest to zamiast spalenia zostanie uduszony – Atahualpa wyraził zgodę. Po egzekucji ciało Atahualpy pochowano na cmentarzu w Cejamarce. Następnej nocy Inkowie zabrali ciało z grobu i przenieśli do Quito. Po zgładzeniu Atahualpy do Cejamarki nie zdążały już wozy ze złotem. W ręce Hiszpanów nie dostał się jeden z największych skarbów – ogromny złoty łańcuch (210 metrów długości) wykuty na rozkaz króla Huayna Capac na cześć narodzin pierworodnego syna.
18 czerwca 1533 roku Hiszpanie podzielili się okupem w Cejamarce. Jeden z najwyższych dostojników inkaskich powiedział:
„Zdobyliście jedno ziarno, a straciliście całe pole pszenicy”.
Co stało się ze skarbem Inków? Skarb podzielono na trzy części i ukryto go w trzech różnych miejscach świata. Oto ciąg dalszy jego historii.Skarb InkówW XVIII wieku na Podolu mieszkała szlachecka rodzina Berzeviczych spokrewniona z potężnym węgierskim rodem, która ufundowała zamek w Niedzicy.
Sebastian Berzeviczy (1698-1797) po przeżyciu nieszczęśliwej miłości do córki bogatego sąsiada, by zapomnieć o zawodzie miłosnym, postanowił wyruszyć na wschód i zająć się wojennym rzemiosłem. Znany był jako awanturnik i niespokojny duch imający się różnych zajęć. Po różnych burzliwych perypetiach trafił do Indii walcząc w powstaniu u boku Sipajów przeciwko angielskim kolonizatorom. Z garstką Sipajów opanował jeden z okrętów floty królewskiej i walczył przeciwko królowi angielskiemu. Następnie zaciągnął się pod banderę hiszpańską i zajął korsarstwem, a to pozwoliło mu dotrzeć do Ameryki Południowej – od dwóch wieków zamorskiej prowincji kolonizowanej przez Hiszpanów. Tam otrzymał stanowisko w administracji hiszpańskiej. Jego zainteresowania zaczęły kierować się ku oryginalnej kulturze miejscowych Indian.

W Peru poznał Runtu – córkę rozgromionego inkaskiego rodu książęcego (peruwiańskiego państwa Tawantinsuyu), a następnie ożenił się z nią. Z tego związku narodziło się jedno dziecko, córka o imieniu Umina.
Równocześnie Inkowie przeżywają swój pogrom przez najeźdźców, kolejne ich powstania są brutalnie tłumione. Powstanie, które wybuchło w 1781 roku, skończyło się krwawym pogromem Inków, a wódz powstania Tupac Amaru z rodu Atahualpy został podstępnie zwabiony do Cuzco, pod pretekstem podpisania układu pokojowego i stracony. Po jego śmierci jedynym pretendentem do inkaskiego tronu został jego bratanek Andreas Tupac Amaru II. Andreas ożenił się z córką Sebastiana, Uminą Berzaviczy. Wyczuwając nadchodzącą klęskę powstania Inków, Sebastian wraz z rodziną i kilkoma Indianami postanawia uciec do Włoch. Pozostałości wielowiekowego skarbu Inków zostają rozbite na mniejsze części i ukryte w wodach jeziora Titicaca oraz głębinach zatoki Vigo u wybrzeży Hiszpanii, a część Sebastian zabiera ze sobą.InkaJednakże rodzina Sebastiana nie zaznała spokoju także we Włoszech – w 1797 roku w niewyjaśnionych okolicznościach został zasztyletowany Andreas Tupac Amaru, w związku z czym, w obawie o swoje życie, życie Uminy i jej jednorocznego syna Inkasa, ciągle prześladowanych przez hiszpańską inkwizycję, Sebastian podjął decyzję o ucieczce na Węgry. Mając do dyspozycji kilka powozów i furmanek, stworzyli niewielki orszak załadowany trzecią częścią złotego skarbu Inków.
Wykorzystując protekcję przypadkowo poznanego na audiencji u papieża przeora klasztoru augustianów w Krakowie, przybywa na zamek w Niedzicy, który był we władaniu hrabiego Horvatha de Paloczy. Berzeviczy chciał wykupić pradziadowską warownię ale do całkowitego sfinalizowania sprawy nie doszło – Horvath przyjął tylko sztukę inkaskiego złota pochodzącego z części skarbu jako zadatek.

Podczas pobytu na zamku pewnego dnia Umina zachorowała, a Sebastian został zaproszony przez włodarzy zamku na polowanie. Nie wiadomo czy było to dziełem przypadku czy też zaplanowanego spisu (podtrucie Uminy?) – podczas nieobecności Sebastiana na zamek wtargnęli zamaskowani wysłannicy hiszpańskiej inkwizycji ścigający potomków inkaskiego rodu królewskiego, którzy zasztyletowali Uminę. Szukali również syna Uminy, Inkasa, lecz służba zamkowa w ostatniej chwili zdołała go ukryć.

Umina, zgodnie z wolą zrozpaczonego ojca, została pochowana w srebrnej trumnie w jednym z pomieszczeń w podziemiach zamku, pod basztą kapliczną. Obok jej sarkofagu została złożona część inkaskiego skarbu. Naocznym świadkiem sarkofagu ze srebrną trumną i złożonym skarbem był zamkowy furman Jakub Biały. Trafił do podziemnego pomieszczenia gdy po skończonym dniu pracy odprowadzał kobiety ze służby do ich pokoi. Wracając do własnej izby przez przypadek zaszedł do jednego z pomieszczeń, w którym zobaczył srebrną trumnę z ciałem kobiety z krwawą plamą na piersi. Wszędzie dookoła leżało zaś mnóstwo kosztowności.
Gdy wyszło na jaw, że Umina nie była katoliczką, pochówkowi temu sprzeciwił się hrabia Horvath de Paloczy. Sebastian Berzeviczy ponownie musiał pogrzebać ciało ukochanej córki. Srebrną trumnę z ciałem Uminy oraz złożony inkaski skarb, zabrano z zamkowych podziemi i złożono gdzieś na polach w okolicy Sromowiec.Czorsztyn i NiedzicaDo chwili obecnej spekuluje się o miejscu ukrycia inkaskiego skarbu w okolicach Niedzicy. Zakłada się ukrycie go na terenie zamku – zamurowaniu w podziemiach lub złożeniu w zamku dolnym wybudowanym z fundacji Sebastiana Berzeviczego. Mówi się też o Zielonem – to miejsce na prawym brzegu Dunajca wśród prostopadłych wapiennych skał (nieopodal zamku), gdzie góral z Kłuszkowic znalazł dobrze zamaskowane kosztowności, w tym złote blaszki kształtem przypominające listki. Po śmierci Sebastiana proboszcz z Niedzicy chodził w tamte okolice po złote listki i przyozdabiał nimi kościół.
Należy zwrócić tutaj uwagę, że kipu było wyposażone w złote blaszki-listki, a w państwie Inków powszechnie występowało złoto tak uformowane.
Za kolejne miejsce ukrycia skarbu uważa się podziemne groty połączone starymi sztolniami rud miedzi, które rozciągały się od zamku w Niedzicy do zamku w Landeku.

Georgius Buchnolz, pastor z Łomnicy Wielkiej, tak opisuje je w 1719 roku:
„Chciałbym tutaj złożyć doniesienie z jaskini (…) Są tutaj w górach w ostatnich sztolniach miedzianych, między Landekiem a niedzickim zamkiem jaskinie jeszcze większe (…) niedaleko jedna od drugiej. Nie udało się jeszcze dotrzeć do końca jaskini, idąc ze świecą za pół węgierskiego florena, która wypala się całkowicie, wzdłuż jaskini jak pięknej dawniej, wysokiej i suchej piwnicy. I wciąż nie widać końca. Na drogę powrotną trzeba znowu pół dnia (…) W innych jaskiniach był przed kilku laty pan Berzeviczy, znalazł tam kości niedźwiedzi jaskiniowych (…)
Trzecia grota nazywa się Baranya-djra, ponieważ w tej jaskini w czasie wojny ukrywali owczarze kilka tysięcy owiec i wiele fur siana nazbierali, nie znalazł ich żaden wojownik – bezpiecznie tam przetrwały, bez wątpienia jest tam także woda”.Złoto Inków w jaskiniByć może właśnie w tych grotach spoczywa po dziś dzień nie odkryte ciało Uminy w srebrnej trumnie. Interesującym jest fakt, że obecnie lokalizacja większości z tych podziemnych grot i sztolni rud miedzi jest nieznana.
Pojawia się również wątek żołnierzy radzieckich, którzy w 1945 roku, z zamku w Niedzicy wywozili dwa wozy załadowane wyrobami z porcelany oraz kilka wozów z kuframi o nie znanej zawartości. Ponieważ żołnierze byli pijani, zorganizowali sobie wyścigi wozami, a te runęły wraz z ładunkiem do Dunajca u podnóża Niedzicy i potopiły się.

Po tragicznym wydarzeniu sprawą pierwszej wagi dla Sebastiana staje się ustrzeżenie wnuka przed eksterminacją.
Na zamek w Niedzicy przyjeżdża bratanek Sebastiana – Wacław Benesz Berzeviczy Baron de Doridangen, człowiek żonaty choć bezdzietny, właściciel zamku Krumłów na Morawach.
Również dziwnym zbiegiem okoliczności na zamku pojawiła się także delegacja Prześwietnej Rady Inków.
21 czerwca 1797 roku, w dniu najważniejszego dla Inków święta – Święta Słońca, w ich obecności zostaje spisany akt adopcji jednorocznego syna Uminy (wnuka Sebastiana Berzeviczego) – Inkasa, przez Wacława Benesza Berzewiczy i akt zaprzysiężenia wobec Boga i Wielkiego Viracochy, Sapa Inca.
Treść testamentu, który w 1946 roku został odnaleziony w archiwum kościoła Św. Krzyża w Krakowie, brzmi następująco:

„Ja, Wacław Benesz de Berzeviczy, Baro de Dondangen, przysięgam wobec Męki Pańskiej, Prześwietnej Rady Emisaryuszy Inków i J.O. Strya mego Sebastyana, uczynionych dzisiaj uchwał ostatnich Prześwietnej Rady być kuratorem i rzetelnym wykonawcą. W szczególności obliguję się:

… ciąg dalszy w części drugiej: „Złoto Inków w Niedzicy (2)”

Możliwość komentowania Złoto Inków w Niedzicy (1) została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Czerwony Klasztor

by on Kwi.01, 2017, under Ciekawe miejsca

Czerwony KlasztorCzerwony Klasztor (Červený Kláštor) to niewielka słowacka wieś w powiecie Kieżmark, leżąca przy granicy z Polską, oddzielona rzeką Dunajec od Sromowców Niżnych. Usytuowana w ciasnej dolinie nazwanej Doliną św. Antoniego, między Pieninami (Klasztorną Górą 657 m n.p.m.), a Magurą Spiską (Klasztorną Górką 539 m n.p.m.) pełni funkcję centrum turystycznego. Obecna miejscowość Czerwony Klasztor powstała w 1948 roku po połączeniu wsi Nižné Šváby (Niżne Szwaby) i Smerdžonka/Červený Kláštor-Kúpele (Śmierdzonka – od źródła mineralnego o silnym zapachu siarkowodoru) oraz osady Czerwony Klasztor wraz z najbliższą okolicą. Znana jest przede wszystkim z dawnego klasztoru kartuzów i kamedułów, ufundowanego z ręki węgierskiego magnata Kokosza Berzewiczego w 1319 roku. Z fundacją klasztoru związana jest ciekawa historia niezwykłych okoliczności temu towarzyszących.

Udokumentowane źródła wspominają, że Kokosz Berzewicz/Brezowicz, syn Rikolfa z rodu Brezowickich, wraz ze swoimi współtowarzyszami zabili Chyderyka Frydrycha z rodu Gyorgów, który był prepozytem szariskich krzyżowców w Chmielowie. Sąd pojednawczy, obradujący w Lewoczy w 1307 roku ogłosił wyrok, w którym postanowiono, że prócz innych konsekwencji tego czynu, Kokosz musi założyć 6 klasztorów, co miało zapewnić zbawienie duszy zamordowanego oraz zamówić w nich 4000 mszy. Jednym z nich był właśnie klasztor kartuzów położony nad Dunajcem, na założenie którego, Kokosz podarował kartuzom z Letanowic 62 popłuża ziemi z majątku wsi Lechnica. Popłuże to areał ziemi, który da się obrobić jednym pługiem (około 65 ha). W 1319 roku Spiska Kapituła potwierdza założenie klasztoru, a rok później król Karol Robert uchwalił jego akt fundacyjny.DziedziniecBudowa kompleksu klasztornego rozpoczęła się w katastrze wsi Lechnica po 1320 roku, dlatego też przez wiele długich lat nazywany był Klasztorem Lechnickim i była również wspierana przez polskich władców – Kazimierza Wielkiego i Królową Jadwigę. Ciekawostką jest, że krakowscy mieszczanie na utrzymanie klasztoru przeznaczyli połowę wsi Rychwałd. Początkowo zamieszkany był przez mnichów z zakonu kartuzów. Kartuzi wybrali dla siebie miejsce w otoczeniu przyrody, w jednym z najpiękniejszych zakątków Zamagurza nieopodal rzeki Dunajec. Był to już drugi klasztor kartuzów na Spiszu, pierwszy istniał na Skale Schronienia Lapis refugii, obecnie Kláštorisko w Słowackim Raju. Później zmieniono jego nazwę na Czerwony Klasztor – od czerwonych ceglanych ościeżnic i żebrowania sklepień. Nazwa klasztoru stała się z czasem również nazwą wsi. Klasztor będący początkowo filią macierzystego klasztoru z Letanowic, usamodzielnił się już w 1371 roku. Uzyskał także ważne przywileje, do których należało między innymi prawo łowienia ryb w Dunajcu, prawo prowadzenia młyna i warzenia piwa.

Obecnie na całym świecie żyje około 400 kartuzów i kartuzek w 23 klasztorach, w tym pięciu żeńskich. Po pięć klasztorów jest w Hiszpanii i Francji, cztery znajdują się we Włoszech i po jednym w Szwajcarii, Słowenii, Portugalii, Niemczech, Anglii, Korei Południowej, Brazylii, Argentynie i USA.
Kartuzi zachowywali surową ascezę (skupioną na swoim wewnętrznym życiu), całkowitym odizolowaniu od świata zewnętrznego (do takiego sposobu życia był przystosowany cały klasztor), poszcząc, kontemplując i prawie całkowicie milcząc.
Zachowywanie milczenia, wynikające z reguł zakonu, nie tylko w kontaktach z obcymi, ale także między braćmi, nadawało im imię „milczących niemych mnichów”.
Z ich trybem życia idealnie harmonizował strój – długa biała koszula, długi biały habit z kapturem, pas z różańcem. W zimie nosili kożuchy z barana, obuwie stanowiły skórzane kierpce.HabityStrawa mnichów podlegała również ścisłej ascezie i odznaczała się wstrzemięźliwością, bezmięsną dietą. Jadło składało się z roślin strączkowych, produktów zbożowych, warzyw i owoców, miodu, jajek, sera. Zabronione było jedzenie mięsa, wyjątek stanowiły ryby, ale mogli je jeść tylko chorzy lub pracujących fizycznie bracia. Trzy razy w tygodniu reguły nakazywały post o chlebie i wodzie. Posiłki przygotowywali sobie sami w swoich celach. Wspólna jadalnia wykorzystywana była tylko w niedziele i święta. Jedzenie przygotowywał wtedy kucharz który mógł mówić. Pełnił on też funkcje furtiana i pilnował klasztoru. Prawidła pozwalały podawać dodatkowe jedzenie – jaja, ser i ryby podczas szczególnych wydarzeń (na przykład przy wyborze przeora).
Zakonnicy byli też utrzymywani z podatków pochodzących z 10 wsi.

Przełożonym klasztoru był przeor. Zgromadzenie kartuzów składało się z ojców (patrów) mających święcenia kapłańskie, mieszkających w wydzielonej części klasztoru, w tak zwanej klauzurze i eremach oraz braci (fratrów), mnichów znajdujących się niżej w hierarchii. Bracia zamieszkiwali wspólnie budynek konwentu, a głównym ich obowiązkiem było zajmowanie się czynnościami gospodarczymi i dbanie o sprawy materialne. Kartuzi ojcowie nie mieli posłannictwa kaznodziejskiego. Wielkie znaczenie przywiązywali do ksiąg jako „wiecznego pokarmu duszy”. Ponieważ nie mogli głosić Słowa Bożego ustami, przepisywali księgi, czyli „głosili rękami”. Do kolejnych ich zajęć należała alchemia i astrologia. Mieli ściśle wyznaczony czas na pracę intelektualną, kontemplacje, modlitwę oraz odpoczynek.Domek przeoraSielankowe życie klasztoru zakłóciły dwa najazdy wojsk husyckich na Spisz – w 1431 i 1433 roku, kiedy to został spustoszony. Jednym z przywódców husyckich był Piotr Aksamit z Koszowa. Wybudował swoją warownię w pobliżu klasztoru, wśród skał niedaleko jaskini Aksamitka. Burzliwa sytuacja ustabilizowała się dopiero po 1462 roku. Wówczas po ustaniu husyckich najazdów przystąpiono do odbudowy klasztoru. Mnisi otrzymali ponownie potwierdzenie dawnych przywilejów oraz wzbogacili się o nowe darowizny, jak winnice w Templinie. Z Koszyc otrzymywali daniny – sukno, ryby i olej.
Nadejście reformacji i wewnętrzne waśnie w Królestwie Węgier (po bitwie pod Mohaczem w 1526 roku), doprowadziły do upadku obu spiskich klasztorów kartuskich.

Na początku XVI wieku wpływ reformacji, a także walk o władzę, doprowadziły do pojawienia się religijnej nietolerancji i upadku gospodarczego. Klasztor zaczął wyprzedawać i tracić swoje majątki. W 1545 roku klasztor został zaatakowany przez oddziały z zamku w Niedzicy. Mnisi zaczęli stopniowo opuszczać klasztor. W 1563 roku król Ferdynand rozwiązał zakon kartuzów, a klasztor przekazał prepozytowi Spiskiej Kapituły.
Klasztor Lechnicki przestał istnieć wraz ze śmiercią jego przeora w 1567 roku. Zabudowania klasztorne przeszły na własność państwa, pozostając nimi w latach 1569 – 1710.
Po rozwiązaniu klasztoru kartuzów w 1563 roku administrację jego majątków przejął spiski prepozyt Gregor Bornemisz. Po 1569 roku klasztor przechodzi w ręce świeckich właścicieli.Wnętrze domku przeoraW 1625 roku cesarz Ferdynand II podarował klasztorne majątki Pawłowi Rakoczemu, który rozbudował klasztor. W posiadaniu tej szlacheckiej rodziny klasztor pozostawał aż do 1699 roku. Następnie został sprzedany biskupowi Nitry Władysławowi Matiaszowskiemu, powracając w kościelne ręce. Biskup miał zamiar obsadzić w klasztorze na powrót zakon kartuzów, jednak jego plan się nie powiódł. Testament z 1705 roku przekazywał klasztor zakonowi kamedułów Kongregacji Monte Corona i w 1711 roku klasztor przechodzi w ręce kamedułów, pustelników o surowej regule, do roku 1782. Zgodnie z postępującymi potrzebami zakonu, klasztor stopniowo odnawiano i przebudowywano w stylu barokowym.
W 1747 roku kameduli konsekrowali odremontowany i odmalowany kościół p.w. św. Antoniego Pustelnika. W 1750 roku dobudowali do niego wieżę. W 1754 roku odnowili skrzydło stanowiące wejście do klasztoru i wybudowali zewnętrzny gospodarczy dziedziniec.

Tym samym w połowie XVIII wieku kościół zyskał formę pozostającą do dziś. Wybudowano nowe cele dla mnichów. Na dziedzińcu zewnętrznym znajdowała się gospoda dla pątników, stajnie, studnia, wozownia, i słodowania browaru. Młyn znajdował się w południowo – wschodniej części klasztoru. Kameduli zajmowali się leczeniem chorych, zbieraniem i uprawą roślin leczniczych oraz sporządzaniem leków. Dodatkowo trudnili się rolnictwem i pszczelarstwem.
Po dekretach cesarza Józefa II w 1782 roku, zakon w Lechnicy przestaje istnieć. Archiwum zostało wywiezione do Budapesztu, z kolei część kościelnego wyposażenia sprzedana do Muszyny. Coraz bardziej podupadający klasztor w 1820 roku trafił do kapituły greckokatolickiej w Preszowie. Dobra zakonu zostały rozdysponowane wśród kilkuset rodzin niemieckich kolonistów, którzy w tym czasie przybyli do pobliskich Dolnych Lechnic (Unterlechnitz), wówczas też upowszechniła się niemiecka nazwa Rotes Kloster (węg. Vöröskolostor).Zegary słoneczne i wieża kościelnaJadwiga Łuszczewska (Deotyma) zwiedzająca w 1860 roku klasztor zastała go zrujnowanym, ale kościół był zadbany.
Niemniej jednak, pomimo niedługiej misji kamedułów, ich dzieła zapisały się złotymi zgłoskami w dziejach naszej kultury. W 1745 roku w klasztorze powołano tak zwane Professorium – uczelnię teologiczną przeznaczoną dla młodych pustelników kamedulskich, działającą do 1772 roku.
W połowie XVIII wieku jako wybitną postacią zakonu zapisał się ojciec Romuald Hadbavny będący opiekunem duchowym konwentu. Wspomniana uczelnia teologiczna oraz funkcja Hadbavnego jako archiwisty i bibliotekarza umożliwiły mu prowadzenie dociekań i badań religioznawczych oraz językoznawczych. Uważany jest za autora pierwszego przekładu Pisma Świętego na słowacki język przedbernolakowski. Brał również udział w pracach nad słownikiem łacińsko-słowackim „Sylabus dictionari latini slavonicus” (1763 rok) i przetłumaczył pieśń Ludwika Blossa, francuskiego mistyka, na poprawny język zachodniosłowacki.

Kolejną postacią owianą legendami był brat Cyprian, właściwie – Franz Ignatz Jäschke (1724-1775) pochodzący ze Śląska, pełniący obowiązki lekarza, aptekarza, cyrulika i botanika. Leczył i pielęgnował nie tylko współbraci, lecz również okolicznych mieszkańców. Jego najwybitniejszym dziełem jest zielnik z 1766 roku, zawierający 283 skatalogowane rośliny pochodzące z Pienin i Tatr (głównie z Doliny Kieżmarskiej), który obecnie znajduje się w muzeum w Tatrzańskiej Łomnicy.
W latach 1756 – 1775 brat Cyprian prowadził aptekę, która mieściła się na pierwszym piętrze konwentu, a co najważniejsze, to właśnie za sprawą jego osoby stała się ona sławna na całe Królestwo Węgier. Według zweryfikowanych i wiarygodnych źródeł należała do najstarszych w Europie Środkowej.Czerwony Klasztor (1)Brat Cyprian zajmował się również alchemią oraz wytwarzaniem świec i luster. Te wszechstronne zdolności były inspiracją do powstania legendy o „latającym Cyprianie”, według której to, miał sporządzić własnoręcznie lotnię, a następnie (dwa różne przekazy) zlecieć ze szczytu Trzech Koron na klasztorny dziedziniec lub przelecieć nad Morskim Okiem i tam zostać zamieniony w skalny głaz nazywany do tej pory Mnichem. Franz Ignatz Jäschke został dwukrotnie bohaterem twórczości Jana Wiktora w opowiadaniu „Zapomniany lotnik” i powieści „Skrzydlaty Mnich”, a na terenie klasztoru zrealizowano film opowiadający o jego życiu zatytułowany „Latający mnich i tajemnica Da Vinci”.

Najcenniejszym obiektem zespołu klasztornego jest gotycki kościół p.w. św. Antoniego Pustelnika. Jego budowę w latach 1360 – 1400, prowadzono zgodnie z surowymi zasadami kartuzów. Jest świątynia jednonawową, pierwotnie bez wieży, o podłużnej formie halowej 35×6,8 metra, z wnętrzem podzielonym na sektory – wschodnim dla patrów, środkowym dla fratrów, zachodnim dla laików, z osobnymi wejściami. Kolejna rozbudowa nastąpiła w latach 1496 – 1506.
W 1746 roku kameduli rozpoczęli restaurowanie kościoła wzbogacając go między innymi o stiukowe zdobienie sklepienia wykonanych przez włoskich mistrzów dzieła.Kościół Antoniego PustelnikaOłtarz główny i drewniane barokowe rzeźby umieszczone w nim i po jego bokach, wykonał w 1745 roku rzeźbiarz Dionyz Reismayer z Lewoczy, zaś polichromował je i złocił Jan Reich pochodzący również z Lewoczy.
W kościele zachował się barokowy płócienny obraz przedstawiający polskiego arcybiskupa Bogumiła z Gniezna pochowanego w tym kościele. Pod nawą tylną znajduje się XVIII-wieczna figura Świętej Trójcy ze św. Nepomucenem, pierwotnie ustawiona w przyklasztornym lipowym parku nad brzegiem Dunajca. Rośnie w nim 15 starych lip, które w 1972 roku uznane zostały za pomniki przyrody, ich wiek wynosi 250-400 lat.

Mały krużganek (ambit) został wybudowany wokół rajskiego dziedzińca na planie kwadratu i miał za zadanie łączyć poszczególne obiekty klasztorne. Mnisi poświęcali jedną godzinę w tygodniu na wymianę duchowych doświadczeń.
W sali kapitulnej wybierano przeora, przyjmowano nowicjuszy, omawiano sprawy z życia i funkcjonowania klasztoru. Sala kapituły zwieńczona jest gotyckim sklepieniem sieciowym i po dziś dzień zachowała swój średniowieczny charakter.
W polach szczytowych pozostały fragmenty późnogotyckich malowideł datowanych na około 1520 rok – Jezus na Górze Oliwnej, Biczowanie, Niesienie Krzyża i Ukrzyżowanie. Nie jest znany autor tych dzieł, wiadomo jednak, że musiał on pozostawać pod wyraźnym wpływem grafik Albrechta Durera.Ołtarz i sklepienie w kościeleNa czwartym dziedzińcu z pustelniami przez całe stulecia panowała surowa klauzura – było to miejsce bardzo głębokiej wiary w Boga. Na obwodzie dziedzińca zostały rozmieszczone domki mnichów – pustelnie nazywane eremami, z przyległymi do nich ogródkami. W każdej bardzo skromnie urządzonej eremie, mieszkał tylko jeden mnich, pustelnik. Miał ściśle odmierzony czas pracy, modlitwy i odpoczynku.
W zakonie kartuzów stosowana była reguła – za klauzurą 12 pustelników i trzynasty przeor, na znak symboliki Jezusa z 12 apostołami. Było tutaj zatem trzynaście pustelni połączonych wielkim krużgankiem.

Bardzo istotną częścią wielkiego krużganka była nekropolia położona w pobliżu kościoła, a ideą – by mnisi codziennie widzieli proste drewniane krzyże bez nazwisk. Niepotwierdzona tradycja mówi o tym, iż każdy mnich (kartuz) wykopywał w ogródku dół, który miał mu przypominać o śmierci. Treść legendy z pozdrowieniem „Memento mori” (Pamiętaj o śmierci) wynika z faktu, że mnich miał żyć tak, „jakby codziennie był gotowy na śmierć”.
Za czasów kamedulskich wybudowano 10 eremów z ogródkami, po których dzisiaj pozostały jedynie szczątki i ruiny. Każda z cel posiadała swojego patrona służąc wyłącznie jednemu mnichowi aby mógł się spełniać jego ślubowany ideał samotności – „Żyć samemu z Bogiem i dla Boga” (bł. Paweł Giustiniani).Sala kapitułyPustelnię domek przeora (z zegarem słonecznym) zajmował przełożony klasztoru – przeor. Obecnie umiejscowiono w nim wystawę archeologiczną prezentującą wyniki badań przeprowadzonych na terenie klasztoru w latach 1967 – 1970. Pustelnie kartuzów zbudowane były na planie kwadratu i posiadały trzy pomieszczenia. Wejście znajdowało się od przodu z tak zwanego wielkiego krużganka. W przedniej części znajdowała się duża pracownia, od północy drewutnia, zaś od strony ogródka cela mieszkalna.
Domek przełożonego stał naprzeciwko kościoła, na przedłużeniu osi głównego ołtarza. Do dzisiaj przed domkiem (czwarty wewnętrzny dziedziniec) zachowała się dzwonnica z drugim barokowym zegarem słonecznym, który wskazuje czas po południu.

Na fasadzie drugiego dziedzińca także zamontowano zegar słoneczny. W pogodne dni słońce pada na metalową wskazówkę, a jej cień pokazuje godziny od 5:00 do 13:00. Powstanie (malaturę) obu zegarów datuje się na połowę XVIII wieku.
Niezwykle istotnymi dla funkcjonowania klasztoru były studnie. Wydrążono ich zatem aż pięć. Podczas generalnych prac restauratorskich klasztoru, która miała miejsce w latach 1958 – 1970, rewitalizowano dwie z nich – pierwszą na drugim dziedzińcu pod lipami (o głębokości 10,5 metra), drugą na czwartym dziedzińcu (o głębokości 7 metrów), zlokalizowaną między kościołem a domkiem przeora.Wnętrze pustelniPrzechodząc przez dziedziniec, po lewej stronie kościoła znajduje się kolejny mnisi domek, na którego fasadzie widnieje napis „1719,14 JULY”. Domek składa się z czterech pomieszczeń i korytarza. Z przodu, po prawej stronie znajduje się dormitorium służące do odpoczynku, spożywania posiłków i ćwiczeń duchowych mnicha. Po lewej stronie umiejscowiono oratorium – pomieszczenie do modlitw i medytacji. Z tyłu, po lewej stronie znajdowało się laboratorium gdzie mnich pracował fizycznie. Najmniejszym pomieszczeniem jest to położone z tyłu po prawej stronie służące za składzik i drewutnię.
Ogrzewanie pustelni było niezwykle przemyślane – piec wstawiano w ścianie działowej między dormitorium a składzikiem, do pieca podkładano z drewutni a ten ogrzewał sąsiadujące pomieszczenia. Metodę tą stosowano we wszystkich eremach.

W 1782 roku cesarz Józef II rozwiązał zakon i zlikwidował klasztory, z których „nie płynął widoczny pożytek”. Inne przekazy mówią, że zakon rozwiązano, „gdyż zapewne diabeł podkusił mnichów do rozbojów i napadów na karawany kupieckie”. W 1820 roku cesarz Franciszek I przekazał klasztor nowo utworzonemu greko-katolickiemu biskupstwu w Preszowie, które utrzymywało kościół i obiekty gospodarcze.
Plany przekształcenia klasztoru w szpital nie zostały zrealizowane.
W 1820 roku w okolicach klasztoru powstało uzdrowisko Smerdžonka, które wykorzystywało istniejące w okolicy zimne źródła siarczanej wody.
W XIX wieku głównym zajęciem społeczności Zamagurza stało się spławianie drewna.StudnieW drugiej połowie tegoż wieku, a zwłaszcza w związku z powstaniem uzdrowisk w Czerwonym Klasztorze i Szczawnicy, rozpoczął rozwijać się spływ tratwami po Dunajcu. Tratwy sporządzano z powiązanych ze sobą wydrążonych kłód, nazywanych potocznie dłubankami, które cieszyły się wielkim powodzeniem wśród turystów i kuracjuszy.
Po pożarze w 1907 roku, w wyniku którego zniszczone zostały dachy i zawaliła się wieża kościoła, klasztor przeszedł na własność węgierskiego ministerstwa rolnictwa. Jego odbudowę rozpoczęto po I wojnie światowej.
W Czerwonym Klasztorze w 1932 roku powołano pierwszy międzynarodowy polsko-słowacki park natury w Pieninach.

W 1934 roku preszowski oddział KCST wydzierżawił klasztor na 50 lat i przeprowadził prowizoryczny remont, w latach 1952 – 1968 przeprowadzono remont generalny, a cały obiekt został uznany za narodowy pomnik kultury. Od 1966 roku część obiektów zespołu klasztornego wykorzystano do celów muzealnych.
Dziś w Czerwonym Klasztorze mieści się między innymi dyrekcja słowackiego Pienińskiego Parku Narodowego.
Kompleks klasztorny można zwiedzać codziennie w godzinach 8:00-19:00 (godziny otwarcia ruchome w zależności od miesiąca, ostatnie wejście na godzinę przed zamknięciem muzeum, czas zwiedzania wynosi około 1,5 godziny).
Wstęp płatny: 3 euro/12 zł; fotografowanie, filmowanie: 2 euro/8 zł

Możliwość komentowania Czerwony Klasztor została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Drewniany kościół w Sieniawie

by on Lut.01, 2017, under Zabytki

Kościół św. Antoniego w SieniawieXVIII-wieczny zabytkowy drewniany kościół, za sprawą mrzonek krnąbrnego proboszcza miał bezpowrotnie zniknąć ze wsi, zostać rozebrany i przeniesiony. Zdemontowano tabernakulum …
Dzięki staraniom parafian został ocalony – przeniesiono za to proboszcza …

Położenie
Sieniawa znajduje się w gminie Raba Wyżna w województwie małopolskim. Ta 2-tysięczna, 6-kilometrowa łańcuchowa wieś, położona jest w kotlinie, wzdłuż rzeki Raba, która dzieli dwie krainy geograficzne: pasmo Gorców i Pasmo Podhalańskie – pomiędzy Rabską Górą (Wierchy) 783 m n.p.m. (od północy), a górami Bucznik 783 m n.p.m., Trubacz 803 m n.p.m., Janiłówka 817 m n.p.m. (od południa).
Początki wsi sięgają XV wieku, kiedy to przez kilku wolnych kmieci – węglarzy, zostaje założona osada. Po raz pierwszy została wymieniona w dokumentach w 1581 roku, które znajdują się w archiwach Kurii Krakowskiej. Sieniawa została lokowana na prawie niemieckim przez wojewodę krakowskiego Wawrzyńca Spytko Jordana.
Jej nazwa pochodzi najprawdopodobniej od słowa „sień” – zaciemnionego pomieszczenia za wejściem do chałupy, prowadzącego do dalszej części domu.

Najważniejszym i najciekawszym zabytkiem w Sieniawie jest drewniany kościół p.w. św. Antoniego Padewskiego, wybudowany kosztem właściciela wsi Andrzeja Sendzimira herbu Ostoja i jego żony Anny z Sierakowskich, zlokalizowany poniżej nowego kościoła p.w. Niepokalanego Serca NMP.
Według prawa wieś organizowano w oparciu o władze sołtysa, który był odpowiedzialny za prawidłowy podział łanów w granicach wsi, sprawował też władze administracyjna oraz rozstrzygał spory między mieszkańcami. W zamian za to miał przywilej wyboru najlepszego gruntu.
W XVII wieku grunty sołtysa nabywa dziedzic z Raby Wyżnej – Kasper Sierakowski pochodzący z Bogusławic, który wybudował dwór i zabudowania folwarczne. W latach czterdziestych XVIII wieku nowym właścicielem majątku i całej Sieniawy został Andrzej Sendzimir, który rozpoczął starania o budowę kościołka.Drewniany kościół w SieniawieHistoria
Tak więc z fundacji właściciela wsi, stolnika wieluńskiego Andrzeja Sendzimira herbu Ostoja oraz jego żony Anny z Sierakowskich (siostry arcybiskupa lwowskiego obrządku łacińskiego Wacława Hieronima Sierakowskiego), w 1740 roku zostaje ukończona budowa drewnianej kaplicy dworskiej, obsługiwanej przez prywatnego kapelana Sendzimirów, a po jego śmierci została przemianowana na kościółek z posługą należącą do każdorazowego proboszcza z parafii p.w. św. Stanisława Biskupa Męczennika w Rabie Wyżnej, której to podlegała Sieniawa (wraz z pobliską Bielanką i położonymi nieco dalej Rokicinami Podhalańskimi).
16 maja 1768 roku Anna Sendzimirowa w swoim testamencie spisanym w Stradomiu, przeznaczyła dla kościółka w Sieniawie 7.000 złotych polskich. Wykonawcą swej ostatniej woli uczyniła swojego brata Romana Sierakowskiego z Bogusławic, który był chorążym województwa, podstarostą i sędzią grodzkim w Krakowie.

Jak wynika z zapisów w kronice parafii Raby Wyżnej, staraniem Julii z hrabiów Drohojowskich baronowej Borowskiej (1815 – 1889), żony właściciela Sieniawy barona Kaliksta Borowskiego (1801 – 1872), w 1858 roku do świątyni została przybudowana zakrystia, a w 1860 roku całe jej wnętrze odrestaurowano – zostały odnowione i pozłocone ołtarze, całe wnętrze odmalowane.
Ponadto dziedziczka Julia Borowska (będąca córką właściciela Czorsztyna – Jana Maksymiliana Drohojowskiego, zmarłego w 1851 roku i Wiktorii z Grudnickich), starała się uposażać drewniany kościółek św. Antoniego najlepiej jak tylko mogła. W 1845 roku ufundowała do świątyni złoty kielich, a w 1857 i 1861 roku mszał i nowe szaty liturgiczne.
Borowscy w posiadanie Sieniawy weszli od końca XVIII wieku, kiedy to dobra folwarczne należące wcześniej do Andrzeja Sendzimira herbu Ostoja przeszły w posiadanie barona Józefa Borowskiego (ur. w 1760 roku) ojca Kaliksta.

W latach 1927 – 1932 (proboszczem parafii Raba Wyżna był ks. Józef Poloński 1892 – 1983) przykryto kościół św. Antoniego nowym gontem, naprawiono organy, a także zakupiono nowe dzwonki. Nieopodal świątyni wybudowano również drewniany Dom Katolicki. W 1936 roku poddano nieznacznie modyfikacji wygląd kościółka, między innymi poprzez dobudowanie przedsionka od strony zachodniej. Zlikwidowano tym samym na osi świątyni bramkę w sobotach. Od tamtego czasu konstrukcja pozostała niezmieniona.
W czerwcu 1942 roku został tutaj ochrzczony Andrzej Zoll (ur. 27 maja 1943 roku w Sieniawie), profesor prawa UJ i były przewodniczący PKW, sędzia i prezes Trybunału Konstytucyjnego oraz Rzecznik Praw Obywatelskich.
W 1950 roku kościołek został ogrodzony drewnianym płotem, a ponowne położenie gontu na świątyni miało miejsce w 1959 roku. Nad pracami nadzór sprawował konserwator zabytków z Krakowa. Wstawiono również nowe okna i zakupiono obraz Serce Matki Bożej.Dom Katolicki przy kościele12 czerwca 1977 roku wizytujący parafię Raba Wyżna metropolita krakowski kardynał Karol Wojtyła odprawił w kościółku św. Antoniego mszę świętą odpustową.
Od utworzenia w Sieniawie parafii w 1983 roku, do wybudowania w 1990 roku nowego kościoła, pełnił on funkcję świątyni nowo powstałej parafii. Samodzielna parafia w Sieniawie została erygowana przez metropolitę krakowskiego, kardynała Franciszka Macharskiego dekretem z 1 lutego 1983 roku.
Jej pierwszym proboszczem został mianowany (pochodzący z Nowego Targu) ks. Tadeusz Kubowicz (1943 – 2010), który bardzo szybko przystąpił do budowy nowej świątyni. Od 1986 roku zaczęto gromadzić materiały, budowę rozpoczęto rok później, natomiast prace zostały zakończone w 1989 roku. Kamień węgielny, pochodzący z grobu św. Piotra w Rzymie (poświęcony przez papieża Jana Pawła II), wmurował 21 października 1990 roku metropolita krakowski i tym samym kościół św. Antoniego przestał pełnić funkcję kościoła parafialnego.

Architektura
Kościół wybudowany jest z drewna jodłowego w konstrukcji zrębowej. Elewacja kościoła jest szalowana pionowo z listwowaniem. Dach prezbiterium czterospadowy, kryty gontem, na kalenicy znajduje się zgrabna wieżyczka sygnaturkowa z pozorną latarnią, do której w 1947 roku zakupiono dzwonek (wcześniejszy został zrabowany podczas działań w czasie II wojny światowej przez żołnierzy Armii Czerwonej). Budynek otoczony jest sobotami wspartymi na słupach (soboty pozostają bez szalunku) – otwartymi podcieniami.
Świątynię otaczają liczące prawie 300 lat lipy – pomniki przyrody.
We wnętrzu znajdują się trzy późnobarokowe ołtarze z XVIII wieku. W dwukondygnacyjnym ołtarzu głównym umieszczono obrazy współczesne. W prawym ołtarzu obrazy ukazują św. Józefa z dwunastoletnim Chrystusem i św. Barbarę. Znajdujący się wcześniej w lewym ołtarzu obraz Matki Boskiej Sieniawskiej z 1 połowy XVIII wieku przeniesiono do nowego kościoła, podobnie jak obraz przedstawiający Niepokalane Serce Najświętszej Marii Panny (obecnie umieszczony w ołtarzu głównym nowego kościoła), namalowany przez artystkę Marię Przyborowską z Warszawy.

Mąż artystki, oficer Wojska Polskiego, po 17 września 1939 roku dostał się do niewoli radzieckiej i został osadzony w obozie jenieckim w Starobielsku, po czym zamordowany przez NKWD w Katyniu w kwietniu 1940 roku. Malarka przyjechała do Sieniawy w 1941 roku. W 1956 roku przekazała obraz w prezencie proboszczowi parafii Raba Wyżna ks. Józefowi Polońskiemu. Z jego woli obraz umieszczono w sieniawskim kościółku św. Antoniego, a po wybudowaniu nowej świątyni został przeniesiony do niej.
Polichromie wnętrza pochodzą z 1845 roku. Wartościowymi elementami wyposażenia są również stacje drogi krzyżowej z XVIII wieku (na które warto zwrócić uwagę pod kątem cennych zabytków malarstwa), prosta ambona z wielobocznym korpusem oraz prospekt organowy w stylu barokowym z drugiej połowy XVIII wieku.
Szczególną atencją wśród wiernych, otaczany jest święty Antoni, słynący na okolicę jako patron małżeństw.Sieniawa. Drewniany kościółNa zakończenie
W 2010 roku w głowie nowego proboszcza Bogusława Wróbla zrodził się chory pomysł rozebrania i przeniesienia drewnianego kościółka św. Antoniego do Woli Justowskiej koło Krakowa, gdzie w 2002 roku spłonęła podobna drewniana świątynia. Jak informował miejski konserwator zabytków p. Jerzy Zbiegień – w miejscu spalonej świątyni miał powstać nowy kościół drewniano – murowany, a na terenie zespołu budownictwa drewnianego stanąć drewniany kościółek sprowadzony z Sieniawy. Do końca nie wiadomo jakie naprawdę pobudki kierowały proboszczem i jaki miał w tym interes, intencje (?). Proboszcz doprowadził do zdemontowania tabernakulum (!).
Sprawę tą swego czasu szeroko nagłaśniały lokalne media. Na szczęście dzięki staraniom i zabiegom mieszkańców Sieniawy, świątynia została uratowana i pozostała na swoim miejscu – na swoim miejscu nie pozostał jednak proboszcz, którego udało się przenieść ku uciesze większości parafian.

Od grudnia 2016 roku nowym proboszczem w Sieniawie został mianowany ksiądz Andrzej Jeleń z Krakowa.
Kościółek w Sieniawie zachował się w niezmienionym stanie od czasu budowy. Raz w roku, w czerwcu, uroczyście obchodzony jest odpust ku czci patrona świątyni św. Antoniego. W chwili obecnej trwa konserwacja techniczna i estetyczna ołtarza bocznego św. Andrzeja, która jest pierwszym etapem finansowanym ze środków Urzędu Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie.
Ten obiekt sakralny należy do najpiękniejszych drewnianych świątyń Małopolski i jest niewątpliwie wart odwiedzenia i zobaczenia – jest częścią szlaku architektury drewnianej województwa małopolskiego (wpisany do rejestru zabytków pod nr: A-218/118 z dnia 25.09.1961 roku). Obecnie stoi zamknięty i nie jest udostępniony do zwiedzania, ale może już wkrótce za sprawą nowego proboszcza otworzy swoje podwoje.

Możliwość komentowania Drewniany kościół w Sieniawie została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Legenda o klątwie na Zamku Niedzica …

by on Gru.13, 2016, under Legendy

Niedzicki zamekZamek w Niedzicy wznoszący się majestatycznie nad Jeziorem Czorsztyńskim, to jedno z tych miejsc w Pieninach, którego nikomu przedstawiać nie trzeba.
Nie każdy z odwiedzających je turystów jednak wie o legendarnej klątwie, jaka od stuleci spoczywa na zamczysku.
Ponoć w skale, na której został on zbudowany znajduje się szczelina, która z każdym rokiem staje się coraz szersza, aż pewnego dnia pochłonie całą twierdzę wraz z jej pięknymi murami i wieżami. Winę za przekleństwo ponosi zły gospodarz, który przed wiekami panował na niedzickim zamku. Ale do rzeczy…

Dawno temu, gdy Pieniny pustoszone były przez tatarskie najazdy, wielu ludzi uchodzących przed azjatyckimi hordami szukało schronienia właśnie na zamku w Niedzicy.
Jego pan, człowiek okrutny i próżny, zakazał jednak wpuszczania uciekinierów z obawy o własną wygodę.
Pewnego dnia nad Dunajcem pojawiła się grupa uciekających przed Tatarami mniszek z klasztoru w Starym Sączu. Jedna z zakonnic, młoda i delikatna Weronika, nie podołała trudom długiego marszu i odłączyła się od swoich towarzyszek.

Rychło też straciła je z oczu i zabłądziła. Długo błąkała się samotnie, aż w końcu dostrzegła w oddali światło – Zamek w Niedzicy.
Wycieńczona wędrówką zaczęła kołatać do bramy i błagać strażnika, by wpuścił ją do środka, lecz ten tylko zatrzasnął przed nią wrota.
Ruszony jednak sumieniem udał się do swojego pana, aby przekazać mu wieść o niespodziewanym gościu. Niedzicki pan ucztował właśnie w towarzystwie możnych dam oraz grajków i niechętnie wyszedł przed bramę. Gdy jednak zobaczył przemoczoną i obdartą zakonnicę, szybko nakazał pachołkom ją wygnać.

Weronika w milczeniu odeszła w mrok i nikt więcej jej nie widział… Tej samej nocy nad niedzickim zamkiem zerwała się potężna burza. Niektórzy z sług złego pana twierdzili później, że wśród podmuchów wichru i huku gromów dało się usłyszeć przekleństwo.
Tajemniczy głos obwieścił oto, że pewnego dnia skała, na której stoi zamek runie i pogrzebie nieszczęsną warownię. Gdy rano burza minęła, zdumieni mieszkańcy zamku zobaczyli na skale rysę, której wcześniej nie było.
Od tej pory szczelina nieustannie się powiększa, aż pewnego dnia pochłonie zamek. Taka będzie kara za próżność złego pana, który odmówił schronienia nieszczęsnej Weronice i wielu innym ludziom, szukającym ocalenia przed Tatarami…

Możliwość komentowania Legenda o klątwie na Zamku Niedzica … została wyłączona :, , , , , , , , , , , , more...

Legenda o skarbie ukrytym w Zamku Czorsztyn …

by on Gru.12, 2016, under Legendy

1Pieniny pełne są skarbów… Złoto, kosztowności i drogie kamienie miały być ukrywane w górach przez zbójników, rycerzy oraz śmiałków, którym udało się odnaleźć złoża cennych kruszców. Jeden ze skarbów ponoć znajduje się w podziemiach zamku w Czorsztynie.
Dla dwóch zuchwałych pasterzy próba jego odnalezienia skończyła się jednak bardzo smutno. Wojtek i Szymon – bo tak mieli się nazywać owi nieszczęśnicy – od najmłodszych lat byli nierozłącznymi przyjaciółmi.
Żadnemu z nich nie wiodło się jednak w życiu zbyt dobrze – ani w fachu juhasa, ani w roli flisaka nie udało im się dorobić majątku, o którym marzyli.
Pewnego razu Wojtek i Szymon spotkali się w karczmie i po sporej dawce gorzałki uradzili, że jedynym lekiem na ich bolączki może być… odnalezienie skarbu.

Takowych ponoć w Pieninach nigdy nie brakowało, więc należało dobrać się tylko do jakiegoś, ukrytego gdzieś przez zbójców złota.
Obaj śmiałkowie udali się po poradę do starego Jana – miejscowego znachora.
Ten zdradził im, że skarb odnaleźć można właśnie na Czorsztyńskim Zamczysku. Ukryte tam bogactwo należeć miało do samego Kostki Napierskiego, który w podziemnej komnacie zgromadził skrzynie ze złotem, dukatami i drogimi kamieniami. Sęk w tym, że skarbu pilnują demony wraz z diabłami, a bezpiecznie można się do niego dobrać tylko w Noc Świętojańską. Odważni pasterze wyczekali więc dogodnego terminu i w najkrótszą noc roku wyruszyli na spotkanie przeznaczenia. Zabrali ze sobą łuczywo oraz przedmioty niezbędne w przypadku spotkania ze złymi duchami: kredę święconą w Trzech Króli i wosk wytopiony z paschalnej  świecy.

Po chwili poszukiwań znaleźli wejście do podziemi i przez niewielką szczelinę wcisnęli się do mrocznych korytarzy. Długo błądzili w podziemnym labiryncie aż w końcu ujrzeli niesamowity blask – przed nimi stała komnata wypełniona złotem i kosztownościami. Wojtek i Szymon zabrali ze sobą tyle, ile mogli udźwignąć i obwieszeni skarbami z trudem usiłowali wydostać się na powierzchnię. Nagle korytarze przeszył przeraźliwy śmiech złych mocy, a drzwi, którymi uprzednio weszli do komnaty zatrzasnęły się z hukiem, zamykając obu śmiałkom drogę ucieczki. Na nic zdały się próby otwarcia zamka – pasterze znaleźli się w podziemnej pułapce, w całkowitych ciemnościach. W końcu jednak udało im się rozpalić łuczywo i odnaleźć w ścianie szczelinę prowadzącą do kolejnego lochu i dalszych korytarzy.

Wędrowali nimi przez wiele godzin aż w końcu odnaleźli wyjście, który wyprowadziło ich na brzeg Dunajca. Uradowani juhasi ruszyli więc w drogę powrotną do Czorsztyna, ale jakoś nie mogli poznać rodzinnej wioski. A to droga za szeroka, a to kapliczka, której wcześniej nie było. Gdy wreszcie doszli do wsi okazało się, że ich domostwa dawno nie istnieją i zostały z nich tylko ruiny i zdziczałe drzewa. Oto okazało się, że to co dla nich było jedną nocą w podziemiach, dla reszty świata było całym wiekiem. Wszyscy bliscy dawno już odeszli i nie ma dokąd wracać. Sam skarb zamienił się natomiast w bezwartościowe kamienie.
Co się działo dalej z nieszczęsnymi juhasami – tego nie wiadomo.
Przez długie lata wśród mieszkańców Czorsztyna krążyła jednak opowieść o dwóch młodzieńcach, którzy w tajemniczy sposób zaginęli w noc św. Jana…

Możliwość komentowania Legenda o skarbie ukrytym w Zamku Czorsztyn … została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Borowiec wielki

by on Lis.01, 2016, under Flora i Fauna

Borowiec wielkiBorowiec wielki (Nyctalus noctula, Schreber 1774) występuje w całej Europie (nie stwierdzono go tylko na Islandii), choć rzadko na północy, w Azji od Uralu z zasięgiem do Chin i Japonii oraz w północnej Afryce. Spotykany jest również daleko poza swoim zwartym zasięgiem, na przykład na zupełnie bezleśnych wyspach północnego Atlantyku czy w takich krajach tropikalnych jak Indie, a nawet Mozambik. Prawdopodobnie zapędza się w tak odległe rejony podczas swoich sezonowych wędrówek.
W Polsce jest jednym z trzech największych gatunków nietoperzy i występuje powszechnie na terenie całego kraju z wyjątkiem najwyższych partii górskich. Jest jednym z najczęściej spotykanych krajowych nietoperzy. Zamieszkuje szerokie spektrum środowisk, a jego kolonie najczęściej zasiedlają tereny leśne, luźne zadrzewienia, miejskie parki.

W ciągu dnia ukrywa się w wysoko położonych dziuplach drzew (od 4 do 24 metrów), chętnie wybierając dziuple o przekroju okrągłym, głównie wykute przez dzięcioły. Wykorzystuje również jako schronienie (choć rzadko) budki dla ptaków oraz szczeliny skalne. Kryjówki zmienia bardzo często, każda kolonia wykorzystuje w ciągu dnia kilka dziupli.
W ostatnich latach borowce wykorzystują z powodzeniem budynki na terenie miast – prócz strychów, budynki z tak zwanej wielkiej płyty. Wydaje się, że najprawdopodobniej uznały te labirynty szczelin i zakamarki w ścianach bloków za świetne kryjówki, odpowiadające im do tego stopnia, że korzystają z nich przez cały rok – latem wychowują w nich młode, a zimą hibernują.Kolonia borowców wielkichZ początkiem wiosny samice w dziuplach tworzą duże kolonie rozrodcze (które mogą grupować ponad 100 samic), często tworzą kolonie mieszane z borowiaczkiem lub nockiem rudym, natomiast samce, jak u większości gatunków, żyją samotnie, wykazując w okresie godów terytorialność. Samce zajmując kryjówkę godową oraz niewielkie terytorium godowe wokół niej, oznakowują je za pomocą wydzieliny zapachowej produkowanej przez silnie powiększone gruczoły policzkowe, natomiast nocą, za pomocą donośnych sygnałów dźwiękowych (godowych) emitowanych z otworów kryjówek (słyszalnych dla człowieka) wabią samice, równocześnie odstraszając tym samym innych samów. Za kryjówki godowe najczęściej służą dziuple drzew, a wokół terytorialnych samców gromadzą się grupy samic nawet do 20 osobników (z reguły 4 – 5).

Kopulację odbywają się również w koloniach zimowych, miejscach hibernacji bez zachowań terytorialnych czy tworzenia haremów samic. Wówczas zapłodnienie jest opóźnione i ma miejsce pod koniec zimy bądź z początkiem wiosny. Zimą potrafią tworzyć duże kolonie składające się z osobników tej samej płci. Po ciąży trwającej od 70 do 75 dni, w czerwcu lub na początku lipca, samica zwykle rodzi dwoje młodych (rzadko troje), żywiących się mlekiem matki, aż do uzyskania samodzielności po około 8 – 9 tygodniach. Po usamodzielnieniu się młodych borowców, w sierpniu rozpoczyna się okres godowy. Osiągnięcie dojrzałości płciowej następuje po około 1,5 roku. Średnia długość życia wynosi 12 lat.Borowiec wielki (2)Podobnie jak inne nietoperze borowiec prowadzi nocny tryb życia, jednakże na łowy wylatuje dużo wcześniej od pozostałych gatunków, często gdy jest jeszcze zupełnie jasno, na około godzinę przed zachodem słońca. Odnotowano także osobniki żerujące w dzień. Ich lot jest szybki, ale niezręczny, są mało zwrotne, najczęściej latają po liniach prostych i kiepsko radzą sobie wśród przeszkód jakim jest gęsta roślinność. Podczas aktywności nocnej odżywiają się owadami schwytanymi w locie, które lokalizują wykorzystując echolokację – wysyłane o względnie niskiej częstotliwości, bo 18 – 22 kHz (najlepiej słyszalne w detektorze heterodynowym), bardzo głośne i dźwięczne ultradźwięki, przypominające dźwięk „plip-plop”, o zasięgu do 200 metrów. Niektórym chiropterologom podchodzącym do sieci, w którą złapało się kilka borowców, doświadczało dziwnego uczucia podenerwowania i dyskomfortu. Przyczyną było najprawdopodobniej duże natężenie wydawanych przez te nietoperze ultradźwięków na granicy słyszalności.

Z nastaniem jesieni, kiedy to noce stają się już zimne, noc spędzają w ukryciu, polując jedynie o zmroku i świcie. Szczególnym upodobaniem (jako typowych lotników otwartych przestrzeni) darzą sobie za teren łowiecki zbiorniki wodne, nad którymi latają duże roje owadów. Ich lot jest szybki i wysoki, daleki od powierzchni ziemi i przeszkód. Żerują również na terenach leśnych, a także między zabudową miejską. Pokarm borowców jest bardzo zróżnicowany, począwszy od drobnych muchówek z rodziny ochotkowatych, jętek, motyli nocnych po duże chrząszcze.
Hibernacja przypada od października do kwietnia. Tylko mała część borowców zimuje w tym samym lesie, w którym przebywała latem. Większość populacji wybiera migrację – nietoperze te odlatują jesienią w bardziej przyjazne klimatycznie rejony i powracają ponownie dopiero wiosną.Borowiec wielki w dziupliWędrówki borowców to dość spektakularne, do niedawna nieznane i niezauważane przez wielu ludzi zjawisko – lecą one w dużych grupach, często w ciągu dnia. Intensywne przeloty tych nietoperzy obserwuje się między innymi na wybrzeżu Bałtyku. Prawdopodobnie nadlatują one z Rosji i krajów nadbałtyckich. Maksymalny zaobserwowany przelot wynosił ponad 1000 km. Stwierdzono również, że przynajmniej część borowców z terenu Polski zimuje w Czechach, na Słowacji i Węgrzech, a nawet w Szwajcarii. Z kolei niektóre ze znajdowanych u nas zimą, mogą Polskę traktować jako „ciepły kraj” i przybywać z północy lub wschodu. Zimowe spotkania z borowcami w naszym kraju należą zresztą do rzadkości. Nietoperze te nie lubią miejsc najczęściej kontrolowanych przez badaczy – antropogenicznych i naturalnych podziemi. W schronach czy bunkrach dotąd ich u nas nie zaobserwowano, a w jaskiniach tylko kilkakrotnie.

Borowiec wielki jest nie do pomylenia z żadnym innym gatunkiem nietoperza występującym na terenie Polski. Długość jego ciała wynosi 65 – 83 mm, rozpiętość skrzydeł 37 – 48 cm, zaś masa ciała waha się w granicach 15 – 45 g. Posiada gęste, jedwabiście lśniące futro, o krótkich włosach, ubarwione jednakowo na całym ciele – u osobników młodocianych jest ciemnobrązowe, a u dorosłych rudobrązowe.
Uszy ma krótkie i zaokrąglone, z krótkim koziołkiem przy końcu płatowato rozszerzonym, przypominającym grzybek – jego szerokość w górnej części większa przynajmniej dwukrotnie niż w dolnej. Tylna krawędź ucha zakończona jest charakterystycznym fałdem sięgającym kąta pyszczka. Te masywne, krótkie i szerokie uszy odróżniają borowca od innych gatunków.Borowiec wielki w locieSkrzydła ma wąskie, a błona lotna na nich, podobnie jak pyszczek, jest ciemnobrązowa, niekiedy niemal czarna, przyczepiona do pięty. Osobniki dorosłe posiadają błonę skrzydłową pokrytą gęsto włosami wzdłuż tułowia i przedramienia. Ostroga sięga do połowy odległości między ogonem, a piętą, poza nią wystaje płatek skórny z poprzeczną chrząstką, zaś koniec ogona wystaje poza błonę ogonową na 2 – 3 mm. Przedramię ma długość 50 – 59 mm.
Czaszkę ma dużą i masywną, prawie wcale nie wyprofilowaną. Jej długość kondylobazalna wynosi 17,5 –  21,2 mm, długość żuchwy 13,5 – 15 mm, wysokość gałęzi żuchwy 4,3 – 4,8 mm.
W szczęce górnej znajdują się 2 siekacze, 1 kieł, 2 przedtrzonowce i 3 trzonowce. W szczęce dolnej 3 siekacze, 1 kieł, 2 przedtrzonowce, 3 trzonowce.

Borowiec wielki nie ma wielu wrogów w naturze mogących stanowić poważne zagrożenie dla jego populacji. Nieznaczne wyjątki stanowią przypadki schwytania go przez sowy – puszczyka i płomykówkę. Innymi zagrożeniami wynikającymi z działalności człowieka jest usuwanie starych, martwych lub obumierających drzew, a tym samym zmniejszanie ilości wykorzystywanych przez borowca dziupli czy szczelin za odstającą korą, jak również prace budowlane w miastach związane z termomodernizacją budynków dla osobników ukrywających się w ich szczelinach i innych elementach konstrukcyjnych (bywają zamurowywane w swoich kryjówkach).
Borowiec wielki objęty jest w Polsce ścisłą ochroną jako gatunek wymagający czynnej ochrony i zamieszczony jest w załączniku IV Dyrektywy Rady EWG w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory oraz w załączniku II Konwencji Berneńskiej.

Możliwość komentowania Borowiec wielki została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Krakatau. Erupcja 1883 rok

by on Wrz.02, 2016, under Historia

Krakatau (1)Krakatau – „Milcząca Góra”, ten stratowulkan znajduje się na jednej z małych wysepek w Cieśninie Sundajskiej, pomiędzy południowo-wschodnią częścią Sumatry, a Jawą. Ta mało znana i niemal nie zamieszkała wysepka wulkaniczna, o powierzchni 30 km2, leży w indonezyjskim pasie wulkanicznym.
Według Verbeeka i innych wulkanologów, pierwotnie wznosił się tutaj stożek zbudowany z wulkanicznych skał andezytowych, wysoki co najmniej na 2000 metrów. Na skutek jakiejś starej potężnej eksplozji połączonej z zapadnięciem, utworzyła się wielka kaldera. Nad powierzchnią morza sterczały pozostałości pierwotnego wału kraterowego w postaci trzech małych wysepek.
Wskutek późniejszej działalności erupcyjnej utworzył się bazaltowy stożek Rakata, który osiągnął wysokość 800 metrów. Podobne mniejsze stożki zbudowane ze skał andezytowych – Daman i Perboewatan, powstały w sąsiedztwie Rakata, łącząc się z nim następnie w jedną całość.

Pierwsza erupcja tego wulkanu miała mieć miejsce w 416 roku, kiedy to nastąpiło zapadnięcie się pierwotnego wulkanu, w wyniku którego powstała 7-kilometrowa kaldera. Od czasu wybuchu w latach 1680 i 1684 Krakatau pokryty bujną roślinnością podzwrotnikową, uważano za wulkan wygasły. Od 1878 roku zaczęto odczuwać coraz częstsze i silniejsze trzęsienia ziemi w jego rejonie. 1 września 1880 roku silne trzęsienie ziemi uszkodziło latarnię morską „First Point” na zachodnim brzegu Jawy, 70 km na południowy-wschód od Krakatau.
W 1883 roku nastąpił wybuch, w trakcie którego część wyspy wyleciała dosłownie w powietrze.
Na wiosnę tego roku dały się zauważyć pierwsze sygnały ostrzegawcze w postaci trzęsień ziemi i podziemnych odgłosów. Kolejne wstrząsy odczuwane były w maju 1883 roku, w Katimbang. Z końcem tego miesiąca mieszkańcy Batawii, stolicy sąsiedniej Jawy, wynajęli nawet statek, by z bliska przypatrzyć się spodziewanemu wybuchowi wulkanu. Stwierdzono, że stożek Perbuatan wznowił swoją działalność.Krakatau 1883 rokZe szczytu wulkanu wznosiły się wysokie słupy pary, a silne, pochodzące z głębi detonacje wstrząsały całą wyspą. Z każdym dniem wzmagała się działalność wulkanu. Silne odgłosy słychać było na odległość kilkunastu, a później 30 km. Wulkan wyrzucał w powietrze olbrzymie ilości pyłów wulkanicznych, które utworzyły szeroko rozpościerające się gęste czarne chmury.
Na przestrzeni setek kilometrów zapanowała zupełna ciemność. Rozgrzana w głębi woda wypędziła ku brzegom wielkie ilości ryb, na połów których wyruszyli miejscowi. Zachowało się nawet u Malajów powiedzenie: „Gdy ryba wychodzi na brzeg, Milcząca Góra ma przemówić”.
Pierwsze spostrzeżenia zawdzięczane są statkom, przepływającym w tym czasie przez Cieśninę Sundajską. 20 maja widoczna była wielka chmura w postaci pinii, wznosząca się w górę z krateru Krakatau. Przeprowadzone pomiary wykazały iż chmura osiągała wysokość 11.000 metrów. Pomimo znacznego oddalenia od wyspy, na statki zaczął opadać pył wulkaniczny. Aż do końca sierpnia wybuchy nie były zbyt intensywne, aczkolwiek pewne wzmożenie aktywności nastąpiło z końcem czerwca.

Z początkiem sierpnia zaczęto obserwować, że na wyspie są czynne trzy kratery wyrzucające parę i popioły. Działalność wulkaniczna wyraźnie wzmagała się. W połowie sierpnia mieszkańców okolicznych wysp opanowała panika.
26 sierpnia ciągłe błyskawice przelatywały nad wulkanem, silne odgłosy słychać było w Batawii, odległej o 150 km, którą jednocześnie nawiedziło trzęsienie ziemi. Następnego dnia o godzinie 7:00 niebo tak zachmurzyło się, że nawet w Batawii konieczne było zaświecenie lamp. Ciemności zapanowały również nad cieśniną i okolicznymi miastami. Zaczął padać silny deszcz popiołów i nastąpiły powtarzające się wstrząsy podziemne. Bez przerwy słychać było grzmoty, podobne do wystrzałów armatnich oraz szczególne trzaski, prawdopodobnie wywołane ocieraniem się o siebie w powietrzu kamieni, wyrzucanych w górę i spadających w dół. Słup pary, wysokości około 30 km, wzniósł się w górę i w wyższych warstwach atmosfery rozpostarł na kształt olbrzymiego baldachimu. Tą ogromną chmurę oświetlały od czasu do czasu zygzakowate błyskawice, a o zachodzie słońca wyglądała ona jak krwistoczerwona zasłona.Krakatau (2)27 sierpnia o godzinie 10:00 ustały oznaki zbliżającej się katastrofy.
Nagle, po dwóch czy trzech wybuchach, nastąpiła straszliwa eksplozja, która oderwała 2/3 wyspy, wyrzucając kilka kilometrów sześciennych materiału skalnego w powietrze. Olbrzymie ilości popiołu i pumeksu pokryły znaczną przestrzeń, a w wielu miejscach tak grubą warstwą, że statki nie mogły przepływać. Popioły i cząstki lawy spadły na pokłady okrętów na Oceanie Indyjskim aż na odległość 2000 km, a 29 sierpnia popioły spadły na statek „British Empire”, znajdujący się w odległości 2500 km od Krakatau.
Odgłos tej największej wówczas eksplozji na świecie słychać było prawie na 1/8 powierzchni Ziemi. Już poprzednie grzmoty słychać było na Sumatrze, na Jawie i brzegach Borneo. W Achean, porcie leżącym na północnym krańcu Sumatry i odległym o 1700 km od Krakatau sądzono, że nieprzyjaciel zaatakował port i zarządzono pogotowie wojskowe dla jego obrony. W Singapurze odległym o 850 km przypuszczano, że to jakiś statek, będący w niebezpieczeństwie, strzela z dział wzywając pomocy i wysłano dwa parowce na ratunek.

W północnym kierunku od Krakatau, huk było słychać w Bangkoku w odległości 2740 km, z kolei w kierunku południowym odgłosy podobne do wystrzałów armatnich słyszano w Perth, w zachodniej Australii, w odległości 1747 km oraz w południowej Australii w odległości 3200 km. Po stronie zachodniej grzmoty słyszano na Cejlonie, w Dutch Bay w odległości 3230 km i na wyspach Chagos oddalonych o 3600 km. Na wyspie Rodriques odległej o 4800 km, usłyszano huk w cztery godziny po wybuchu, tyle bowiem czasu potrzebne było, aby fala dźwiękowa przebyła tą odległość.
Pył wulkaniczny wzniósł się wysoko w powietrze – na wysokości 30 km porwał go potężny prąd powietrza i poniósł naokoło Ziemi, którą obiegł w ciągu 13 dni. Pył został zaniesiony z Krakatau do wschodnich i zachodnich brzegów Afryki, do Cejlonu i Indii, do Trynidadu, Panamy i na Hawaje.
Był ona przyczyną osobliwych zjawisk na niebie – w niektórych miejscowościach słońce było niebieskie, w innych zaś księżyc przybrał barwę zieloną.Krakatau przed erupcjąNiezwykle piękne zachody słońca, które można było podziwiać przez kilka miesięcy, począwszy od końca września, spowodowane były obecnością drobnego pyłu wulkanicznego w górnych warstwach atmosfery. Dopiero po dwóch latach opadły wszystkie cząstki pyłu pochodzące z wybuchu wulkanu.
Wybuch wywołał wielkie fale na morzu. Największa z nich powstała przy Krakatau 27 sierpnia o godzinie 10:00 i wzniosła się o 17 metrów ponad poziom morza przy brzegach Cieśniny Sundajskiej obiegając połowę kuli ziemskiej. Na północy dotarła ona do brzegów Anglii i Francji, na południu do brzegów Australii i Nowej Zelandii. Zauważono ją na Hawajach i na zachodnich wybrzeżach Ameryki Północnej oraz Alaski. Olbrzymie fale morskie wywołały duże zniszczenia. Z powodu wybuchu i powstałych fal morskich 163 wsie uległy całkowitemu zniszczeniu, a 112 częściowemu.
Życie straciło ponad 36.000 ludzi.

Na skutek erupcji Krakatau z morza wynurzyły się dwie nowe wyspy – Steers Island i Calmeyer Island, które później zostały zmyte przez morskie fale.
Na drugi dzień po strasznym wybuchu nastąpiło uspokojenie zjawisk towarzyszących mu. Gdy chmury popiołu rozrzedziły się stwierdzono, że część wyspy przestała istnieć, a góra została przecięta na dwie części odsłaniając przekrój od powierzchni morza. Na miejscu wysokiej góry powstała głębia morska przekraczająca 300 metrów. Zachowała się jedynie część południowa, która zwiększyła się na skutek podniesienia w tym miejscu dna morskiego. Eksplozja o niesłychanej sile rozpyliła połowę wyspy wyrzucając jej pyły aż do wysokości 30 km.
Ilość wyrzucanego materiału wulkanicznego oceniono na 18 km3, który pokrył powierzchnię ponad 800 km2, z jego grubością malejącą w miarę oddalania się od centrum wybuchu.
Nagie, sterczące znad powierzchni morza skały wulkaniczne przez długi czas pozbawione były śladów jakiegokolwiek życia. Trzy lata po wybuchu, w 1886 roku, wyspę odwiedził dyrektor ogrodu botanicznego w Buitenzorgu na Jawie, M.Treub, stwierdzając już obecność pewnych roślin, głównie nielicznych traw i glonów. Gdy po 11 latach powtórnie odwiedzono wyspę rosły już na niej małe drzewa, których nasiona najprawdopodobniej zawlekły na nią ptaki.KrakatauWyspa Krakatau stała się przedmiotem badań przyrodniczych. W 1919 roku stwierdzono już obecność ponad 270 gatunków roślin, a ze świata zwierzęcego zwłaszcza bogactwo gatunków pająków i mrówek, pojawiły się również kraby. Podczas jednej z naukowych ekspedycji udało się schwytać dużego pytona siatkowego, warana paskowanego i 3-metrowego krokodyla. Najbardziej interesujące było stwierdzenie obecności na wyspie lądowych ślimaków, nie przypuszczano bowiem, aby mogły one przebyć drogę morską.  W 1928 roku było już prawie 300 gatunków traw i krzewów. Wiele gatunków zwierząt, zwłaszcza kręgowców, wyginęło wkrótce po przybyciu na Rakata. Przeprowadzone w latach 80-tych XX wieku badania wykazały, że Rakata i Anak są systematycznie zasiedlane przez rozmaite gatunki stawonogów z aeroplanktonu (72 gatunki). W następnych latach wyspy były kolonizowane przez przypadkowe pojawianie się różnych grup roślin i zwierząt – zauważono między innymi około 30 gatunków ptaków lądowych, 9 gatunków nietoperzy, 10 gadów i ponad 600 gatunków bezkręgowców. Pomimo iż bioróżnorodność osiągnęła pod względem ilościowym poziom porównywalny z poziomem na innych wyspach tego typu (po około 100 latach od erupcji), skład gatunkowy cechuje mniejsza stabilność.

Obecnie obszar dawnego wybuchu jest pokryty bujną roślinnością podzwrotnikową, a rząd holenderski w pierwszej połowie XX wieku uznał wyspę Krakatau za park narodowy i w dalszym ciągu prowadzone są na jej terenie badania nad migracją gatunków flory i fauny. Krakatau do chwili obecnej przejawia aktywność wulkaniczną. W 1928 roku stwierdzono na przykład pewne oznaki aktywności. W czerwcu 1929 roku z morskich fal wynurzyła się nowa, dymiąca wyspa wulkaniczna, która nazwano „Anak Krakatau” (dziecko Krakatau), osiągając z początkiem sierpnia wysokość 50 metrów, aby 9 sierpnia zniknąć pod falami morza i w wyniku wznowionej aktywności wulkanicznej 13 sierpnia wynurzyć się ponownie, wykazując ożywiona działalność przejawiająca się wyrzucaniem popiołów, bomb wulkanicznych i dużych bloków skalnych. Obecnie ma ona ponad 300 metrów wysokości, a stożek wciąż rośnie około 9 metrów rocznie – wysokość porównuje się z dawnym Krakatau. W związku z kilkoma wypadkami ustanowiono zakaz zbliżania się do wulkanu w promieniu 3 km.
W 1939 roku na jednym z posiedzeń Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika wyświetlono film przedstawiający ten wybuch, którego autorem był prof dr. Józef Zwierzycki, ówczesny szef służby geologicznej w Indiach Holenderskich. Niestety film został zniszczony podczas II wojny światowej w Warszawie.

Możliwość komentowania Krakatau. Erupcja 1883 rok została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Ruiny kościoła ewangelickiego w Unisławiu Śląskim

by on Lip.01, 2016, under Zabytki

Bryła kościoła ewangelickiego w UnisławiuUnisław Śląski (Langwaltersdorf) zlokalizowany jest przy drodze krajowej numer 35, biegnącej z Wałbrzycha do Mieroszowa. Ta malowniczo położona miejscowość na Wyżynie Unisławskiej w dolinie rzeki Ścinawka, pomiędzy górującym nad nią majestatycznie Wielkim Stożkiem 840 m n.p.m. (charakterystyczny punkt krajobrazu), a Dzikowcem Wielkim 836 m n.p.m., powstała na początku XIV wieku (pierwsze wzmianki pochodzą z 1350 roku).
Jest największą wsią w Górach Kamiennych. Przejeżdżając przez Unisław nie można nie zauważyć ponurych ruin kościoła ewangelickiego z wieżą, zniszczonego po II wojnie światowej, nigdy już nieodrestaurowanego i niewyremontowanego.Wnętrze ruinKościół ewangelicki p.w. św. Mateusza w Unisławiu Śląskim powstał w 1742 roku (niektóre źródła za datę powstania w tym miejscu świątyni wymieniają rok 1659) jako murowana budowla w stylu późnobarokowym, na planie wieloboku z trzema przybudówkami. Jego elewacje były utrzymane w stylu klasycystycznym z trójkątnymi tympononami dzielącymi pilastry na niskim cokole. Był przebudowywany w latach 1748 – 1750 oraz w XIX wieku. Świątynia została opuszczona wraz z wysiedleniem miejscowej ludności niemieckiej po 1945 roku. Był dwukrotnie trawiony przez ogień: w latach 60-tych i 70-tych (1972 rok) XX wieku. Pożary spowodowały osłabienie konstrukcji, a tym samym zawalenie się dachu, stropów i budynku (2007 – 2008). Dziś pozostały jedynie dość spore fragmenty murów. Na terenie świątyni istnieje wejście do podziemi. Z wnętrza świątyni zachował się rokokowy ołtarz, który obecnie można oglądać w kościele ewangelickim w Kudowie Zdrój.Pastorówka przy kościeleDo bryły kościoła w XIX wieku dobudowana została strzelista, dwustopniowa wieża z zegarem na planie kwadratu, obecnie mocno nadkruszona czasem i niedostępna z zewnątrz, nie mniej jednak do chwili obecnej robiąca imponujące wrażenie. Wieżę można oglądać jedynie z zewnątrz (brak możliwości wejścia do środka i na jej szczyt) ponieważ wszystkie wejścia ze względów bezpieczeństwa zostały zamurowane – podobnie jak mury kościoła grozi zawaleniem.
Między ruinami kościoła, a drogą znajduje się dobrze zachowany okazały budynek, wybudowany w drugiej połowie XVIII wieku o konstrukcji częściowo szachulcowej (obecnie dom prywatny), w którym niegdyś mieściła się pastorówka i szkoła ewangelicka. Kilka metrów na zachód od kościoła, na zalesionej górce, znajduje się opuszczony, zarośnięty i zdewastowany cmentarz parafialny, z widocznymi jeszcze pozostałościami kostnicy z XVIII wieku.Fragmenty nagrobkówZostał założony na przełomie XIX i XX wieku. Wśród wielu zniszczonych i zarośniętych kamiennych płyt nagrobkowych można znaleźć kilka, na których bez trudu da się odczytać kogo pochowano. Pierwsze pochówki miały tutaj miejsce na początku XX wieku, a ostanie w latach 50-tych XX wieku.
Kościół i przyległa do niego wieża znajdują się w stanie zaawansowanej, trwałej ruiny, nie mniej jednak niewątpliwie warto zatrzymać się choć na chwilę w Unisławiu i odwiedzić to niezwykłe miejsce, które pomimo zniszczeń oraz daleko posuniętej ruiny posiada swój specyficzny i niepowtarzalny klimat. Podczas zwiedzania należy zachować szczególną ostrożność, gdyż pozostałości murów grożą w każdej chwili zawaleniem, a wejście na jego teren jest na własną odpowiedzialność – na ogrodzeniu i ścianach umieszczone są tabliczki informujące o zagrożeniu.

Możliwość komentowania Ruiny kościoła ewangelickiego w Unisławiu Śląskim została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Dawne teorie ewolucji (2)

by on Cze.01, 2016, under Historia

Ewolucja człowieka (1)W średniowieczu do najpotężniejszych i najbardziej szanowanych rodów w Pikardii zaliczali się baronowie Saint-Martin. Z czasem jednak rodzina ta podupadła, a kawaler Monet de Lamarck, należący do zubożałej linii bocznej rodu Saint-Martin, nie wiedział w jaki sposób wyżywić swoje liczne potomstwo. Synowie kawalera de Lamarck właściwie według tradycji rodzinnej powinni byli zostać oficerami, jednakże za edukację oficerską trzeba było słono płacić, a w wielodzietnej rodzinie kawalera w Bazentin nie było zbędnego grosza. Dlatego ojciec zmusił swoje jedenaste i najmłodsze dziecko, Jana Baptystę, do przywdziania szat duchownych.
Jan Baptysta uczęszczał do kolegium jezuitów, ale nie wykazywał skłonności do stanu duchownego. Po śmierci ojca zrzucił zatem pośpiesznie sutannę i już jako żołnierz wziął udział w wojnie siedmioletniej, uzyskując stopień podporucznika. Niestety zawód żołnierski również nie był właściwym rzemiosłem dla niego. W wieku 24 lat z przyczyn zdrowotnych musiał zmienić barwny oficerski mundur na ubranie cywilne.

Udaje się zatem do Paryża. Dla młodego człowieka, bez środków do utrzymania, który ponadto nie otrzymał żadnego odpowiedniego wykształcenia, był to bardzo odważny krok w życiu. Zamieszkał w Dzielnicy Łacińskiej zarabiając na życie jako pracownik biurowy w jednym z kantorów bankowych, ponadto uczęszczał dorywczo na wykłady literatury, muzyki, medycyny i historii naturalnej. Następnie został nauczycielem domowym. W wieku 34 lat napisał książkę „Flora Francji” i w tymże czasie zawarł znajomość z Rousseau, który zachęcił go do kontynuowania prac naukowych. Mimo to może pozostałby na zawsze nieznany, gdyby Buffon nie szukał dla swojego syna wychowawcy i towarzysza podróży. Lamarck zgłosił swoją kandydaturę i ze względu, że był autorem książki botanicznej, został przyjęty. W ten sposób zetknął się w domu hrabiego Buffona z fascynującym światem przyrodoznawstwa. Buffon zorientował się szybko, że ten biedaczyna z Pikardii był dobrym obserwatorem przyrody, obdarzonym niekiepskim talentem pisarskim.

Ponieważ hrabia-przyrodnik, jako zarządca zbiorów królewskich, ogrodów i menażerii, potrzebował stale solidnych współpracowników, poduczył stopniowo byłego duchownego, żołnierza i urzędnika bankowego na pomocnika. Lamarck najpierw musiał zająć się zielnikami w paryskim ogrodzie botanicznym, następnie skamieniałościami w gabinecie przyrodniczym, a wreszcie niższymi zwierzętami w zbiorach zoologicznych. Mógł też nareszcie się ożenić. Było to pierwsze z jego czterech małżeństw, którego owocem było pierwsze z jego siedmiorga dzieci.
Rok przed wybuchem wielkiej rewolucji francuskiej zmarł Buffon. Jego następcą w zarządzaniu ogrodami i zbiorami zostaje niezwykle sentymentalny pisarz-przyrodnik Bernardin de Saint-Pierre, którego powieść „Paweł i Wirginia” stała się bestsellerem ówczesnych czasów. Na swoim nowym stanowisku czuł się zupełnie bezradny wobec zadań administracyjnych i naukowych, które spadły na jego barki. Prawdopodobnie gdyby nie Lamarck, to w wirze wydarzeń rewolucyjnych wzburzony lud spustoszyłby dawne ogrody królewskie i splądrował lub zniszczył skarby w zbiorach.Jan Baptysta LamarckPodczas gdy Saint-Pierre trząsł się ze strachu, Lamarck pośpieszył odważnie do konwentu i przeforsował przejęcie oraz ochronę przez republikę domeny Buffona pod nową nazwą Jardin des Plantes. Wkrótce też został profesorem zoologii przy Narodowym Muzeum Historii Naturalnej – tak oficjalnie nazywano teraz Ogród. W biuletynie tegoż muzeum z 1794 roku zamieszczono następującą wzmiankę:
„Lamarck – lat pięćdziesiąt, ożeniony po raz drugi, żona brzemienna, profesor zoologii w dziale owadów, robaków i mikroorganizmów”.
W wieku, w którym większość mężczyzn osiąga szczyt swojej kariery zawodowej, Lamarck znajdował się praktycznie dopiero u jej progu. Ożenił się po raz trzeci. Wydawało się, że jego kilkakrotne związki małżeńskie oraz kilkoro dzieci jakby przeszkadzały mu w dokonaniu czegoś nowego i nadzwyczajnego na polu naukowym.

Kiedy Akademia Nauk ze względów oszczędnościowych zabrała mu miesięczny, specjalny zasiłek, w petycji do rządu republiki pisał pełen rozgoryczenia, że:
„Wskutek utraty tego wynagrodzenia i niezmiernego wzrostu cen artykułów żywnościowych wpadłem wraz z liczną rodziną w taką nędzę, że nie mogę znaleźć ani potrzebnego czasu, ani nieodzownej niezależności wewnętrznej do wypełniania z pożytkiem moich zadań naukowych”.
Takich petycji wystosował więcej. Nie wystarczała mu jego profesorska pensja, co za sprawą spadku wartości pieniądza nie było niczym niezwykłym. Nie mniej jednak kilkakrotnie udało mu się otrzymać zapomogę z funduszu specjalnego republiki, który docelowo był przeznaczony dla wybitnych artystów i poetów. Dzięki tej pomocy finansowej mógł przez pewien czas utrzymywać się na powierzchni. Niestety w okresie dyrektoriatu i bonapartyzmu dokuczały mu kłopoty finansowe mimo, że otrzymywał normalne wynagrodzenie jako pracownik szkoły wyższej – nie umiał gospodarować finansami, a dzieci miał stanowczo za dużo.

Pomimo tych chudych lat, wśród ogólnie panującego rozgardiaszu, udało mu się napisać obszerną historię naturalna zwierząt bezkręgowych. Dzięki temu dziełu stał się jednym z przodujących zoologów Francji. W trakcie badań budowy zwierząt bezkręgowych, siłą rzeczy zrodziła się u niego myśl o ewolucji.
„Wydaje się, że bezkręgowce wznoszą się coraz wyżej, jakby na szczeblach drabiny, od polipów poprzez robaki aż do mięczaków. Na ostatnich szczeblach tej drabiny stoją najdoskonalsze istoty – kręgowce”.
Lamarck mając 57 lat odrzucił po raz pierwszy wiarę w niezmienność gatunku. Pisząc małą rozprawę „Badania nad ciałami żywymi”, próbował w niej podobnie jak Buffon, wyprowadzić wszystkie formy zwierzęce z jednej praformy:
„Przypuszczalnie, niemal ogólnie przyjęte, że organizmy tworzą gatunki stale odznaczające się niezmiennymi cechami, ustaliło się w czasach, gdy nie rozporządzano wystarczającymi obserwacjami i gdy nauki przyrodnicze niemal nie istniały. Im dalej rozwija się nasza wiedza, tym większy sprawia kłopot określenie tego, co należy uznać za gatunek. W miarę jak gromadzimy dzieła przyrody, staje się oczywiste, że niemal wszystkie luki zapełniają się, a zacierają się nasze linie podziałów”.Ewolucja człowieka (2)Jeśli jednak gatunki nie były niezmienne, wówczas współczesna fauna (jak to już podkreślał Buffon) musiała się rozwinąć z tych form, które obecnie znajdują się w ziemi jako skamieniałości. Lamarck stał się w Jardin des Plantes świetnym znawcą skamieniałości. W swoich wykładach przedstawiał obraz stale zmieniającej się Ziemi, której organizmy z epoki na epokę podlegały nieustannym zmianom:
„Każdy wykształcony człowiek wie, że nic na powierzchni kuli ziemskiej nie pozostaje stale w tym samym stanie. Z upływem czasu wszystko podlega rozmaitym przemianom, dzięki kolejnemu działaniu słońca, wody, a także z innych przyczyn. Te zmieniające się warunki zmieniają potrzeby, przyzwyczajenia i tryb życia zwierząt i dlatego i organizmy muszą się nieznacznie zmieniać, jakkolwiek zmiany te dadzą się dostrzec dopiero po dłuższym okresie czasu. Wśród szczątków kopalnych znajduje się wiele zwierząt, które nie mają swych odpowiedników wśród form żyjących obecnie. Dlaczego zresztą miałby one wyginąć, skoro człowiek nie mógł dokonać ich zniszczenia? Czy, przeciwnie, nie jest możliwe, że osobniki kopalne są przodkami gatunków żyjących do dzisiaj, które się jednak zmieniły od tego czasu?”.

Później w swojej „Filozofii zoologi” Jan Baptysta Lamarck wyraził się jeszcze jaśniej i bardziej zdecydowanie, że gatunki przechodzą jedne w drugie, od prostych wymoczków aż do człowieka. Kopalne formy życia organicznego są rzeczywistymi, prawdziwymi poprzednikami naszych dzisiejszych organizmów. Lamarck nie zadowolił się tym przypuszczeniem. Szukał on również przekonującego wyjaśnienia mechanizmu powodującego coraz wyższy rozwój. Sądził, że nowe warunki wzbudzają u zwierząt i roślin nowe potrzeby i przyzwyczajenia, które to wymagają znowu nowych narządów i nowych czynności. Na podstawie takich rozważań sformułował pierwszą z dwóch podstawowych zasad swojej teorii ewolucji:
„U każdego zwierzęcia, które nie przekroczyło granicy swego rozwoju, częste i stałe używanie jakiegoś narządu wzmacnia stopniowo, rozwija, powiększa ten narząd i daje mu siłę proporcjonalną do długości czasu używania go, podczas gdy stałe nie używanie takiego narządu nieznacznie go osłabia, uwstecznia, zmniejsza stopniowo jego zdolności i w końcu powoduje jego zanik”.

Istoty żywe są więc wytworem warunków, w jakich się znajdują. Pomimo tego zdawał sobie sprawę, że teoria ta, oparta na wpływach warunków zewnętrznych, może zostać przyjęta tylko wtedy, jeżeli równocześnie przyjmie się dziedziczenie cech nabytych. Niezbędne były bowiem niezliczone i następujące po sobie pokolenia, aby z mnogości drobnych sumujących się zmian poprzez coraz lepsze przystosowanie do potrzeb, wywołanych warunkami zewnętrznymi, mógł powstać z jednego gatunku inny. Te myśl wyraził w drugiej zasadzie:
„To wszystko, co przyroda kazała osobnikom nabyć lub utracić pod wpływem okoliczności, które działają na ich rasę od długiego czasu, a w związku z tym pod wpływem dominującego używania jakiegoś narządu lub stałego nieużywania jakiejś części ciała, wszystko to przyroda zachowuje dzięki rozrodowi dla nowych, pochodzących od innych osobników, byleby tylko nabyte zmiany były wspólne obu płciom, czyli osobnikom, które wydały owe nowe osobniki”.Ewolucja homo-Lamarck próbował wyjaśnić swoim studentom istotę tych myśli w sposób poglądowy na typowych przykładach. Opowiadał im, że przodkowie żyraf mieli krótkie szyje, które wskutek stałego wyciągania przy skubaniu liści drzew stawały się coraz dłuższe z pokolenia na pokolenie. Ptaki brodzące, które polowały na ryby na brzegach rzek lub na plażach morskich, były zmuszone wydłużać swoje nogi, aby się nie zamoczyć. W ten sposób ich kończyny stawały się coraz bardziej podobne do szczudeł. Gęsi musiały szukać pokarmu w mule stawów i przy tym wyciągały swoje szyje. W ten oto sposób w ciągu wielu pokoleń wytworzyły się u nich długie i giętkie szyje. Kret, odmieniec jaskiniowy i inne zwierzęta żyjące w ciemnościach nie mają żadnej sposobności używania oczu, dlatego też ich oczy stawały się małe, a nawet zwierzęta te zupełnie ślepły. Lamarck wyciągnął z tego wniosek, że zwierzęta można zmieniać sztucznie przez określone wpływy środowiska lub stałe powtarzanie pewnych zabiegów.

Jeżeli ślepe odmieńce jaskiniowe podda się przez kilka pokoleń działaniu światła, wówczas ich potomkowie na powrót kiedyś zaczną widzieć. Jeżeli będzie się obcinać ogony kilku generacjom myszy, to w końcu z potomków tych amputowanych zwierząt powstaną myszy bez ogonów.
Ku przerażeniu swoich słuchaczy twierdził również, że całkiem jest możliwe, by stworzyć ludzi o jednym oku – należałoby tylko wykłuwać dzieciom lewe oko, następnie kojarzyć wśród nich małżeństwa, a u ich potomków powtarzać ciągle ten okrutny eksperyment – wówczas wreszcie urodziłoby się dziecko posiadające tylko prawe oko. Na szczęście Lamarck nie myślał poważnie o dokonywaniu eksperymentów na ludziach, był bowiem bardzo humanitarnym i subtelnym człowiekiem. Być może wybrał ten przykład tylko dlatego ponieważ cierpiał na chorobę oczu i nie bez podstaw ciągle obawiał się, aby nie oślepnąć. Wierząc mocno w swoją teorię bał się, że jego dzieci mogły odziedziczyć jego dolegliwość, dlatego by temu zapobiec zmuszał siebie i swoją rodzinę do stałego ćwiczenia oczu.

Bez jakiegokolwiek wahania włączył również człowieka do swojej teorii ewolucji:
„Gdyby jakakolwiek rasa czterorękich (zaliczał do nich wszystkie małpiatki i małpy, a dla człowieka stworzył w obrębie ssaków rodzinę „dwurękich”) zmuszona okolicznościami utraciła zwyczaj wspinania się na drzewa i gdyby osobniki tej rasy przez szereg pokoleń musiały posługiwać się nogami tylko do chodzenia i przestały używać rąk jako nóg, nie ma wątpliwości, że wówczas te czterorękie przekształciłyby się w końcu w dwurękie”.
Należy tutaj zaznaczyć, że chociaż Lamarck zaliczył w swojej systematyce człowieka do ssaków i podkreślał jego związki ze światem zwierzęcym, to wywody swoje zakończył stwierdzeniem „innego pochodzenia” człowieka niż pochodzenie zwierząt. To ostatnie stwierdzenie traktuje się jednak w literaturze naukowej jako jego ustępstwo na rzecz panujących wówczas poglądów.Georges Buffon i Georges CuvierNowa postawa doprowadziłaby do wyższego rozwoju zmysłów, do udoskonalenia mózgu i wykształcenia mowy.
„Ta rasa o bardziej udoskonalonych właściwościach, uzyskawszy dzięki temu możność zapanowania nad innymi, zawładnęłaby wszystkimi okolicami na powierzchni naszego globu, które jej odpowiadają. Udałoby się jej wytworzyć między sobą, a najdoskonalszymi zwierzętami różnicę i utrzymać pewnego rodzaju znaczny dystans”.
W czasach Lamarcka nie znano, poza zaprzepaszczonymi okazami proboszcza Espera, żadnych kopalnych szczątków ludzkich lub form przedludzkich. Jak dzisiaj wiemy teoria Lamarcka opierała się i bez tego na bardzo kruchych podstawach. Jego idea ewolucji w większym stopniu była filozofią niż biologią i nie mogła udowodnić ani wpływu środowiska na postać istot żywych, ani dziedziczenia cech nabytych.

Dopiero prawie w 100 lat później rozgorzał spór właśnie na temat tych zagadnień między lamarkistami i darwinistami, między zwolennikami działania warunków środowiska na organizmy i reprezentantami teorii doboru naturalnego.
Koncepcja Lamarcka podjęta w drugiej połowie XIX wieku dała początek nowym kierunkom, jako neolamarkizm i psycholamarkizm. Później zapanowała teoria dominująca w biologii, tak zwany „syntetyczny ewolucjonizm” oparty na teorii Darwina i na nowych zdobyczach poszczególnych dyscyplin biologicznych.
Jan Baptysta Lamarck poniósł porażkę nie tylko z powodu słabych punktów swojej teorii. Do klęski przyczyniła się ta część teorii, która jak się później okazało, była zupełnie słuszna – mianowicie, iż wśród organizmów kopalnych znajdują się przodkowie dzisiejszych istot żywych.
Kariera naukowa Lamarcka skończyła się w chwili, gdy wypowiedział mu walkę największy zoolog i paleontolog tego niespokojnego czasu, młodszy od niego o 25 lat, Georg Cuvier.

Możliwość komentowania Dawne teorie ewolucji (2) została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Dawne teorie ewolucji (1)

by on Maj.01, 2016, under Historia

Ewolucja człowiekaPierwsze próby przedstawienia teorii ewolucji brzmiały jak cudowne opowieści, legendy lub bajki, tak bowiem rozbrajająco naiwna jest ich treść. Autorami tych teorii zgoła nie byli przyrodnicy, a przewijali się wśród nich filozofowie, poeci, a nawet politycy czy bohaterzy wojenni. W związku z tym nie dziwi fakt, że uczeni specjaliści nie traktowali ich poważnie.
W starożytnej Grecji filozofowie przyrody z okresu przed Sokratesem prawie wszyscy wierzyli w rozwój życia. Jak jednak wyobrażali wyobrażali oni sobie ten rozwój, dowiadujemy się o tym niestety tylko z fragmentarycznych i najczęściej bardzo niejasnych relacji pochodzących z drugiej lub trzeciej ręki.
Anaksymander i inni filozofowie (z okresu przed Sokratesem) sądzili, że całe życie pochodzi z wody. Empedokles zbudował nawet coś w rodzaju pierwszego zarysu teorii doboru, jednak autorytet Arystotelesa zagłuszył skutecznie myśl o rozwoju bowiem uznanie zdobył dogmat o niezmienności gatunków.

Wszystkie istoty żywe jak odtąd głoszono, powstały w swojej dzisiejszej formie w jednym akcie stworzenia. Nie istnieją żadne przejścia między gatunkami lub między niższymi i wyższymi organizmami. Podobnie jak wiara w biblijny potop, tak samo wiara w niezmienność gatunków wiązała się ściśle z ówczesnymi wyobrażeniami przyrodniczymi kościoła. Kto próbował ją podważać, ten łatwo mógł popaść w konflikt z tą instytucją, toteż tylko nieliczni zwolennicy teorii ewolucji, ci, którzy wypowiadali swoje myśli we wczesnym okresie badań przyrodniczych, starali się lękliwie pogodzić swoje hipotezy z biblijnymi opowieściami.
W centrum tych usiłowań musiała znaleźć swój wątek legenda o arce Noego. Za tym jak podawała Biblia, Noe z boskiego polecenia uratował przed potopem jedną parę każdego gatunku zwierząt. Jeśli ktoś wątpił w stałość gatunków, to musiał na wszelki wypadek unikać wątpliwości na temat arki Noego i jego pływającego ogrodu zoologicznego.

Dlatego kilku mądrych ludzi wpadło na myśl, że właśnie legenda o Noem można się posłużyć jako przekonującym dowodem słuszności teorii ewolucji.
Zadano więc sobie pytanie – jak wielka w ogóle musiała być arka Noego? Wynikałoby zatem, że okręt musiał być niezwykłej wielkości, jeśli Noemu udało się ulokować w nim po jednej parze z każdego gatunku fauny. Czy było w ogóle możliwe zbudowanie takiego okrętu?
Pierwszym człowiekiem, który w to zwątpił był doświadczony żeglarz Sir Walter Raleigh – wielki admirał brytyjski i podróżnik-odkrywca. Raleigh gdy popadł w niełaskę królowej Elżbiety I, został osadzony w więzieniu Tower, w którym to lata 1603 – 1616 spędził na pisaniu pięciotomowej historii świata. Wyraził w niej przypuszczenie, że tylko zwierzęta Starego Świata mogły znaleźć miejsce w arce i tylko te Noe mógł uratować. Natomiast zwierzęta Nowego Świata rozwinęły się później z gatunków Starego Świata.Arka NoegoNastępnie w 1685 roku zwierzętami z arki Noego zajął się lord Matthew Hale, będący naczelnym sędzią w Anglii. Mianowicie uważał on, że nawet gatunki Starego Świata były zbyt liczne, by znalazło się dla nich wszystkich miejsce w arce. Jeżeli już, to Noe mógł uratować tylko niewielką ich część – pradawne formy dzisiejszych zwierząt. W dziele Hale’a o stworzeniu człowieka miejsce znalazły zdumiewające myśli, które stawiają go w rzędzie prekursorów Lamarcka i Darwina:
„Nie powinniśmy bynajmniej wyobrażać sobie, że wszystkie gatunki tak zostały stworzone, jak my je dziś widzimy. Dotyczy to tylko tych gatunków, które moglibyśmy nazwać formami wyjściowymi dla wszystkich pozostałych. Liczne gatunki zwierzęce, które teraz oglądamy, nie maja już takiej samej postaci, w jakiej zostały stworzone, lecz zmieniły się różnorodnie pod wpływem rozmaitych okoliczności”.

O krok dalej posunął się Robert Hooke, znakomity znawca skał i skamieniałości. W swoim dziele z 1705 roku, o powstaniu i oddziaływaniu trzęsień ziemi, napisał:
„… niektóre gatunki zostały zupełnie zniszczone i wymarły, podczas gdy inne przekształcały się i zmieniały. Musiało się zdarzać, że z jednego gatunku powstawały różne nowe odmiany wskutek zmiany klimatu, podłoża i pokarmu…”.
Była to zatem już pierwsza jaskółka teorii ewolucji przyjmującej wpływ środowiska. Podobnie brzmiały uwagi Leibniza w 1700 roku:
„Ongiś gdy ocean pokrywał wszystko, zwierzęta zamieszkujące dziś lądy były formami wodnymi. Następnie, wraz z cofaniem się tego żywiołu, stawały się one stopniowo płazami, aż wreszcie ich potomkowie odzwyczaili się od swej pierwotnej ojczyzny”.
Jednak Leibnitz nie był buntownikiem naukowym, wolał nie zadzierać z teologami i natychmiast rejterował, dodając: „Ale stoi to w sprzeczności z Pismem Świętym, a odstępstwo takie jest grzechem”.

Najbardziej interesującą na owe czasy teorię wysnuł francuski urzędnik państwowy i autor książek podróżniczych – Benoit de Maillet. Ten „uniwersalnie wykształcony” człowiek rozwijał swoją działalność jako dyplomata w Egipcie, Abisynii i we Włoszech. W 1715 roku napisał książkę, która usiłowała zerwać pęta biblijnej chronologii i w swojej treści nawiązywała do filozofów przyrody starożytnej Grecji.
Według de Mailleta zarodki pierwszych istot żywych przybyły z kosmosu i rozwinęły się w ziemskim praoceanie pierwotnie w stworzenia morskie. Niektóre z tych morskich zwierząt i roślin wydostały się na ląd i nie mogąc już powrócić do wilgotnego środowiska, przystosowały się stopniowo do życia na stałym lądzie. Jak ryby mogły stopniowo przemieniać się w ptaki, Benoit de Maillet przedstawił w następujący sposób:
„Potem pod wpływem powietrza płetwy się rozszczepiły, promienie podpierające płetwy przekształciły się w dutki, a wysychające łuski w pióra. Skóra pokryła się puchem, płetwy brzuszne zmieniły się w kończyny, całe ciało przyjęło inny kształt. Szyja i dziób wydłużyły się i wreszcie ryba przeistoczyła się w ptaka. W całości jednak zachowała się zgodność z pierwotna formą, która da się zawsze łatwo rozpoznać”.Benoit de MailletNiektórzy uczeni i teologowie, wierzący w najdziwniejsze teorie stworzenia, potopu i katastrof, pokpiwali sobie zdrowo z Benoita de Mailleta, który to czarodziejskim trikiem chciał przemienić ryby w ptaki. Jednakże jego krytycy zataili, że autor tej teorii ewolucyjnej wyobrażał sobie ową przemianę na przestrzeni niezmiernie długiego okresu czasu. De Maillet nie twierdził bynajmniej, że ryba przemieniła się w ptaka w ciągu kilku dni lub tygodni – w tej teorii, dla niego, podobnie jak to utrzymuje Biblia, tysiące lat były jednym dniem.
Aby ustrzec swoje dzieło przed trudnościami i prześladowaniami, de Maillet zastosował pewien środek ostrożności, wybieg, a mianowicie odwrócił pisownię swojego nazwiska, przez co powstał anagram – Telliamed. Ponadto swoją teorię ewolucji włożył w usta hinduskiego filozofa, który miał rzekomo rozmawiać z francuskim misjonarzem.
Przede wszystkim jednak postarał się o to, aby książkę wydrukowano dopiero w 11 lat po jego śmierci. Za jego życia kursował zapewne w paryskich salonach rękopis w wielu kopiach. Jego treść wywarła silny wpływ na Buffona i być może właśnie Telliamed zachęcił go do snucia własnych myśli na temat rozwoju.

W jednym ze swoich listów Buffon (intendent ogrodów królewskich) wspomina, że osoba cenzora stoi mu ciągle przed oczyma „jak zjawa”. Stąd też poglądy na temat ewolucji przedstawia w swoich dziełach dość mgliście. W jego „Teorii Ziemi” miejsce znalazło takie oto twierdzenie:
„Można przyjąć, że wszystkie zwierzęta pochodzą od jednej istoty żywej, która z biegiem czasu na drodze doskonalenia i degeneracji wytworzyła wszystkie inne formy zwierzęce”.
Buffon wpadł na tę myśl, gdyż dopatrywał się wszędzie w przyrodzie „pierwotnego, powszechnego planu budowy”.
Również wielki przeciwnik Buffona, Karol Linneusz, ojciec systematyki, pod koniec swojego życia zbliżył się do hipotez ewolucyjnych. Jego dzieło „Systema naturae” zawierało jeszcze kategoryczne stwierdzenie: „Istnieje tyle gatunków, ile zostało na początku stworzonych”. Natomiast w książce „Metamorfoza roślin”, która ukazała się 15 lat później, pisał tak: „Gatunki zwierząt i roślin, a także rodzaje są dziełem czasu. Jedynie naturalne rzędy są dziełem Stwórcy”.

Wreszcie Linneusz ogłosił podobna teorię jak Buffon:
„W zaraniu życia istniał tylko malutki punkt, z którego wszystko wzięło swój początek i stopniowo się rozszerzało”.
W tym okresie półtora wieku, który dzielił Buffona od Raleigha, myśl ewolucyjna zrobiła więc zdumiewający postęp. Początkowe domysły na temat tonażu arki Noego, przekształciły się w punkt wyjściowy dla teorii ewolucji w sensie Lamarcka lub Darwina. Również i filozofom myśl ta wydawała się co najmniej warta dyskusji. Immanuel Kant w 1790 roku w swojej „Krytyce władzy sądzenia” napisał: „Ta analogia form, …wzmacnia domniemanie ich rzeczywistego pokrewieństwa w pochodzeniu od wspólnej pramacierzy” – i podkreślił, że paleontologom przypadło teraz w udziale wielkie zadanie odkrycia wśród skamieniałości przodków dzisiejszych istot żywych i odcyfrowania z warstw ziemi przebiegu rozwoju życia.

Dla Kanta było zupełnie jasne, że paleontologowie będą wykopywać początkowo „stworzenia o mniej celowej formie”, następnie w młodszych warstwach ziemi coraz doskonalsze istoty i coraz bardziej różnorodnej natury, wszystkie wywodzące się z jednego „macierzyńskiego łona ziemi”.
Właściwie więc panowała już atmosfera sprzyjająca pojawieniu się geniusza, znawcy zarówno skamieniałości, jak i organizmów współczesnych, który byłby zdolny z tych wzmianek, hipotez i teorii stworzyć nowy, dynamiczny obraz świata. Człowiek ten rzeczywiście już wkrótce się zjawił. Zdumiewające jest jednak, że pomimo tak sprzyjających okoliczności nie zdobył uznania.
Może właśnie Kant przewidywał przyczynę tego fiaska. Określił on myśli ewolucyjne jako tak „niesłychane, że rozsądek wzdraga się przed nimi”. Można się zajmować takimi teoriami, ale gdy stają się one poważne, nie należy wówczas porywać się na to „awanturnicze ryzyko rozumu”, jak pisał. Etap ewolucyjnych systemów filozoficznych poprzedzał pojawienie się i upadek Jana Baptysty Lamarcka.

Możliwość komentowania Dawne teorie ewolucji (1) została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Legenda o Golemie …

by on Kwi.01, 2016, under Legendy

GolemLegenda głosi, że na poddaszu Staronowej Synagogi w Josefovie*, w żydowskiej dzielnicy w samym sercu Pragi, w zakamarkach, których nie potrafili odnaleźć nazistowscy szpiedzy, wciąż śpi jego gliniane serce. Głosi, że pewnego dnia pękną pradawne zaklęcia i Golem przebudzi się, a wówczas wszystko będzie jak niegdyś.
Praga ma w sobie tajemnicę, niepojętą moc. Może rację mają ci, którzy twierdzą, że Pragę zbudowano w miejscu, gdzie przebiega granica wszechświatów. Że na Hradczanach, pod katedrą Świętego Wita znajduje się portal Ziemi – jeden z najważniejszych czakramów planety, próg między naszym światem, a kosmosem. Przecież właśnie z tego powodu Celtowie, na długo przed tym, gdy Czech rozstał się z Lechem i Rusem, zbudowali nad Wełtawą jedno ze swoich najważniejszych miast. Współczesna Praga stoi na ziemi druidów, w miejscu wskazanym przez legendarną księżniczkę Libuszę, jasnowidzącą wieszczkę o oczach jasnych jak wspomnienie pierwszego kochania.
„Musicie przeszukać las na wzgórzach, odnaleźć miejsce, w którym człowiek buduje swoją chatę. I tam musicie zbudować miasto i musicie nazwać je progiem, czyli przejściem”.

Po czesku „próg” to właśnie Praga. Tak jak legendę o Libuszy zna w Czechach każde dziecko, tak każde żydowskie dziecko zna legendę o Golemie, monstrum, które zapragnęło ludzkiego serca.
Życie na granicy światów niesie za sobą różne konsekwencje. Jest jak próg między miłością i nienawiścią, oceanem, a wapiennym klifem, między mężczyzną i kobietą – równowaga jest krucha, namiętności wielkie, dni krótkie, a noce bez snu.
Wierzenia druidów ścierały się tu z ewangelią głoszoną przez Cyryla i Metodego, chrześcijanie spierali z żydami, alchemicy próbowali przemóc racjonalistów, magowie – kontrreformatorów, faszyści starali się unicestwić wolność, a potem komuniści zwalczyć sen o demokracji. W średniowieczu Praga przeżyła trzy straszliwe pogromy Żydów, powstało tu także jedno z pierwszych w Europie gett.
W wielkanocny poranek 1389 roku chrześcijanie palili starowierców już nie tylko w ich domach na Josefovie, ale także w synagogach, a Żydzi nie umieli się bronić tylko modlić, ale modlitwy nie skutkowały. Zupełnie jakby Jahwe nie chciał ich usłyszeć. Kabaliści studiowali stare księgi, stawiali horoskopy, czytali wiatr. I nie mieli dobrych wieści.

Czy życie na granicy światów może kiedykolwiek stać się bezpieczne? Potrzebny był ktoś, kto uchroni ich przed pogromem.
Kabaliści, ku pokrzepieniu serc, zaczęli opowiadać o duchu, obrońcy uciśnionych, który pojawi się wtedy, gdy nadejdzie najczarniejsza godzina. I stało się – zła godzina nadeszła. Najpierw, choć krótko, los gminie żydowskiej sprzyjał. Było to w czasach cesarza Karola, tego który przerzucił przez Wełtawę most, do dziś będącym najważniejszym symbolem „Miasta o Złotych Dachach”, a na miejscu okrągłej rotundy na Hradczanach postanowił zbudować katedrę Świętego Wita. Następnie koło historii zaczęło staczać się w dół. Nastały czasy Rudolfa II, który sprowadził do Pragi najsłynniejszych alchemików świata i któremu marzył się kamień filozofów, zamieniający piasek w złoto i dający wieczną młodość. Tego wreszcie, z którym największy rabin w dziejach Pragi, Jehuda Löw ben Becalel (urodzony w Poznaniu, znany również jako Maharal), musiał zagrać o przyszłość swojego ludu. Potężny choć ubogi, ale niezwykle mądry, nauczyciel. Czy miał szansę przekonać władcę, aby dał Żydom pokój …

Jehuda Löw uważany był powszechnie za najdoskonalszego mistyka i kabalistę swoich czasów. Jedna z najpopularniejszych żydowskich legend przypisuje mu chwałę powołania do życia glinianego monstrum, ale i ból, jakim było jego unicestwienie.
Tęsknota za Golemem dojrzewała pośród Żydów od czasów dawidowych. Jej ślady znaleźć można nawet w psalmach. Początkowo gliniany stwór miał być nie tyle obrońcą w czasach ucisku, ile po prostu posługaczem, który w dzień szabasu będzie wypełniać obowiązki niedozwolone ludziom – rozpalać ogień, robić węzły, nosić ciężary, przygotowywać posiłki czy też wykonywać resztę z ponad 600 czynności zakazanych od piątkowego wieczora do sobotniego zmierzchu. Żydzi mierzą dobę od wieczora do wieczora, a nie od świtu do świtu jak chrześcijanie.
I to wszystko stwór wykona za człowieka zupełnie za darmo – opowiadał Jehudzie jego ojciec, kiedy przyszły rabin był jeszcze chłopcem.
Za darmo, bo Golem nie potrzebuje ani jedzenia, ani picia, ani ubrania, ani nawet dachu nad głową – mówił.
Chłopiec marzył, że lepi z gliny stwora na obraz i podobieństwo człowieka, tak jak niegdyś, u zarania dziejów, Bóg stworzył Adama.
W naszej synagodze synu, widziałem pradawną księgę stworzenia „Sefer HaYetzera”. Są w niej spisane zaklęcia, jakie trzeba poznać, aby powołać do życia istotę ulepioną z gliny. Trzeba odwrócić porządek śmierci, a potem trzeba wypowiedzieć imię Boga, którego nie można używać, gdyż jest to imię, które daje życie.Golem (1)Od tamtej pory Jehuda poświęcił się studiom nad Kabałą i Talmudem, wertował prastare zwoje, studiował dawne sztuki magiczne tak skrupulatnie, że pewnego dnia posiadł całą wiedzę dostępną swoim czasom poznając imiona Boga. Również to, którego nie wolno używać. Od tego momentu wiedział już, że jeśli zechce tchnie w glinę życie. Ale nie chciał, bo wiedział, że choć będzie potrafił ją ożywić, to duszy i serca jej nie podaruje.
I Golem nigdy by nie powstał, gdyby nie nastał dzień, kiedy horoskopy przestały być pomyślne. Zbliżało się zło, jeszcze dalekie, które nawet nie pachniało, jeszcze nie widoczne w ptasim poruszeniu, jeszcze liście nie zaczęły się żółcić ani czerwienic. Ale Becalel wiedział, że nadciąga niechybnie i nieodwołalnie jak jesień, a zaraz za nią zima. W drugiej połowie XVI wieku nasiliły się ataki na praskich Żydów, których posądzano o bezbożne praktyki i okultyzm, w związku z czym aby obronić siebie i innych, rabin Jehuda postanowił działać.

Pewnej nocy, czarnej jak przeznaczenie, wraz z trójką uczniów, Becalel zsunął się w dół po wełtawskiej skarpie. Podciągnął poły chałata i wszedł w nurt rzeki. Zanurzył w niej ręce po łokcie, zagłębił palce w glinie i mule. Zimne były i oporne, glina wyciekała z dłoni. Rzeka nie chciała, żeby wyrwał z niej życie. Ale rabin czuł, że nie ma innego sposobu. Wyszeptał tajemne słowa i wtem rzeka puściła. Rabin wydobył z jej cienia pierwszą garść. Potem kolejną i następną. Wiedział, że każdego dnia Golem powinien rosnąć i rosnąć, powoli, ale ponieważ nie miał czasu, postanowił, że od razu ulepi go wielkiego. Do ust wetknął mu zwitek papieru z zakazanym imieniem Boga. Napisał je na papierze, jako że imienia Boga wymieniać nie wolno i nie chciał, aby usłyszeli je uczniowie. Napis brzmiał: „ha-meforaszem”. Wtedy zaczęli okrążać go siedmiokroć w lewą stronę, aby odwrócić piętno śmierci. I zawołali:
Shatni, Shanti, Dahat, Dahat!
Gliniany korpus stawał się z szarego coraz bardziej czerwony, a na ramionach stwora pojawiły się włosy. Zbliżał się właściwy moment. Glina twardniała już, kiedy Becalel wyrył palcem na czole Golema słowo „emet”, czyli „prawda”. Stwór ożył.
Golemie mówię ci, wstań! – rzekł rabin i potwór wstał. Od tej pory czynił wszystko, co rabin kazał mu uczynić.

Gliniany stwór miał właściwość, której człowiek nie mógł posiąść, a była nią nieśmiertelność. Nie sposób było go pokonać, nie sposób zabić. Był nieśmiertelny tą nieśmiertelnością, jakiej pragnął cesarz Rudolf II. Kiedy rabin miał już Golema u boku, wybrał się do cesarza Rudolfa, aby przedyskutować sprawę bezpieczeństwa członków diaspory. Czy to właśnie sekret nieśmiertelności przekonał ostatecznie cesarza, czy może lęk przed glinianym monstrum, historia milczy.
Faktem jest, że jesienią 1529 roku Rudolf II wydał edykt zapewniający Żydom ochronę i bezpieczeństwo. Okres pogromów Praga miała za sobą. Po 400 latach ucisku nastał wreszcie pokój. Trwał aż do czasu, kiedy Żydów postanowił unicestwić Adolf Hitler.
Może Becalel to przewidział i dlatego nie chciał pozbawić Golema istnienia. Ale potwór, mimo że wciąż słuchał rozkazów, zapragnął czegoś więcej. Obserwował ludzi i chciał być jak oni. Chciał jeść jak oni jedli chleb, pożerał więc cegły. Chciał bawić się z dziećmi, ale krzywdził je, chwytając w dłonie zbyt mocarne. Chciał mówić, ale tylko dudnił pośród krętych uliczek. Chciał kochać, ale nie było w całej Pradze ani jednej istoty, którą mógłby pokochać bezpiecznie. Ani jednej glinianej kobiety.

Potwór w dodatku rósł każdego dnia. Dopóki na niego uważali – pracował, ale nocą gdy tylko Becalel spuścił go z oka, wymykał się aby błąkać praskimi ulicami w poszukiwaniu czegoś, co potrafiłoby ukoić tęsknotę, której nie rozumiał. Bo przecież nie miał prawa tęsknic ktoś, kto nie miał duszy, ani serca. Szedł przed siebie i miażdżył mieszkańców Josefova pod swoimi ogromnymi stopami aż do dnia, kiedy rabin stanął przed monstrum i zawołał:
Dziś szabas! Golemie zawiąż mi paski sandałów!
Golem ukląkł i pochylił głowę, a Becalel błyskawicznie starł z jego czoła pierwszą literę i pozostało słowo „met”, czyli „martwy”. Golem rozsypał się w proch, a zwitek z zakazanym imieniem wypadł spośród skorup. I wtedy coś uderzyło o bruk z wielką siłą. Rabin pochylił się, sięgnął. Wyciągnął dłoń, zdmuchnął pył i spojrzał – było to małe, gliniane, nieforemne serce. Niestety żyło za krótko, żeby Żydzi nauczyli się, jak je kochać.

Jehuda zebrał odłamki swojego stworzenia – glinianą skorupę z jego czoła, jego gliniane usta, gliniane serce – i ukrył je gdzieś w zakamarkach Staronowej Synagogi na rogu ulic Maiselovej i Czerwonej. Kiedy hitlerowcy zaanektowali Czechosłowację i kiedy Hitler rozpoczął realizację swojego pomysłu, żeby Pragę zamienić w miasto-muzeum nieistniejącego narodu, nakazał odszukać szczątki Golema. Może nawet miał nadzieję, że zdoła go ożywić. Ale miejsce, gdzie spoczywa gliniane serce, chronią silne zaklęcia, bo gdyby jeszcze kiedyś Golem był potrzebny Żydom, ktoś mądry będzie mógł je odszukać. Wetknąć do glinianych ust zwitek pożółkłego papieru z zakazanym imieniem Stwórcy, dopisać na czole literę życia, a potem okrążyć serce siedem razy. Może wtedy Golem powstałby znów, a uliczki Josefova zapełniliby chasydzi w długich chałatach i modlitewnych szalach, spieszący drobnym krokiem do bożnicy, a czas cofnąłby się …

(* Josefov (Józefów, Josefstadt) – to obszar dawnej dzielnicy żydowskiej w centralnej części Pragi, na prawym brzegu Wełtawy, wchodzący w skład obwodu Praga I. Ze wszystkich stron otoczony jest przez Stare Miasto. Obecny jego wygląd to zasługa wyburzeń i wielkiej przebudowy dzielnicy na przełomie XIX i XX wieku. Na terenie Josefova znajdują się między innymi: Synagoga Wysoka (XVI wiek), Ratusz Żydowski (rokokowy ratusz z XVIII wieku z zegarem odmierzającym czas w przeciwną stronę), Synagoga Klausa (barokowa synagoga z XVII wieku), Synagoga Maisela (z XVI wieku, zniszczona przez pożar, obecnie muzeum), Synagoga Pinkasa (z XVI wieku, miejsce pamięci ofiar Holokaustu), Synagoga Hiszpańska (z XIX wieku z mauretańskim wystrojem wnętrza), Stary Cmentarz Żydowski (czynny od XV do XVIII wieku, najstarszy ocalały cmentarz żydowski w Europie), Synagoga Staronowa (gotycka, z XIII wieku), Sala Obrzędowa (neoromański budynek powstały w latach 1911-12, niegdyś sala obrzędowa Żydowskiego Stowarzyszenia Pogrzebowego). Josefov jest również miejscem urodzin Franza Kafki.)

Możliwość komentowania Legenda o Golemie … została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Czarka austriacka

by on Mar.01, 2016, under Flora i Fauna

Czarka austryjackaCzarka austriacka (Sarcoscypha austriaca) to rzadki grzyb z rodziny czarkowatych (Sarcoscyphaceae), saprotrof, rosnący na gałęziach drzew liściastych w wilgotnych lasach, głównie łęgowych, na ciepłych stanowiskach, najchętniej występujący na terenach podgórskich i górskich, w miejscach podmokłych, próchniczych. Pojawia się już wczesną wiosną (luty – maj), ale owocuje również podczas bezśnieżnych zim, pojawiając się w czasie roztopów. Spotykany jest najczęściej na wierzbach, klonach i olszach, a owocniki występują pojedynczo lub w grupach.
Podobnym gatunkiem jest czarka szkarłatna (Sarcoscypha coccinea) występująca częściej na terenach nizinnych, posiadająca proste włoski na zewnętrznej powierzchni miseczek, a jej zarodniki są na końcach zaokrąglone. Czarki są grzybami o cienkim, łykowatym i białym miąższu, w zasadzie bez smaku i zapachu.

Owocniki czarki austriackiej w trakcie swojego rozwoju są najpierw purchawkowate, później szerzej się rozpościerają tworząc kształt kolistych czarek lub miseczek, następnie przechodzą w mniej regularne kształty stając się owalne lub nerkowate. Ich wielkość waha się od 1 do 8 cm średnicy.  Stare owocniki mogą być talerzykowato rozpostarte. Miseczki posiadają osadzenie na wyraźnym, cylindrycznym i centralnym, białawym, krótkim lub bardzo krótkim trzonku, długim na 3 do 5 cm i grubym na około 3 mm. Trzonek zazwyczaj mocno tkwi w drewnie, rzadko pojawiają się osobniki tak zwane „siedzące”. Wewnętrzna osłona owocników – hymenium, posiada jaskrawe zabarwienie, jest barwy żywoczerwonej, szkarłatnej lub ceglastoczerwonej, o powierzchni gładkiej i błyszczącej – jest to warstwa zarodnikonośna. Natomiast zewnętrzna ich powierzchnia ma kolor jasnoróżowy lub bladoczerwonawy o strukturze owłosionej, filcowatej, pokrytej białawymi kosmkami.Czarka austryjacka (1)Brzeg owocników jest podwinięty, który z wiekiem może pękać. Zarodniki są gładkie i bezbarwne, podłużnie eliptyczne do cylindrycznych, o wielkości 33-50 x 12-14 um, posiadające wgłębienia na końcach. Czarka austriacka do niedawna w Polsce była gatunkiem uważanym za niejadalny i ściśle chronionym (do października 2014 roku). Jej polską nazwę podali G. Fiedorowicz i D. Kubiak w 1998 roku.
W literaturze uznawana jest jako grzyb niejadalny, jednakże nie jest to do końca prawda. Nie odnotowano bowiem przypadków zatruć tym grzybem. Czarka w zasadzie nie posiada smaku, a jedynie nieznaczny posmak rzodkiewkowo – ziemisty. Ze względu na małe rozmiary swoich owocników nie znalazła większego zastosowania kulinarnego, ale z uwagi na swój atrakcyjny, żywoczerwony kolor po sparzeniu używa się jej jako barwny dodatek do sałatek.

Saprotrofy czyli mikrokonsumenci (z greckiego: saprós – zgniły) są cudzożywnymi organizmami pobierającymi energię z martwych szczątków organicznych, rozkładając je do związków prostych. Reprezentowane są między innymi przez grzyby. Kiedyś uważano, że niektóre rośliny odżywiają się saprofitycznie, jednak mogą one pobierać substancje pochodzące z rozkładu szczątków jedynie dzięki mikoryzie, a zatem dzięki ścisłej symbiozie z odpowiednim gatunkiem grzyba. To stawia je bliżej roślin pasożytniczych niż prawdziwych saprotrofów. Pomimo tego nadal bywają tradycyjnie określane jako saprofity lub rośliny saprofityczne. Obecnie ten typ odżywiania określa się jako mykoheterotrofia. W tym układzie pasożytniczym właściwym saprofitem jest grzyb, a nie roślina. Saprotrofy są często osmotroficzne, czyli wchłaniają rozłożoną dzięki trawieniu zewnętrznemu płynną materię, co jest typowe dla grzybów, biorących udział w krążeniu materii w ekosystemach i w obiegu pierwiastków w całej biosferze.

Możliwość komentowania Czarka austriacka została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , more...

Sztolnia Rycerska w Dzikowcu Wielkim

by on Lut.15, 2016, under Pod ziemią

Sztolnia Rycerska (1)Sztolnia Rycerska, nazywana również Sztolnią Wodną (Wasserstollen) zlokalizowana jest na północno – wschodnim zboczu góry Dzikowiec Wielki (GrossWildberg) 836 m n.p.m., znajdującej się na południe od miejscowości Boguszów-Gorce. Aby do niej dojść należy kierować się z betonowego parkingu za przejazdem kolejowym z dzielnicy Boguszowa, Kuźnic Świdnickich, leśną drogą kilkaset metrów do skrzyżowania z kolejną drogą (przy platanie), a następnie skręcić w prawo i po około 60 metrach (przed pierwszą przepływką pod drogą) skręcić w lewo, w leśną ścieżkę, która po około 200 metrach doprowadza wprost pod wlot sztolni. Wlot znajduje się na wysokości 652 m n.p.m. Przed wlotem sztolni znajdują się ceglane pozostałości budynku, a po prawej stronie wylot Źródła Rycerskiego – RitterQuelle. Znajduje się tam również studzienka z wybijającą wodą i widoczne fragmenty ceramicznych rur. Wydajność źródła miała wynosić 400 l/min.Wejście do sztolniDrążenie sztolni rozpoczęto w maju 1938 roku (według innych źródeł w styczniu 1941 roku), a ukończono w maju 1942 roku. Do sztolni prowadzi obetonowane wejście w którym znajduje się studzienka łącząca się z właściwym ujęciem wody zlokalizowanym 50 metrów niżej, w dół od hałdy powstałej w wyniku składowania wydobytego materiału skalnego podczas drążenia sztolni. Nie przypadkowo wybrano miejsce jej wydrążenia, bowiem masyw Dzikowca Wielkiego jak i Gór Kamiennych zbudowany jest ze skał mających dużą przepuszczalność wody – melafirów i porfirów, co powoduje szybkie jej przenikanie przez grunt pozostawiając go suchym, a sztolnia pozwalała na szybkie i łatwe ujmowanie czystej wody. Według niektórych opracowań miała być ujęciem wody dla Kuźnic Świdnickich, chociaż spotyka się też wątki o rzekomym wykorzystaniu jej w 1945 roku przez Niemców jako miejsce ukrycia depozytów.Sztolnia Rycerska (2)Za wejściem sztolnia ma łukowaty profil obudowany betonowymi bloczkami. Chodnik ma wymiary 180 x 90 cm i prowadzi wśród najbardziej wodonośnych warstw skał. Na spągu zalega ceramiczna rura. W początkowym odcinku znajdują się dwa niewielkie odgałęzienia po lewej i prawej stronie. Jest to najdłuższy obudowany odcinek sztolni. Po około 100 metrach obudowa kończy się, a dalej chodnik sztolni prowadzi na przemian w litej skale lub w obudowie z bloczków. W całej sztolni obudowanych odcinków jest siedem.
Obudowa stosowana była w miejscach gdzie struktura skał jest nieco słabsza. W kilku miejscach brak jest w ścianach bloczków, a za nimi znajdują się komory. W sztolni znajduje się jeden przebity zawał na końcu jednej z obudów. Po 250 metrach sztolnia zwęża się, a infiltracja górotworu przez wodę jest znaczna, strumienie wody leją się ze stropu, głównie na rozwidleniu i w obszerniejszej komorze, a to za sprawą chodników znajdujących się poziom wyżej.Kamionkowa ruraW tym miejscu różnica poziomów (od wlotu) wynosi +6,3 m, niewyczuwalnego wznoszenia się pod kątem w czasie penetracji.
Od komory w prawo prowadzi chodnik, a z niego w lewo dwa krótkie wyrobiska zakończone przodkami. W pierwszym o ocios oparta jest stalowa płyta, która zapewne zapewniała ochronę pracującym tu ludziom przy odstrzale skały. Środkowy chodnik prowadzi na drugi poziom do tak zwanego „labiryntu”, do którego wejście zostało zamaskowane krótką obudową z bloczków. Wejście prowadzi ciasną szczeliną nad obudową, a za nią znajduje się stroma pochyłe wejście na poziom drugi, położony około 10 metrów wyżej. W tym miejscu często dochodzi do osuwania się luźnych fragmentów skał. Na końcu pochyłego wejścia znajduje się wysoka i wąska szczelina, a na spągu pozostałości drewnianej obudowy, stojaków i drabinek oraz żelazne płyty najprawdopodobniej ułatwiające transport materiału skalnego.Mineralizacja w Sztolni RycerskiejW bocznym korytarzu widoczna jest woda uciekająca przez spąg na niższy poziom. Górny poziom zakończony jest czterema przodkami i ma łączna długość około 80 metrów. Na spągu komory zalega dużo nie wydobytego materiału skalnego. Od komory, główny chodnik prowadzi jeszcze przez około 50 metrów i kończy się przodkiem na wysokości 659 m n.p.m., gdzie prace miano zakończyć w dniu 9 maja 1942 roku. W całości wyrobiska woda na spągu nie przekracza głębokości 30 cm. W sztolni znajduje się jeszcze kilka innych chodników ukrytych za betonowymi bloczkami obudowy oraz nad obecnym głównym chodnikiem. Po zakończeniu drążenia sztolni w maju 1942 roku opiekę nad nią miała przejąć organizacja Todt i prowadzić w niej dalsze prace, w trakcie których między innymi zamurowano wejście do wyższego jej poziomu, tak zwanego „labiryntu”, betonowymi bloczkami oraz prowadzić inne prace w jej okolicach, co mogą potwierdzać ślady w terenie widoczne do dnia dzisiejszego.Obudowa sztolni i infiltracjaOkoło 100 metrów na północ od Sztolni Rycerskiej znajduje się wlot do kolejnej sztolni nazywanej potocznie Sztolnią Rycerską II, a pomiędzy nimi zasypany szybik. Istnieje relacja więźnia z obozu Gross-Rosen, Jana Grodzickiego, który został przewieziony w okolice Kuźnic Świdnickich w 1941 roku i pracować przy drążeniu sztolni. W zeznaniach złożonych po wojnie przed prokuratorem Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich we Wrocławiu podał, że został zapędzony do robót przy drążeniu sztolni na północnym stoku góry Dzikowiec, w miejscu gdzie bezpośrednio ze skał tryskało źródło:

„Najpierw wbijaliśmy się w głąb góry na odległość około dwustu metrów, a następnie wykuwaliśmy coś w rodzaju labiryntu na dwóch poziomach. Przy czym, aby nikt z nas nie zapamiętał rozmieszczenia tych sztolni, przerzucano nas z poziomu na poziom”.Końcowy odcinekMusiał on pracować w końcowej części sztolni, przy „labiryncie” lub na dwóch poziomach wyrobiska – według zachowanych planów wynika, że prace w tym miejscu prowadzono po grudniu 1940 roku. Tym samym większa część chodników sztolni nie została wykonana przez więźniów obozu Gross-Rosen (ten powstał w sierpniu 1940 roku). W chwili obecnej znane są dwa wykonane plany sztolni, jeden wykonany przez mierniczego Friekego (styczeń 1942). Jeden z nich przedstawia sztolnię z bocznymi chodnikami i drugim poziomem nazywanym „labiryntem”, ujęciem wody oraz szczegółowym przebiegiem i długością chodników. Drugi z planów, wykonany w styczniu 1942 roku stanowi kopię pierwszego rozszerzoną o takie szczegóły jak wysokości bezwzględne poszczególnych fragmentów wyrobiska, dokładne dane geologiczne o warstwach skalnych w których wydrążono sztolnię i daty drążenia poszczególnych jej odcinków.8Z dat umieszczonych na mapie wynika, że informacje o warstwach geologicznych wewnątrz sztolni musiano pozyskać już w 1939 roku, a inne dokumenty mówią, że do 1941 roku wyrobisko było już wydrążone prawie w całości. Pierwszą datą, która pojawia się na planie (w odległości 20 m od wlotu sztolni) jest 26 września 1938 roku. Do tego dnia miano wykonać około 60 m chodnika z 38-metrowym bocznym chodnikiem w prawym ociosie. Całkowita długość poznanych wyrobisk Sztolni Rycerskiej na poziomie 1 i 2 wynosi około 410 metrów. W sztolni schronienie znajduje kilkadziesiąt gatunków nietoperzy – jest miejscem ich zimowania, w związku z czym obiekt ten podlega ochronie jako siedlisko zwierząt chronionych.

Możliwość komentowania Sztolnia Rycerska w Dzikowcu Wielkim została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Bodhisattva

by on Lut.01, 2016, under Galimatias

BodhisattvaZnacie postać Bodhisattwy? Bodhisattwa po zobaczeniu ile jest cierpienia na ziemi, zdecydował się nie przechodzić bram Raju i pozostać na ziemi tak długo, aż wszyscy ludzie zostaną uwolnieni. Prawda jest taka, że gdy Bodhisattwa przechodził swój punkt krytyczny, to znaczy punkt bez odwrotu, a jest nim potrójna próba światła, nie mógł On już wycofać się z tej drogi. Przejście potrójnej próby zagwarantowało Mu wieczną chwałę i od tej chwili jego przebudzenie było już tylko kwestią czasu, mógł się przebudzić tu, lub w zaświatach. Tak więc nie może już się wycofać i nie mógł więc w żaden sposób wrócić do starych cykli inkarnacyjnych i inkarnować, podobnie jak większość ludzi inkarnuje się w dalszym ciągu, w cyklach. Ta historia w pewnym sensie jest jak najbardziej prawdziwa, lecz została zniekształcona, a już sama interpretacja, och! – została stworzona przez ludzi i jest jak najbardziej całkowitą bzdurą!

Jedyne co się wtedy wydarzyło i to nie po raz pierwszy to, to, że Bodhisattwowie  gdy już dochodzili do tego punktu przejścia, postanawiali nie opuszczać ziemi, zostając tu dalej, w ludzkiej formie, lecz w żaden sposób niczego nie tracąc. Zrozumcie ludzie, że ludzcy aniołowie wcielają się na ziemię nie po to by gdzieś z niej uciekać, ale po to by doświadczać życia! Lecz najczęściej, gdy się już tu znajdywali, zapominając o wszystkim, biorąc to co dali im ludzie, zamiast doświadczać życia, wyrzekali się życia i tak robią cały czas! Wy tutaj przyszliście by doświadczać, by się bawić, a zamiast tego, co robicie? Wyrzekacie się jak zwykle wszystkiego, staracie się rozwijać duchowo i właśnie w ten sposób tracicie wszystko to, po co żeście tu naprawdę przyszli!

Rozwój duchowy nie istnieje, jest tylko ludzkim wymysłem, próbą odpowiedzi na pytania, na które nie poznali jeszcze odpowiedzi! Więc wracacie w kolejnych cyklach i co się dzieje? Dokładnie to samo! Zbieracie doświadczenia, lecz nie do końca są to doświadczenia, po jakie tu przyszliście! Zamiast cieszyć się życiem, wy w większości cierpicie, a jak nie cierpicie, to wasze życie jest takie jakby Go tu nie było, zamiast doświadczać zamykacie się w tych waszych umysłach i wciąż analizujecie, wciąż myślicie co jeszcze powinniście zrobić, wciąż zadajecie sobie pytania typu:
Czemu to nie działa?
albo:
Co robię nie tak?!
I tak umieracie już za samego życia! A co robią Bodhisattwowie gdy się już wreszcie przebudzą? Odkrywają tę prostą tajemnicę, przypominają sobie o tym kim naprawdę są i po co tu naprawdę przyszli i w końcu sobie na to pozwalają.

Zaczynają korzystać z życia, cieszyć się wszelkimi przyjemnościami życia. A Tak! W końcu biorą wszystko to, czego sobie wcześniej z jakichś powodów zabraniali. Zaczynają żyć pełną piersią! Rozumiecie!? W końcu mogą sobie pożyć i podoświadczać, pocieszyć się życiem na maksa. Tyle ich wcześniejszych wcieleń oscylowało na brakach, że w tej chwili wybierają życie w pełnym dostatku. No i jak myślicie, czy wyrzekając się czegokolwiek można się od czegoś uwolnić? Nie! Nie można. To jest bzdura wrzucana przez tych, dla których liczą się tylko sława i tytuły. Nic oni nie wiedzą i nic oni nie czują. Nie można się w taki sposób od niczego uwolnić. Wyrzeczenia powodują jeszcze większe związania i uzależnienia! Tylko życie pełną piersią, bez żadnych wyrzeczeń, ciesząc się wszystkim na maksa, tylko taki sposób życia gwarantuje prawdziwą wolność. Tak więc Bodhisattwowie zostają tu tylko z jednego powodu, by cieszyć się życiem, by te ostatnie wcielenie tu było dosłowną pompą! A tak! A co myśleliście? Że to będą manifestacje tylko świetlane i dobre?

To wy oceniacie i dzielicie świat na zły i dobry, Bodhisattwowie wiedzą doskonale, że dobro i zło nie istnieje i nie ma potrzeby dzielić czegokolwiek. Nie ma sensu tworzyć kolejnej iluzji, wybierają życie i autentyczność. A jak przy okazji pomogą trochę w przebudzeniu innych ludzi, to czemu ni. Są tu by służyć ludziom żyjąc samemu w pełni, autentycznie, samemu będąc prawdą i właśnie to manifestując. Ale żaden Bodhisattwa nie ma zamiaru żyć tu wiecznie, czy cierpieć za jakieś inne życie. A już pełnym nonsensem jest przekonanie, by jakiś Bodhisattwa miał tu żyć do samego końca, aż ostatni człowiek zostanie oświecony i uzyska wolność. Czy wy nie wiecie, jakie w zaświatach ciągną się kolejki by móc się tu narodzić? Bodhisattwa chyba by się nie doczekał. Całe rzesze aniołów, które jeszcze się tu nie wcielały, tylko czekają na swoją kolej. Wielu by zabiło, by się tu dostać. Wy już tu jesteście, macie możliwości, a zamiast żyć, dalej stoicie w tym swoim wycofaniu…

To wszystko, te całe interpretacje o Bodhisattwach, to wierutne bzdury! Nie ma w nich ani cienia prawdy. Nikt nie zostaje tu na wieczność, nikt oprócz śpiących ludzików niczego sobie nie zakłada. A tym bardziej Bodhisattwowie, bo to nonsens jest. Bodhisattwa z niczego nie rezygnuje, z niczego się nie wycofuje. Żyje tu na ziemi w stanie bycia tym czym jest i w każdej chwili może odejść. Nic Go tu nie trzyma. I wielu z Nich żyje tu od bardzo dawien dawna i jak najbardziej, odejdą, kiedy sami zechcą. Nic Ich tu nie trzyma po za Ich własną Wolą Bycia właśnie Tu i Teraz właśnie w Tym pięknym miejscu, jakim jest Ziemia. I taka jest prawda. Mam nadzieję, że rozwiązałem parę kolejnych zagwozdek.

Jestem mesjaszem, zbawicielem, buddą, bodhisattwą! Jestem tym, czym Jestem!

autor: Samuel Blog Księżycowy

Możliwość komentowania Bodhisattva została wyłączona :, , , , , , more...

Gorzeszowskie Skałki

by on Sty.15, 2016, under Ciekawe miejsca

GS1Gorzeszów (Görtelsdorf) to wieś położona na Dolnym Śląsku w powiecie kamiennogórskim. Na południowy – zachód od niej (około 2 km) w kierunku góry Stożek 615 m n.p.m. położone jest skupisko skał piaskowcowych nazywanych Gorzeszowskimi Skałkami (538 m n.p.m.). Doprowadza do nich żółty szlak oraz wygodna droga szutrowa. U ich podnóża znajduje się mała infrastruktura turystyczna w postaci parkingu, wiat, palenisk i placu zabaw dla dzieci.
W 1970 roku na ich terenie utworzono rezerwat przyrody nieożywionej „Głazy Krasnoludków”, znajdujący się w południowo – wschodniej części śródgórskiego obniżenia Kotliny Krzeszowskiej, mający na celu ochronę oraz zachowanie cennych i interesujących form wietrzenia górnokredowego piaskowca ciosowego (70-100 mln lat temu), pod względem naukowym i dydaktycznym oraz dla ochrony rzadkich gatunków roślin chronionych i naturalnych zbiorowisk roślinnych. Rezerwat znajduje się na terenie nadleśnictwa Kamienna Góra (leśnictwo Dobromyśl), zajmując powierzchnię 9,04 ha i stanowi obszar bardzo bogaty w obiekty geologiczne wysokiej klasy.GS2Malownicze piaskowcowe skałki ze względu na swój estetyczny wygląd, czynią ten zakątek wyjątkowo pięknym i atrakcyjnym, a odmienny charakter form skalnych w rezerwacie oraz geologiczne i geomorfologiczne uwarunkowania są dobrym uzupełnieniem do sieci podobnych obiektów chronionych w Parku Narodowym Gór Stołowych.
Skałki zlokalizowane są i rozrzucone wśród boru świerkowego, w pasie o długości około 1200 metrów i szerokości około 200 metrów. Geneza ich powstania ściśle wiąże się z formowaniem tych skał na przełomie milionów lat, przez ciepło słońca i mróz oraz deszcz i wiatr, w niewysokim progu utworzonym przez odsłoniętą krawędź piaskowcowej płyty skalnej, progu strukturalnego powstałego wskutek długiej erozji potoku Jawiszówka, wyżłobionego na odcinku około 2 km i głębokości około 50 m, którą budują piaskowce wapniste i wapienie piaszczyste (margle), zalegające na sobie oraz warstwy o różnej odporności na wietrzenie i erozję. Skałki na terenie rezerwatu występują w kilku oddzielonych od siebie grupach – bastionach, w skład których wchodzą różne odmiany typologiczne. Najbardziej charakterystyczny jest zespół złożony ze ścian skalnych o wysokości od kilku do kilkunastu metrów. Mierzą one od 3 – 17 metrów wysokości i od 1- 20 metrów szerokości.GS3Skały występują w kilku zgrupowaniach przyjmujących różne formy i kształty, takie jak baszty (duże formy wolnostojące o kształcie bryłowym połączone z podłożem tylko u podstawy), grzyby (formy złączone z podłożem wąską podstawą i trzonem rozszerzającym się ku górze tworzącym czapę), ambony (duże skały złączone swymi podstawami, a jednym ze swoich boków ze stokiem lub wzniesieniem), maczugi (wysokie smukłe formy o wąskiej podstawie złączonej z podłożem), bloki skalne (ściany odsłonięte pionowo lub stromo nachylone powierzchnie skalne o rozciągłości kilku metrów, poprzecinane głębokimi i wąskimi szczelinami) oraz platformy (obszerne powierzchnie skalne o niewielkim nachyleniu przechodzące z jednej strony w powierzchnię stokową, a z pozostałych stron ograniczone ścianami lub progami skalnymi).GS4Na terenie rezerwatu występuje ponad 80 gatunków roślin naczyniowych skupiających się w 32 rodzinach. Krzewy i drzewa to 22 gatunki, a pozostałe to rośliny zielne. Występują tu również gatunki objęte ochrona prawną, między innymi konwalia majowa, kruszyna pospolita i paproć zwyczajna oraz objęty całkowita ochroną dziewięćsił bezłodygowy, spotykany przy południowych brzegach rezerwatu, na skraju łąki. Inne interesujące gatunki występujące tutaj to zachyłka trójlistna, przenęt purpurowy, narost skalny, czworolist pospolity, przeniec leśny.
W związku z monokulturą świerkową pokrywającą cały, niewielki obszar rezerwatu, świat fauny jest ubogi, a zaobserwować tutaj można takie gatunki zwierząt jak jelenie, dziki, sarny, zające, kuny, ryjówki, zięby, kukułki, drozdy i myszołowy.

Z Głazami Krasnoludków związana jest legenda mówiąca o krasnalu jako konkurencie do małżeństwa…
Między Gorzeszowem, a Olszynami leżą Głazy Krasnoludków, które były zamieszkałe przez krasnale wysokie na miarę dwóch stóp, a stopy na których chodziły, były tak śmiesznie stworzone, że przypominały gęsie. Wszystkie krasnale nosiły długie brody i ubierały się zazwyczaj w szare płaszcze i kaptury. Były bardzo płochliwe i pokazywały się ludziom jedynie przelotnie. I chociaż przy każdym spotkaniu serdecznie pozdrawiały człowieka, nie były takie dobre jak krasnale z Kruczego Kamienia koło Lubawki. Pokazał to następujący przypadek…
Pewnego pięknego, jesiennego dnia, jeden z rolników pracował na swoim polu gdy nagle zbliżył się do niego krasnal, który zapragnął poślubić jego córkę. Gospodarz odpowiedział na pytanie bardzo szyderczo:
Jak mógłbyś ze swoimi szkaradnymi stopami prosić o rękę mej córki? Poza tym ona jest duża, a Ty jesteś zupełnym malcem!
Na te słowa krasnal tak się rozgniewał, że podskoczył wysoko i wymierzył gospodarzowi porządnego policzka, a ten upadł tracąc przytomność, krasnal zaś natychmiast uciekł. Trwało dłuższą chwilę jak gospodarz doszedł do zmysłów i uprzytomnił sobie, co się właściwie stało. Przejęty poszedł zaraz do domu, mając złe przeczucia odnośnie córki. Okazało się, że nigdzie nie można jej znaleźć, wszyscy szukali jej przez wiele dni. Ku wielkiemu bólowi i cierpieniu rodziców okazało się, że przepadła ona na zawsze. Miejscowi szeptali między sobą, że porwał ją ów krasnal.

Możliwość komentowania Gorzeszowskie Skałki została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Legenda o księciu alchemików Michale Sędziwoju …

by on Gru.31, 2015, under Legendy

Michał SędziwójRoku pańskiego 1566 w okolicy Nowego Sącza przyszedł na świat chłopiec, któremu nadano imię Michał, Michał Sędziwój. Okazał się bardzo zdolny i utalentowany. Po skończeniu szkoły elementarnej w swoim rodzinnym mieście, prawie jeszcze jako dziecko dostał się na Uniwersytet Krakowski. Początkowo studiował medycynę, jednak szybko zmienił zdanie i postanowił zostać alchemikiem. Chciał odkryć tajemnice kamienia filozofów oraz sposób na przemianę zwykłych, małowartościowych metali w szlachetne, a dokładnie uzyskanie z nich czystego złota. Dzięki fortunie, którą odziedziczył po ojcu, wyruszył w świat, by spotkać się i pobierać nauki od najlepszych alchemików ówczesnego świata. Wędrując po XVII-wiecznej Europie nabywał różne przedmioty, księgi, zapiski, stare rękopisy. W czasie swoich podróży przeprowadzał również przeróżne eksperymenty z naprzemiennymi efektami końcowymi. Dzięki temu w kręgach alchemickich stał się osobą znaną i poważaną. Nazywano go „Sendivogius Polonus”. Podczas swoich wypraw nie udało mu się wprawdzie odkryć czegoś, co przyniosłoby mu chwałę, ale jedna z podróży odmieniła całe jego dotychczasowe życie.

Tak zatem będąc w Saksonii napotkał uwięzionego przez chciwego księcia Christiana, włoskiego Alchemika Sethona. Sędziwój pomógł mu w ucieczce z wilgotnego lochu, a ten w dowód wdzięczności ofiarował mu mieszek proszku, który zmieszany z ołowiem przemieniał go w złoto. Mimo błagań, Włoch nie zdradził składu proszku i metody jego przygotowywania. W kilka dni po odzyskaniu wolności Sethon wyczerpany przez tortury zadane mu w niewoli, zmarł zabierając tajemnice do grobu. Pozostawił Michałowi po sobie księgi, zapiski oraz swoją młodą żonę Weronikę. Po ślubie alchemik zabrał swoją małżonkę do Czech. Został tam wezwany przez cesarza Rudolfa II, który również zgłębiał tajemnice kamienia filozofów. Podczas jednego z pokazów na zamku, Michał wrzucił do kotła kawałek ołowiu, dodał odrobinę magicznego proszku i zamieszał. Ku zdziwieniu królewskiego dworu i wszystkich zebranych wyciągnął złotą sztabkę. Cesarz wręcz umierający z zachwytu i radości kazał umieścić inskrypcję uwieczniającą to wydarzenie na sklepieniu jednej z komnat. Wieść o wspaniałym czynie rozniosła się szybko po całej Europie, a nasz rodak zyskał miano „Księcia Alchemików”

Gdy tylko wieść doszła do Wirtembergii cesarz Fryderyk III zaprosił go do siebie. Władca celowo sprowadzał na dwór wielu alchemików wierząc, że pomogą mu zapełnić skarbiec złotem i nie tylko. Niestety wielu z nich okazało się zwykłymi oszustami i kończyli na szubienicy, oczywiście pozłacanej. Tym razem jednak było inaczej. Sędziwój z powodzeniem prezentował swoje doświadczenia, lecz spotkała go z tego powodu niemiła przygoda. Na dworze przebywał wówczas Muhlenfels, który był faworytem królewskim w dziedzinie alchemii. Przynajmniej do tej pory. Będąc zazdrosny o laury i zaszczyty Polaka, zniszczył jego aparaturę i zabrał cudowny proszek, a jego samego porwał i uwięził w lochu. Michał dzięki pomocy swojego wiernego przyjaciela Badowskiego uciekł z więzienia i oskarżył Muhlenfels’a o kradzież. Sprawca przykrego incydentu został surowo ukarany, a Fryderyk III chcąc wynagrodzić szkodę Sendivogius’a, nadał mu tytuł barona Serubau i dobra Leiningen. Książę Alchemików jednak szybko sprzedał ziemie, dzięki czemu pozyskał fundusze na dalsze podróże i doświadczenia.
Przygnębiony stratą daru Sethona postanowił wrócić do Nowego Sącza, do swojego rodzinnego miasta.

Po pewnym czasie udał się na dwór króla Zygmunta III Wazy, lecz po nieudanych próbach odtworzenia choćby uncji magicznego proszku wyjechał. Udał się na Śląsk i tam kupił posiadłość. Spędził tam resztę swojego życia na kolejnych testach i tęsknocie za domem. Nie udało mu się wprawdzie rozwikłać tajemnicy kamienia filozofów, ale pozostawił po sobie bardzo wiele cennych i do dziś uznawanych odkryć w dziedziny nauki, jaką jest chemia.
Michał Sędziwój, Książę Alchemików zmarł w 1646 roku. Jednak tęsknota z domem nie pozwoliła mu opuścić ziemskiego padołu i wielokrotnie widywano go w nocy wędrującego w uniwersyteckiej todze sądeckimi ulicami. Spacerował przy pełni księżyca nie rzucając cienia i rozsypując wokół widmowe złote monety. Najczęściej spotykano go w noc sylwestrową, a każdemu, komu sypnął monetami przez cały następny rok mnożyły się zyski. Zatem jeśli kiedyś będziecie w Nowym Sączu na koniec roku, to w tą ostatnią noc, gdy zegar na wierzy ratusza będzie wskazywał północ, wyjdźcie na rynek, obejdźcie go dookoła – może i wam Książę Alchemików sypnie złotem na ten nowy szczęśliwszy rok.

Możliwość komentowania Legenda o księciu alchemików Michale Sędziwoju … została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , more...

Historia zaklęta w bursztynie

by on Gru.15, 2015, under Flora i Fauna

Mucha w bursztynieŻywica dolnotrzeciorzędowej sosny bursztynowej w historii ludzkości stała się jedną z najważniejszych skamieniałości dla ludzi, niewychodzącą z mody nawet na wskutek zwiększonego zastosowania obecnie sztucznych żywic, z kolei paleontologom dostarcza naocznych dowodów istnienia małych zwierząt przed 50 – 55 milionami lat.
Owady i inne niewielkie zwierzęta posiadają nietrwały organizm i w związku z tym bardzo rzadko znajdowane są one w stanie kopalnym. Otoczone bursztynową żywicą ginęły, mogąc tym samym przetrwać w prawie niezmienionej w formie, w tej specyficznej złocistej komorze grobowej, zachowując wygląd jakby dopiero niedawno przestały żyć.
Nawet w starożytnej Grecji i Rzymie wiedziano, że w bursztynie można odnaleźć uwięzione komary, mrówki oraz inne owady i takie kawałki bursztynu były od dawna szczególnie cenione i poszukiwane. Na tym tle dochodziło także do wielu fałszerstw.

Około 1500 roku rękodzielnicy wynaleźli sposób zatapiania w wydrążeniach kawałków bursztynu mały jaszczurek, żab lub ryb. Powstałą przy tym dziurkę wypełniano olejem lnianym po czym zaklejano ją drugim fragmentem bursztynu. Kolekcjonerzy dobrze płacili fałszerzom za tego typu „osobliwości”, a nawet taki znawca przyrody jak Atanazy Kircher dał się niejednokrotnie nabrać na tego rodzaju falsyfikaty. Z praktycznego punktu widzenia nie było możliwości, by rybę lub żabę mogła zaskoczyć spływająca żywica sosny bursztynowej pogrążając ją na wieki. Nie mniej jednak zdarzył się przypadek znalezienia w kawałku bursztynu młodej jaszczurki. Najczęstszymi ofiarami żywicy były owady, których śmierć spowodowały „krwawiące drzewa” – spadająca kropla ogarniała ich ciała.
Z zawartości bursztynu wynika, że w paleocenie lasy sosnowe zamieszkiwała fauna tropikalna i subtropikalna. Wśród najczęstszych ofiar żywicy znajdowano termity, mrówki budujące gniazda z liści, modliszki, cykady, chrząszcze i drapieżne pluskwiaki.Pająk w bursztynieW odróżnieniu od wszystkich innych skamieniałości największą ich wartość stanowi fakt, że zostały one zaskoczone przez śmierć w żywicy we wszelkich możliwych sytuacjach życiowych. Bursztyn przekazuje nam w ten sposób nie tylko doskonały i dokładny obraz drobnej fauny starych lasów sosnowych, lecz także informuje o życiu i współżyciu tych drobnych zwierząt. Stanowi on wspaniałe i bogate archiwum minionej epoki. Przedstawia nam na przykład komary w locie godowym i w czasie kopulacji, owady drapieżne przy nawiercaniu i wysysaniu swej zdobyczy, samice szarańczaków w trakcie składania pokładełkiem jaj, mrówki na wędrownych szlakach, motyle wylęgające się z poczwarek, pająki w sieci, w którą wpadały muchy, zaleszczotki kurczowo obejmujące nogami gąsieniczniki aby odbyć powietrzną podróż – wszystkie te sceny zostały „sfotografowane” w bursztynie. Można również zaobserwować, że niektóre z tych zwierząt broniły się do ostatniego tchu przed śmiercią. Komary straciły w trakcie tej bezcelowej walki kilka nóg, a chrząszcze poruszające usilnie skrzydłami próbujące z niezwykłą energią uwolnić się od lepkiej cieczy potworzyły głębokie bruzdy, które jeszcze dziś można zauważyć i rozpoznać w bursztynie.

Adolf von Bachofen-Echt z Wiednia, który zajmował się badaniem fauny uwięzionej w bursztynie tak napisał o tym procesie:
„Na wszystkie te zwierzęta śmierć spadła tak znienacka, że wydają nam się żywe. Samce i samice nie mogły się już rozdzielić, mrówki porzucić larw, które dźwigały… Niszczycielska śmierć utrwaliła tu z niezwykłą wiernością obraz prężnego i bujnego życia, często w najbardziej ożywionym, gwałtownym ruchu lub w walce z innymi istotami, żywy obraz, który nagle zesztywniał”.
To specyficzne bursztynowe archiwum utrwaliło i przechowało również ślady życia roślinnego jakie panowało wówczas w lasach sosny bursztynowej bogatych w żywicę – pyłek kwiatowy, liście, igliwie, paczki, a nawet całe kwiaty, części liści palmowych i małe kawałki odłamanej kory drzew.Fragment jaszczurki w bursztyniePtaki, które usilnie próbowały wydziobać mocno przyklejone owady traciły przy tym tu i ówdzie jakieś piórko. Ptasie pióra odnajdywane w bursztynie wykazują, że wówczas w tych lasach gnieździły się sikory, kowaliki, drozdy i dzięcioły oraz piłodzioby, które obecnie pod nazwą Momotidae znane są jeszcze tylko z południowoamerykańskich lasów tropikalnych.
Małe ssaki przy zetknięciu się z żywicą zostawiały w niej swoją sierść czasami nawet grube jej pęczki. W większości takich przypadków była to sierść na przykład popielicy i innych nadrzewnych gryzoni zaś odciski w żywicy małych czteropalczastych stóp zaopatrzonych w pazury, pozwalają przypuszczać, że występowały tu i zwierzęta drapieżne.
Entomolog Alfons Dampf odkrył wśród licznych okazów uwięzionych w bursztynie wspaniale zachowaną pchłę. Okazał się nim gatunek pchły blisko spokrewniony z pchłami pasożytującymi dziś na południowoazjatyckich tupajach, których formy kopalne są prawdopodobnie przejściowymi między owadożernymi, a małpiatkami. Pchła w bursztynie wydaje się zatem zaświadczać, że te ważne pod kątem filogenetycznym zwierzęta żyły także w dolnym trzeciorzędzie rejonów nadbałtyckich.Skorpion w bursztynieW bursztynie odnajduje się również dowody potwierdzające występowanie dużych ssaków w ówczesnych lasach sosnowych, gdyż znaleziono różne duże muchówki takie jak okazy bąków bydlęcych, zatem tych kłujących, samic żywiących się wysysaną krwią dużych ssaków i czyniły to bez wątpienia także w okresie gdy tworzył się bursztyn. Uwięzione okazy niestety nie zdradzą do jakiego gatunku należały ich ofiary.
Postawiona niegdyś teoria mówiąca, że wyginięcie lasów bursztynowych było spowodowane ich chorobami i niezwykle silnym wydzielaniem żywicy, nie została do końca udowodniona. W nowozelandzkich lasach występuje krewniak araukarii (Dammara australis) wydzielający białą żywicę w tak ogromnych ilościach, że konary i gałęzie drzew wyglądają jakby były pokryte soplami lodu. Inne gatunki rodzaju Dammara również produkują tak duże ilości żywicy, że znalazła ona swoje zastosowanie w przemyśle. Czy niegdyś tak samo produktywna była sosna bursztynowa? Tego nie wiadomo.
Sosna bursztynowa, która pozostawiła nam takie obszerne archiwum z pradawnych czasów, wymarła w eocenie zostawiając po sobie trochę igieł, nasion i kawałków kory, a przede wszystkim sfosylizowaną, błyszczącą różnymi kolorami żywicę.

Możliwość komentowania Historia zaklęta w bursztynie została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , more...

Pałac w Pątnowie

by on Gru.01, 2015, under Zabytki

Pątnów. Kolumny pałacuPątnów (Panthenau) to bardzo mała wieś, wielodrożnica, założona w XIV wieku, położona 10 km na południowy – wschód od Chojnowa. Dawniej była bogatą osadą Trzebowian, ośrodkiem hodowli ryb w stawach utworzonych w rozlewiskach potoku Brochotka. Z zabytków we wsi znajduje się murowany dawny kościół ewangelicki, a obecnie filialny rzymskokatolicki p.w. Narodzenia św. Jana Chrzciciela z 1705 roku oraz zespół pałacowy z XVIII wieku (ruina pałacu, zachowany ogród i park w stylu angielskim). Właśnie o tym pałacu będzie tutaj mowa.
Próżno go szukać przy głównej drodze – jest tam, gdzie zapomnieli o nim ludzie, a czas zamknął go w swoich ramionach, pośród pięknego niegdyś parku, stoi dumnie na przekór wszystkiemu.

Pałac na planie ogromnego prostokąta z wnęką od strony frontu północnego i przepięknym portykiem, wspartym na sześciu jońskich kolumnach, od strony ogrodu. Typowo klasycystyczna budowla, nawet w formie zachowanych ruin stwarza piorunujące wrażenie. Ściany frontowe (od północy) wyposażone są w wysokie okna, które zostały uzupełnione o atrapy w celu poprawy efektu architektonicznego. Wokół pałacu i przylegającego do niego parku zachowały się fragmenty fosy oraz mostek łączący dwa jej brzegi.
Od strony południowej rozciąga się piękny, stary, dziś niestety zaniedbany park, z blisko 200-letnimi drzewami. Ciekawostką jest, rosnący w jego obrębie stary dąb „Tatar” – pomnik przyrody, jak wynika z tabliczki, mający około 350 lat.
W głębi parku natrafimy na starą przypałacową lodownię, niestety po części zasypaną, w wyniku wpływu systemu korzeniowego porastających ją drzew.Pątnów. Pałac dawniejWróćmy jeszcze na chwilę do pałacu. W jego wnętrzu, pomimo zniszczeń zachowały się fragmenty owalnej sali balowej z wielkimi wnękami na ścianach. Można się jedynie domyślać, że były w nich umiejscowione rzeźby i figury, w celu nadania pałacowi dworskości i przepychu. Przed pałacem, kiedyś w słońcu skrzyła się piękna fontanna z oczkiem wodnym, w którym pływały łabędzie.
Wejście do ruiny jest utrudnione i niebezpieczne. Ściana od wschodu runęła odsłaniając wielką górę gruzu i rozpaczliwego konania pałacu. Podłoże we wnętrzu jest dziurawe, odsłaniające w wielu miejscach wejścia do jego podziemi i w każdej chwili grożące zawaleniem, ale pomimo agonii, pałac stoi dumnie wśród drzew i coraz bardziej władających nim krzewów.

Trochę historii…
Pałac w Pątnowie zbudowano dla Ernesta Wolfganga von Rothkircha und Tracha, niemieckiego oficera i szlachcica. Ród von Rothkirch znany był w Niemczech. Należeli do niego grafowie, członkowie dworu pruskiego, generałowie i oficjele, a także jeden z biskupów wrocławskich Anton Ferdinand z Rothkirch und Panthen, żyjący w latach 1739 – 1805.
Sama nazwa miejscowości w języku niemieckim to Panthenau, blisko skojarzona z nazwiskiem biskupa, krewnego oficera Ernsta Wolfganga. O samym Erneście wiadomo niewiele. Rodzina von Rothkirch und Trach miała swoje ziemie i majątek w pobliskich Niedźwiedzicach. Przodek Ernsta brał podobno udział w Bitwie pod Legnicą w 1241 roku, u boku samego Księcia Henryka Pobożnego.Pątnów. Front pałacuPałac był w rodzinie od schyłku XVIII wieku, aż do końca II wojny światowej, kiedy to w wyniku działań wyzwoleńczych został podpalony, czego efektem jest jego dzisiejszy stan. Inne źródła wskazują na trochę odmienny koniec świetności pałacu. Podobno ostatni jego właściciel, Hans Siegfried von Rothkirch und Trach, widząc zbliżające się wojska sowieckie, miał dokonać samospalenia go i wysadzenia w powietrze nie chcąc pozostawić swojego majątku w rękach Rosjan.
W sąsiedztwie pałacu istniały dwa folwarki, niestety nie ma po nich dziś śladu. Był tam również młyn wodny i „willa szwajcarska” służąca jako mieszkanie dla wdów po panach pątnowskiego majątku. Dziś próżno szukać choćby okruchów dawnej świetności.

Z pałacem w Pątnowie związana jest też legenda o pięknej szlachciance…
Pośród drzew, śpiewu ptaków i szumu wody w kole młyńskim stał pałac przepiękny, murowany w kolumny bogaty. Przed wejściem fontanna i białe ptaki dumnie wyciągające swe piękne, długie szyje ku słońcu, witały gości. A było ich co nie miara i to nie byle jakich. Ród von Rothkirch und Trach był znany w całej okolicy i na dworze pruskim wpływy miał znaczne. Okazja również była przednia. Młody pan obejmował majątek we władanie i dawnym zwyczajem gości w swe progi zapraszał.
Ernst, bo tak miał pan ów na imię, na zamówienie ojca swego Wolfganga pałac wybudował i teraz właśnie chciał pokazać go światu.Pątnów. Tył pałacuZaczęli się przeto zjeżdżać stryjowie i dziadowie z rodzinami swymi, aby podziwiać dzieło rąk (a raczej złota) młodego pana. Nie zapomniał Ernst również o sąsiadach, z którymi już wcześniej zaznajomić się zdołał, a także o tych, których pierwszy raz witał w swoich progach.
Wśród zaproszonych gości był również pan na zamku w Rokitkach Ernest von Tschammer, który zawitał tu z żoną Henriettą i dwiema córkami: Elizą i Ewą. Podczas gdy Ewa była podlotkiem, Eliza miała lat 17 i ojciec szukał dla niej już męża. Co prawda nie trzeba było się z tym śpieszyć, ale ojciec zapobiegawczo starał się zadbać o córkę.
Zjechali się więc wszyscy całymi rodzinami w piękny dzień majowy. Ernst witał wszystkich serdecznie, oprowadzając po majątku i pałacu. W wielkiej owalnej sali balowej  przygotowano stół suto zastawiony „czym chata bogata”, tak aby nikomu niczego nie brakło.

Gdy wszyscy zasiedli do obiadu i każdy zajął się dysputami o majątku, jego świetności i geniuszu gospodarczym młodego Ernsta, panna Eliza co chwilę spoglądała na niego z podziwem. Gdy po raz tysięczny spojrzała w tę stronę, Ernst również popatrzył jej w oczy. I od tej chwili wzroku z niej spuścić nie chciał, nie mógł, nie umiał… Zagadywany od czasu do czasu, beznamiętnie odpowiadał na pytania i krótko ucinał dyskusję. Niektórzy z biesiadników widzieli w którą stronę spoglądał, lecz uśmiechali się tylko do siebie.
Czas mijał nieznośnie powoli. Ernst miał nadzieję, na rozmowę z Elizą, gdy zwyczajowo, po uczcie przechadzka w parku się zacznie, lecz nie było mu dane podejść do panny, gdy w końcu goście wyszli do ogrodu. Ojciec jego nakazał mu wzrokiem nie cierpiącym sprzeciwu, by honory gospodarza pełnił jak należy i gości zabawiał.Pałac w PątnowieZdruzgotany Ernst szedł więc w grupie sąsiadów i rodziny za korowodem pięknych panien, które z głośnym śmiechem biegły przodem do parku, aby karmić łabędzie i przechadzać się wokół pięknych lip i platanów.
Towarzystwo odeszło już dosyć daleko od pałacu, gdy nagle zerwał się wiatr, niebo pokryło się czarnymi chmurami i nadciągnęła pierwsza tego roku wiosenna burza. Goście zawrócili do pałacu, nie zwracając uwagi na biegające i śmiejące się panny, które bawiły się w najlepsze. Przy wejściu Ernst obejrzał się za siebie i zobaczył jak zaczyna padać deszcz. Z daleka zobaczył pannę Elizę jak biegnie na boso w deszczu wraz z innymi panienkami w stronę pałacu. Nie namyślając się długo wbiegł do pokoju po płaszcz, aby zanieść Elizie i osłonić ją od deszczu. Wychodząc spojrzał w okno, a co zobaczył? Sami posłuchajcie:

„Znudzony oczekiwaniem na jej panieńskie kochanie,
Młody pan spojrzał w okno, jak panny w deszczu mokną.
Powiódł wzrok powłóczyście po zamokłych podwiązkach,
Po pantoflach różowych, po ich twarzach i wstążkach.
Panny z lekka zadrżały, lico różem spłonęło.
Jedna z nich w jego oczach, już po wiek utonęła.
Wyszedł pan do ogrodu, panny wnet się rozbiegły.
Tylko jedna została, tej to deszcze tu strzegły.
I już do niej podchodzi, rękę swoją wyciąga.
Ona mdleje w ramionach, on jej wianek już ściąga.
Wnosi pannę na górę, koło pieca układa.
Panna ciągle zemdlona, on do ust jej się skrada.
Natarczywie, nachalnie, jak zdobywca w amoku,
Prawie już jest u celu i nie cofnie się kroku.
Wtem się panna wybudza, z przerażenia truchleje,
Ręką chwyta za świecznik, z głowy krew mu się leje.
Pada pan już zemdlony, ona biegnie przed siebie.
Tak się kończą amory, a być miało jak w niebie…”PątnówCóż…
Eliza przestraszona do ojca prędko pobiegła, powiadomić go o tym, co się stało z Ernestem. Mimo wszystko do końca prawdy nie śmiała powiedzieć, więc co nieco ukryła i co nieco dodała.  Koniec końców, młodemu panu z pomocą pośpieszono.
Gdy się ocknął na łożu w towarzystwie rodziny i hrabiego von Tschammer nie potrafił wyjaśnić jak doszło do wypadku. Nie pamiętał również o zauroczeniu Elizą, więc von Tschammer znów musiał zacząć od nowa szukać kandydata na zięcia.
Morał z każdej legendy być musi, więc i tu pewnie się przyda:
„Nie kombinuj dziewczyno z miłością, bo Cię ojciec za mąż nie wyda”…

tekst i zdjęcia: Anna Szynal Bujak

Możliwość komentowania Pałac w Pątnowie została wyłączona :, , , , , , , , , , , more...

Mieroszowski depozyt Karla Hankego (2)

by on Lis.15, 2015, under Skarby

Golińsk. Fabryka Fritza HankeZlokalizowanie majątku Hankego w Golińsku (Hof Göhlenau) nie jest sprawą trudną. Osoby tropiące od lat ślady gauleitera już dawno ustaliły dokładną jego lokalizację, jak również udało im się odkryć tajemniczą budowlę położoną w nieodległym Mieroszowie. Okazała się nim rozpoczęta budowa podziemnego obiektu o nieustalonym przeznaczeniu, którego budowę prowadzono w oparciu o system budowy obiektów w Bolkowie i Marciszowie. Oględziny wykazały, że podziemny obiekt w Mieroszowie drążony był w wielkim pośpiechu i nie został on nigdy skończony. Do jego budowy wykorzystywani byli najprawdopodobniej więźniowie z miejscowej filii obozu koncentracyjnego w Rogoźnicy Gross-Rosen, AL Friedland. Pewna relacja może potwierdzać informację o tym, że ta niedokończona budowla została jednak wykorzystana wiosną 1945 roku na miejsce złożenia depozytu. Relację tą kilka lat temu przekazał jeden Niemiec, podający się za byłego pracownika majątku gauleitera, niejaki Fritz Hanke. Nazwisko Fritza Hankego odnaleziono na fakturach fabryki z Golińska. Co ciekawe Fritz Hanke był właścicielem fabryki (zdjęcie starej pocztówki „Fabrik von Fritz Hanke”). Czy to tylko jest zwykła zbieżność nazwisk? Przypadek? Czy też ów Fritz był rodziną dla Karla Hanke?

Golińsk od początku XVI wieku znajdował się w rękach Hochbergów. W 1657 roku Heinrich von Hochberg, właściciel Mieroszowa, wzniósł, a raczej przebudował z wcześniejszej budowli (z 1610 roku) w Golińsku dwór jako ośrodek tamtejszych dóbr, ustanawiając go siedzibą właściciela, a gdy stolicą ośrodka stał się Książ (od 1780 roku) dwór stracił swoje znaczenie i zamieszkiwał go tylko administrator. Będąc budynkiem drewnianym spłonął w 1838 roku. Dwór wraz z towarzyszącym mu folwarkiem powstał w pewnej odległości od zabudowy historycznej Golińska, na południowy – wschód od drogi prowadzącej do Czech – Göhlenau Hof (Göhlenauer), stanowiąc odrębną jednostkę osadniczą. Później powstała przy nim osada przyfolwarczna zamieszkana przez pracowników. Folwark był centrum dóbr leśnych obejmujących należące do Hochbergów lasy w Mieroszowie, Łącznej i Unisławiu Śląskim. W samym Golińsku do Hochbergów należał jeszcze folwark będący dawnymi dobrami sołeckimi zwany Kolberci. Z końcem XIX wieku został on wydzierżawiony, a w 1917 roku rozparcelowany. Na przełomie XIX i XX wieku nastąpił dalszy rozwój przemysłu – powstaje tkalnia, zakład produkujący żaluzje, zakład dekoratorski wyrobów ceramicznych i zakład uszlachetniania płótna. Jeden z tych zakładów zlokalizowany był na południe od folwarku Hochbergów i został rozebrany po 1945 roku, zapewne ze względu na swe przygraniczne położenie.

Jak podaje w swojej relacji Fritz, Karl Hanke miał pod koniec wojny wielokrotnie odwiedzać swój majątek. Wizyty te miały odbywać się zawsze w kilka godzin lub w najwyżej kilka dni po przybyciu do majątku kolejnych transportów z nieznaną zawartością. Według niego krążyły wówczas pogłoski, że gauleiter „przygotowuje” się do powojennych czasów, gromadząc zrabowane dobra i kosztowności w najlepszym dla niego z możliwych miejsc. Miała temu służyć między innymi dogodna lokalizacja – niespełna dwukilometrowe oddalenie od starej granicy z Czechami, która po wojnie (jak przypuszczano) stała by się ponownie granicą suwerennych Czech, a to z kolei dla Hankego (bliskość granicy) stwarzałoby wiele dogodnych okazji. Fritz twierdził, że osobiście nigdy nie widział zawartości transportów, tego co było w skrzyniach przywożonych na ciężarówkach, ale jest prawie pewien, że znajdowały się w nich dzieła sztuki oraz wyroby ze srebra i złota. Część skrzyń z przybywających transportów do majątku miała zostać zdeponowana w niedokończonej, podziemnej fabryce pod Mieroszowem.Rynek w MieroszowiePodziemna mieroszowska fabryka miała składać się z trzech sztolni, które pod koniec kwietnia 1945 roku zostały wysadzone w powietrze, a wybuch miał być tak silny, że Fritz porównał go do trzęsienia ziemi. Fakt istnienia podziemnych wyrobisk jest niepodważalny, ponieważ do dziś, po omawianych sztolniach zachowały się w terenie widoczne ślady w postaci zapadlisk i wlotów, które mogą być świadectwem całkowitego zawalenia się na dość długim odcinku podziemnego obiektu, na południowych stokach Kościelnej Góry. Poszukiwacze kilkakrotnie próbowali dotrzeć do nieznanych partii podziemi, ale podejmowane przez nich działania kończyły się już w początkowym etapie prac eksploracyjnych, o czym świadczą pozostawione ślady, a w ich wyniku udrożniono sztolnie tylko na niewielkich odcinkach. Relacja przekazana przez Fritza nie jest odosobniona i nie potwierdzają jej tylko odnalezione sztolnie, ale zachowała się także relacja pewnej kobiety, autochtonki, również byłej pracownicy majątku Hankego o podobnej treści. Według niej na teren posiadłości gauleitera przywożono różne transporty, które grupa zaufanych mu ludzi selekcjonowała zawartość, po czym sporządzane były kolejne, nowe transporty, wyjeżdżające szybko w kierunku Mieroszowa.

Jak wynika z relacji pracownicy Hankego, z części nadchodzących transportów „coś” wydzielano i zamykano w niedostępnej bibliotece gauleitera, której okna zawsze pozostawały zasłonięte ciężkimi kotarami. Dostęp do bibliotecznego pomieszczenia miał tylko Hanke i co najwyżej dwóch innych ludzi. Według dalszej relacji, zawartość biblioteki na przełomie lutego i marca 1945 roku załadowano na dwie ciężarówki, które opuściły Golińsk i udały się jako jedyny transport w kierunku Czech. Ten fakt zapamiętała ona szczególnie gdyż w przygotowywaniu transportu oraz pakowaniu zawartości uczestniczył przez kilka godzin sam gauleiter, co nigdy wcześniej się nie zdarzało. Mówiono wówczas, że był to „złoty skarb Hankego”.
Po zakończeniu II wojny światowej na terenie posiadłości gauleitera w ocalałych ogromnych zabudowaniach gospodarczych, zlokalizowano fabrykę przemysłu metalowego. Działała przez wiele lat jako przeciętny, przemysłowy, terenowy zakład, w którym znajdowali zatrudnienie okoliczni mieszkańcy. Produkowano w niej między innymi metalowe siatki, żaluzje, końcówki żarówek i wyroby dla gospodarstwa domowego.

W latach osiemdziesiątych XX wieku, jeden z takich mieszkańców, będący wieloletnim pracownikiem fabryki, został jej zakładowym portierem. Relacjonuje on, że w 1990 roku zgłosił się do niego pewien Niemiec, który poprosił go o możliwość zwiedzenia majątku, który niegdyś należał do jego rodziny, a on sam miał się w nim urodzić. Niemiec opowiedział portierowi czym był ten majątek w czasach wojny. Portier dowiedział się również, że dom rodzinny „gościa” do początku II wojny światowej wchodził w skład dóbr terenowych właścicieli zamku Książ, których jak większości po wybuchu wojny, pozbawiono nie tylko zamku, ale i okolicznych posiadłości ziemskich. Tym sposobem majątek w Golińsku miał trafić w ręce Hankego, który szybko uznał go za swoją rodową siedzibę. Portier, jak twierdzi, nigdy nie wpuścił tego Niemca na teren zakładu, pomimo, że ten przyjeżdżał nawet w niedziele gdy był on nieczynny i na jego terenie nie było innych osób. Nie uległ Niemcowi nawet gdy ten chciał nawiązać z nim bliższy kontakt, proponował mu za przysługę pewna sumę marek, a nawet zapraszał do Hamburga.Mapa okolic Mieroszowa z 1936 rokuJak zakończyła się ta „znajomość” tak na prawdę do końca nie wiadomo, ale skoro prośby owego Niemca miały także poważne poparcie w finansach, portier mógł ulec. Odmowę tłumaczył rzekomą kiepską znajomością języka niemieckiego i zwykłą niechęcią do Niemców.
„Miałem trochę radości, twardo mówiąc „nie” bogatemu gościowi, który sądził, że kupi mnie za kilkanaście marek. Teraz może nie byłbym taki twardy, bo emeryturę mam nędzną, ale on już tutaj nie przyjeżdża (…) Wtedy zresztą nie wiedziałem co znaczy nazwisko Hanke” (takim nazwiskiem przedstawił mu się ten Niemiec).
Znaczenie nazwiska Hanke portier zrozumiał dopiero wtedy, gdy kilka lat temu pochwalił się otrzymaną od Niemca wizytówką pewnemu wałbrzyskiemu nauczycielowi, a ten uświadomił go o jaką rodzinę chodzi.
Tak oto około sześćdziesięcioletni syn Karla Hankego przyjeżdżał do Golińska pięciokrotnie w latach 1990 – 1995, twierdząc, że poszukuje śladów ojca, a z relacji rodzinnych wynika, że majątek jest tym miejscem, w którym na pewno ostatni raz widziano jego ojca.

Portier w relacji dotyczącej swoich kontaktów z odwiedzającym majątek synem Hankego dodał, że ten powiedział mu, iż wie, że ojciec był w Golińsku z jakimś profesorem i stąd mieli odlecieć prawdopodobnie helikopterem do pobliskiego Krzeszowa, a następnie do Jeleniej Góry. Czy tym profesorem był Günther Grundmann? Wszystko wskazuje, że to mógł być on. Warto dodać, że przecież Krzeszów był jedną z oficjalnych skrytek Grundmanna i obaj, zarówno on jak i Hanke mieli wspólny interes w tym, by ryzykować i po wizycie w Golińsku polecieć do Krzeszowa. Składnicę dokumentów i woluminów w Krzeszowie (Grüssau) zlokalizowano w kościele p.w. św. Józefa, a w pobliskiej Kamiennej Górze (Landeshut) zdeponowano obrazy z Dessau, które jesienią 1944 roku na powrót przewieziono do Dessau.
Istnieją też informacje o kilku podziemnych, dobrze zamaskowanych i efektownie wysadzonych, korytarzach w Kochanowie (2 km na północny-zachód od Mieroszowa, w kierunku Dobromyśla i Krzeszowa), w których miano ukryć depozyty, a których nigdy nie spenetrowano.

Możliwość komentowania Mieroszowski depozyt Karla Hankego (2) została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Mieroszowski depozyt Karla Hankego (1)

by on Lis.01, 2015, under Skarby

Panorama przedwojennego MieroszowaMieroszów (Friedland in Niederschlesien) to 6 tysięczne, kamieniczne miasteczko, leżące na południowy – zachód od Wałbrzycha, oddalone o 4 km od granicy z Czechami, znane dolnośląskim miłośnikom paralotniarstwa z góry Jatki, posiadającej jedyną rampę lotniarską w Polsce. Zostało założone w XIV wieku przez czeskich benedyktynów. Nakręcono w nim również serial przygodowy dla młodzieży „Gruby” (1971 rok) na podstawie powieści Aleksandra Minkowskiego, przedstawiający życie w realiach tak zwanych „ziem odzyskanych”, na których działają grupy Werwolfu i szabrowników. Tuż po II wojnie światowej nosiło ono nazwę Fyrląd Wałbrzyski. W czasie wojny znajdowała się w nim filia obozu koncentracyjnego Gross-Rosen z Rogoźnicy.
Z jego historią w ostatnich latach wojny, a także pobliskiej miejscowości Golińsk (Göhlenau) związana jest postać gauleitera Dolnego Śląska – Karla Hankego.

Karl Hanke urodził się 24 sierpnia 1903 roku w Lubaniu (wówczas Lauban), a zmarł najprawdopodobniej 8 czerwca 1945 roku w Novej Vsi nad Popelkou (Czechosłowacja), choć jego powojenne losy pozostają do dziś tajemnicą, a okoliczności śmierci nie są do końca wyjaśnione. Po ukończeniu szkoły młynarskiej w Saksonii (od 1921 – 1926 roku pracował w młynarstwie i warsztacie kolejowym) w 1928 roku ukończył w Berufspädagogischen Institut w Berlinie studia, a już w listopadzie 1928 roku wstępuje do NSDAP i tym samym, poprzez zaangażowanie polityczne, jego kariera zaczyna się błyskawicznie rozwijać – 1 kwietnia 1932 roku zostaje osobistym sekretarzem Josepha Goebbelsa. W tym samym roku zostaje delegatem NSDAP do Landtau, później do Reichstagu. Stanowisko to piastował do końca wojny. W 1937 roku został wiceprezesem Izby Kultury Rzeszy.

Ministerialna kariera Hankego kończy się w przededniu II wojny światowej ostrą interwencją Adolfa Hitlera, która była odpowiedzią na romans Goebbelsa z czeską aktorką Lidą Baarovą – Hanke staje się wówczas „powiernikiem” żony Josepha, Magdy. Od 1939 do 1941 roku służy w wojsku, między innymi w Polsce i we Francji, otrzymując za zasługi Krzyż Żelazny pierwszego i drugiego stopnia. Po opuszczeniu szeregów armii Karl Hanke z rozkazu Adolfa Hitlera zostaje gauleiterem Dolnego Śląska, a następnie Heinrich Himmler awansuje go na Gruppenführera SS. Jego bezwzględne rządy doprowadzają do nadania mu przydomka „kata z Breslau”.
29 kwietnia 1945 roku po uznaniu przez Hitlera za zdrajcę Heinricha Himmlera, Hanke otrzymuje po nim urząd Reichsführera SS i dowódcy niemieckiej policji. W Festung Breslau przebywa niemal do samego jej zdobycia przez wojska Armii Czerwonej.Karl HankeW nocy z 5 na 6 maja 1945 roku, tuż przed kapitulacją, Hanke miał rzekomo uciec z Wrocławia za pomocą zarekwirowanej awionetki typu Storch. Samolot podczas lotu dostał się w ogień nieprzyjaciela i najprawdopodobniej został trafiony w zbiornik paliwa, co skutkowało przymusowym awaryjnym lądowaniem. Naprawy dokonano koło lotniska w Mirosławicach, po czym Hanke z pilotem skierowali się do Świdnicy na tamtejsze lotnisko Luftwaffe.
O tego momentu dalsze losy Hankego są niejasne. Przyjmuje się, że najprawdopodobniej przesiadł się w Świdnicy na inny samolot, który rozbił się w Kraju Sudeckim (Sudetenland). Hanke miał przeżyć i dołączyć do Dywizji „Horst Wessel”, z którą prawdopodobnie trafił do niewoli. Kolejny jego ślad miał urwać się też na przejeździe kolejowym w Czechach. Tutaj pojawia się jedna z wersji mówiąca o okolicznościach jego śmierci, a mianowicie miał zostać zabity podczas próby ucieczki z miejsca internowania (osadzenia) przez czeskich wartowników pod Chomutovem.

Niektóre źródła podają, że był widziany po 1945 roku w Argentynie, w której schroniło się wielu niemieckich zbrodniarzy wojennych, po tym jak odleciał z jednej z lokalnych, drugorzędowych dróg zamienionych w prowizoryczny pas startowy w okolicach Jeleniej Góry, przez Rzeszę do Hiszpanii (w kierunku Madrytu), a dalej przy pomocy patriotów niemieckich z zachowaniem już poczucia zupełnego bezpieczeństwa za Atlantyk. Kierowany dalszą pomocą „obywateli wiernych III Rzeszy” miał osiąść w niemieckojęzycznej osadzie koło Rosario.
Od zakończenia II wojny światowej minęło już 70 lat, a mimo upływu tak długiego okresu czasu powojenne losy wielu czołowych przywódców III Rzeszy nie zostały wyjaśnione i pozostają nieznane. Podobnie jest w przypadku Karla Hankego. Z jego postacią wiąże się nie tylko sprawa tajemniczego zniknięcia, ale również historia ukrywania na jego polecenie w 1944 i 1945 roku tysięcy zrabowanych dzieł sztuki na terenie Dolnego Śląska.

Pewnym jest fakt współpracy na tym polu gauleitera z dolnośląskim konserwatorem zabytków profesorem Güntherem Grundmannem (urodzonym w 1892 roku w Jeleniej Górze, a zmarłym w 1976 roku w Hamburgu). Zadaniem Grundmanna pod koniec II wojny światowej było „zabezpieczanie” dzieł sztuki z kościołów, muzeów, klasztorów i podobnych obiektów. W obliczu zagrożenia ze strony wojsk armii radzieckiej Grundmann dokonywał selekcji i jeździł po różnych miejscach w celu wybrania najcenniejszych rzeczy. Wywożone były one w głąb Dolnego Śląska i ukrywane między innymi w pałacach i zamkach. Pod koniec wojny Grundmann ewakuował zabytki o wyjątkowym charakterze w głąb Rzeszy.
Grundmann stworzył ponad 80 tajnych schowków mających tworzyć podwaliny finansowe pod „nową Rzeszę”, a jego słynna lista („lista Grundmanna”) kończy się datą 21 czerwca 1944 roku (on sam wyjeżdża w głąb Rzeszy dopiero w 1945 roku).prof Gunther GrundmannSpis zabytków (lista) i skrytek depozytowych został odnaleziony w gruzach urzędu konserwatorskiego. Dokument rozszyfrował Józef Gębczak będący historykiem sztuki. Po wojnie wszystkie miejsca ze spisu odwiedziła polska komisja rewindykacyjna Ministerstwa Kultury i Sztuki pod kierownictwem Witolda Kieszkowskiego, który był dyrektorem Naczelnej Dyrekcji Muzeów. Niestety okazało się, że skrytki nie były już kompletne. Komisja podjęła się zabezpieczenia tego co w nich pozostało. Istnieją przypuszczenia, że po 21 czerwca 1944 roku, Günther Grundmann mógł jeszcze sporządzić około 100 skrytek dzieł sztuki i kosztowności.
Osoby zajmujące się sprawą ukrywania zrabowanych dzieł sztuki i kosztowności są przekonane, że Karl Hanke i Günther Grundmann, jesienią 1944 roku i zimą 1945 roku, poświęcili również czas na sporządzenie wielu już mniej urzędowych, prywatnych depozytów, które miały się im przydać się po wojnie.
Przypuszcza się, że takich absolutnie utajnionych depozytów na Dolnym Śląsku sporządzono wtedy kilkadziesiąt.

Günther Grundmann milczał kilkadziesiąt lat, aż do śmierci i chyba nikt nie skorzystał dotychczas z posiadanej przez niego „prywatnej” wiedzy. Poszukiwanie tych ukryć koncentrować można wokół śladów, jakie pozostawił po sobie Karl Hanke, aż do momentu swojego tajemniczego zniknięcia w kwietniu 1945 roku, gdzieś w okolicach Wałbrzycha, Jeleniej Góry lub czeskiej granicy.
Niekwestionowanym faktem, który potwierdza dość wiele wiarygodnych śladów i relacji jest to, że Hanke odleciał pod koniec kwietnia 1945 roku z oblężonego Festung Breslau samolotem. Inne przekazy mówią też o tym, że widziano go podczas oblężenia Twierdzy w wielu innych miejscach, między innymi na zamku Książ, do którego miał przybyć helikopterem. Helikoptery pod koniec wojny były już montowane we Wrocławiu, a gauleiter o tym doskonale wiedział i mógł wykorzystać jeden z nich. Jeżeli wizyta ta jest prawdą, musiała być ona znaczącą i tym samym potwierdza to fakt, że Fürstenstein był do końca przygotowywany do spełniania zadań specjalnych przez wiele powojennych lat.

Karl Hanke korzystając z możliwości jakie dawało szybkie przemieszczanie się helikopterem, wiosną 1945 roku dokonał odwiedzin kilku miejsc, które dziś pod kątem zorganizowania skrytek depozytowych są niemniej istotne, a z pewnością tych, które były miejscami prowadzenia podziemnych robót pod obiekty o niewyjaśnionym do końca przeznaczeniu. Niektóre źródła informują o tym, że widziano go przylatującego helikopterem między innymi w kilku miejscach Gór Sowich jak również w jego własnym majątku w Golińsku, w Mieroszowie, Krzeszowie i Jeleniej Górze. Po II wojnie światowej upowszechniono informację o rzekomej śmierci Hankego podczas ucieczki przed nadciągającym frontem na terenie Czech – miał się on stać całkiem przypadkową ofiarą czeskiego patrolu, który strzelił do uciekającego człowieka. Niestety wersja ta nigdy nie została zweryfikowana, nawet przez jego rodzinę, która dość szczegółowo badała sprawę jego zaginięcia, a po pewnym czasie z jakichś ważnych, zapewne racjonalnych powodów porzuciła zainteresowanie tym wątkiem.

Możliwość komentowania Mieroszowski depozyt Karla Hankego (1) została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Legenda o braciach z Zamku Bobolice …

by on Paź.31, 2015, under Legendy

Zamek BoboliceNa krańcach skalnego grzbietu, dwukilometrowej długości, wyrastają strzeliste ruiny bliźniaczych zamków w Bobolicach i Mirowie.
Wybudowane w czasach Kazimierza Wielkiego były siedliskami rycerzy rozbójników, którzy ograbiali bez litości przejeżdżających kupców. W XIX wieku znaleziono w lochach okrągłej zamkowej wieży ogromny skarb. A w XV-wiecznych kronikach odnotowano fakt porwania pięknej damy i trzymania jej na zamku w Bobolicach. Do dziś ruiny wzbudzają zachwyt surowością i tajemnym pięknem gotyckich konstrukcji.
Przed wiekami zamkami władali dwaj bracia bliźniacy, podobni do siebie jak dwie krople wody, ze nawet poddani ich nie rozróżniali.

Obaj bogactwa posiadali ogromne, skrzętnie ukryte w tajemnym podziemiu łączącym obie warownie. A strzegli skarbów pies i czarownica, która czerwonymi ślepiami przerażała każdego, kto śmiałby do skrzyń z kosztownościami sięgnąć. I żyliby zapewne, bracia długo i szczęśliwie, gdyby nie pięknej urody księżniczka, którą z wojennej wyprawy przywiózł pan z Bobolic. W pięknej brance zakochał się jego brat – władca Mirowa. Zazdrosny właściciel branki wtrącił kobietę do lochów, nakazując czarownicy, by oprócz skarbów, strzegła pięknej pani.
Gdy o północy jak to w zwyczaju czarownic bywa, strażniczka skarbów odlatywała na miotle odprawiać sabat na Łysej Górze, tajnym przejściem do księżniczki przychodził jej pocieszyciel.

Kiedy pan z Bobolic usłyszał psa warczenie, wpadł do podziemia, a ujrzawszy księżniczkę w ramionach brata, z wściekłości ciął go mieczem, na miejscu zabijając. Dręczony wyrzutami sumienia, uciszał je trunkiem, aż pewnej nocy padł rażony piorunem. Do dziś księżniczki w podziemiach strzeże ta sama czarownica, a gdy odlatuje nocą na swój sabat, na balkonie zamkowej wieży pojawia tajemnicza biała postać i długo patrzy w kierunku mirowskiego zamku, by później rozpłynąć się w ruinach.
Cóż może są lochy, a może ich nie ma, ale prawdą jest, że wapienne skały podziurawione są różnymi jaskiniami, grotami i nie jeden skarb kryją. Gdy będziecie nocą w pobliżu bobolickiego zamku to może białą damę ujrzycie…

Możliwość komentowania Legenda o braciach z Zamku Bobolice … została wyłączona :, , , , , , , , more...

Legenda o balu duchów na Zamku Sobień …

by on Paź.31, 2015, under Legendy

Ruiny Zamku Sobień (1859)Wydarzenie to miało mieć miejsce dawno temu, bo na długo przed I wojna światową, w murach zamczyska Sobień wznoszącego się nad rzeką San. W Tyrawie Wołoskiej organizowano uroczystości weselne. Znani ze swej dobrej muzyki weselnej muzykanci z Fuzel zostali wynajęci na tą uroczystość. Wyszli około południa z domu, a że oczywiście szli pieszo, zatem musieli wcześniej wyjść aby zdążyć. Słońce było jeszcze wysoko na niebie, gdy dotarli do Sobienia. Zmęczeni upałem letnim, postanowili usiąść w cieniach zamku i odpocząć. Resztę trasy zamierzali przebyć nocą. Promienie zachodzącego słońca przedzierały się przez gęste gałęzie drzew oświetlając tajemnicze mury zamczyska. Było cicho, wokół słychać tylko świergot ptaków i szum drzew.

Nagle, gdzieś zza murów zamczyska wyszedł elegancko ubrany młody panicz. Skierował swoje kroki w stronę muzykantów. Powitał ich i zapytał o przyczynę pobytu na Zamku Sobień. Dowiedziawszy się wszystkiego, zaproponował aby zechcieli zagrać dziś wieczorem w tymże zamku na balu. Obiecał też sowitą zapłatę. Muzykanci byli nieco zdziwieni, bo przecież ten zamek to ruina, lecz obietnica dobrego zarobku skusiła ich, zatem przyjęli zaproszenie.
Panicz zaprowadził ich przez piękny dziedziniec do jeszcze piękniejszej sali balowej, w której byli już pierwsi goście.
Zabrzmiały pierwsze takty muzyki, nieśmiałej, bo muzykanci na takich balach nie grywali, ale powoli, w miarę jak przybywało gości, muzyka ich stawała się śmielsza, pełniejsza.

Panowie po każdym tańcu, do basów wrzucali złote monety, co było przyjęte w zwyczaju. Cieszyli się muzykanci, że trafiła się taka okazja dodatkowego zarobku i to w złocie. Grali i grali bez ustanku całą noc, bo nawet i goście w tańcach nie ustawali, a chociaż te trwały od wielu godzin, po biesiadnikach nie widać było zmęczenia.
Wraz z pierwszym pianiem koguta tańczące pary powoli wychodziły z Sali. Z dziedzińca dochodził odgłos odjeżdżania powozów i koni. Sala balowa opustoszała. Pierwsze promienie słońca przebiegły przez okna zamku. Nagle okazało się że sala balowa zniknęła, zostały tylko mury bez drzwi i okien, a dzieciniec wczoraj piękny, teraz był pełen polnych kwiatów, chwastów, krzaków, głogów. Zamiast posadzki mieli gruz z sypiących się murów.

Zaskoczeni tą nagłą zmiana muzykanci nie wiedzieli co zrobić, co to za dziwy, czy to jawa czy sen. Nagle przypomnieli sobie że basista ma w basach złote monety. Basy były bardzo ciężkie. Wysypali więc wszystko co w nich jest, lecz okazało się, że to nie monety lecz białe kamyczki. Strach ich obleciał. Czym prędzej pozbierali instrumenty i prawie biegiem udali się w kierunku Tyrawy Wołoskiej, aby jak najdalej od Sobienia. Dowiedzieli się potem że zamek spłoną akurat gdy trwał bal. Więc domyślili się że grali na balu duchów…

Możliwość komentowania Legenda o balu duchów na Zamku Sobień … została wyłączona :, , , , , , , , more...

Sydonia von Borck, XVI-wieczna czarownica?

by on Paź.15, 2015, under Historia

Sydonia v Borck” Jej oczy i usta nie są przyjemne dla oka, pomimo ich wielkiej urody – w ustach, szczególnie, można odkryć wyraz zimnej jadowitości…
Takimi oto słowy opisuje piękną „czarownicą klasztorną”, pastor Johann Wilhelm Meinhold, który był zafascynowany jej losem.
Sydonia, która wpisała się nieco niefortunnie w losy rodu Gryfitów, z powodu ciekawej historii jej życia spostrzeganego przez nielicznych w „romantyczny” sposób, jeszcze przez wiele lat po swojej śmierci uważana była niesłusznie za złą i tajemniczą kobietę. Jej losy do dzisiaj pozostają niejasne, a relacje wątków z jej życia stanowią bardzo skomplikowaną układankę.
Wywodząca się z rycerskiego rodu o słowiańskich korzeniach Sydonia urodziła się w 1534 lub 1540 roku w Strzmielach. Była córką hrabiego Otto Borcka i Anny von Schwiecheld. W tamtejszym zamku swojego ojca, zwanym „Wilczym Gniazdem” (siedzibie mateczniku rycerskiego rodu Borków) spędziła dzieciństwo. Po osieroceniu przez matkę, wiek młodzieńczy spędza w Wołogoszczy, jako jedna z dworek na zamku księcia pomorskiego Filipa I. Wyróżniała się niespotykaną urodą i intelektem, co przysparzało jej wielu adoratorów.

Legenda głosi, że serce młodej dziewczyny zabiło dla Ernesta Ludwika – syna księcia Filipa I. Ernest Ludwik zdawał się odwzajemniać uczucie i czynił Sydonii nadzieję na rychły ślub i wstąpienie do rodu książęcego. Jednak do ślubu nigdy nie doszło. Za namową rodziny i radców, kierując się interesami dynastii posłał swatów na dwór niemiecki i po pewnym czasie ożenił się z córką księcia brunszwickiego – Zofią Jadwigą. Odrzucona i zraniona Sydonia miała opuścić  zamek i przekląć ród Gryfitów, rozpoczynając tym samym swoją długą tułaczkę.
Uwiedzenie Sydonii przez Ernesta Ludwika jest mało prawdopodobna za sprawą dużej różnicy wieku, ponieważ gdy Sydonia była już 17- lub 23-letnią kobietą, młody książę był zaledwie 12-latkiem. Wysunięto zatem podejrzenie, że to być może sam ojciec Ernesta Ludwika – Filip I, zawrócił w głowie młodej dwórce i dał nadzieję na książęcą opiekę. Książę zmarł w 1560 roku, zaledwie 3 lata po wielkim pożarze, który zniszczył zamek w Wołogoszczy. Sydonia miała zatem 20 lub 26 lat, gdy została odprawiona z dworu książęcego.Sydonia(1)Wraz z siostrą Dorotą (miała jeszcze siostrę Annę) wróciła do rodzinnego zamku w Strzmielach. Po śmierci rodziców majątek rodowy przejmuje brat Sydonii – Urlich. Przez długie lata siostry procesowały się z bratem o majątek. Po ślubie Urlicha opuściły Strzmiele i przeniosły się do byłego klasztoru w Marianowie, który został przekształcony na dom dla panien z zamożnych rodów. Siostry po Marianowie zamieszkiwały w wielu miejscowościach Pomorza takich jak między innymi Stargard, Szczecin, Krępcewo, Resk, Chociwel. W 1604 roku Sydonia jako 57 letnia kobieta wraca na powrót do Marianowa. Pomimo początkowego uznania jakie Sydonia zdobyła wśród współmieszkanek, po pewnym czasie wiele z nich obraca się przeciwko niej, co miało być konsekwencją kłótliwości i zarozumialstwa Sydonii. Wśród swoich współlokatorek i innych osób, miała wielu wrogów posądzających ją o kontakty z czarnymi mocami. Podejrzenia spowodowane były głównie częstymi zgonami w okolicy jak i w rodzie Gryfitów, które po opuszczeniu przez Sydonię Wołogoszczy zdarzały się nadzwyczaj często.

Utrzymywano, że Sydonia rzuciła klątwę na ród. Poza tym kobieta zajmowała się ziołolecznictwem i mimo już późnego wieku uczestniczyła wciąż w wielu rozprawach, to procesując się o majątek, to odpierając zarzuty o czarnoksięstwo. Również zwierzęta, które posiadała – pies Jurgen i kot Chim, zaważyły na późniejszych losach Sydoni. Zostały one użyte przeciwko niej podczas procesu jako dowody jej winy.
Pierwsze oskarżenie nastąpiło w 1612 roku, a kolejne w 1619 roku. 18 października przewieziono ją z Marianowa na przesłuchania do zamku Oderburg, stojącego niegdyś w okolicach dzisiejszego Grabowa (ulice Łyskowskiego i Dubois). 2 grudnia podjęto śledztwo o rzekome czary, stawiając przy tym aż 74 zarzuty (!), między innymi o trucicielstwo, czary, obcowanie ze złymi duchami. Większość zarzutów była absurdalna i całkowicie zmyślona. Nie przeszkodziło to jednak w zeznaniach świadków, którzy je potwierdzali. Sydonia nie przyznawała się do stawianych jej oskarżeń. Pomimo to długie tortury spowodowały, potwierdzenie przez nią, że jakoby z zemsty rzuciła klątwę na ród Gryfitów i uprawiała czarną magię. Po lekkim otrzeźwieniu i nabraniu sił, zaprzeczyła wcześniejszym zeznaniom, co przyczyniło się do kontynuowania tortur.Duch SydoniiSydonia kilka razy przyznawała się, po czym odwoływała zeznania. W 1620 roku zapadł wyrok o jej straceniu. Jako, że wywodziła się z rycerskiego rodu zdecydowano o ścięciu Sydonii (przywilej przysługujący z tytułu urodzenia), a następnie spaleniu na stosie zwłok (według procedury postępowania z czarownicami). Tak też uczyniono.
80 lub 86 letnią Sydonię ścięto toporem 19 sierpnia 1620 roku pod murami ówczesnego Szczecina w okolicach dawnej Bramy Młyńskiej (inne źródła podają datę 28 września), a zwłoki prawdopodobnie spalono i rozrzucono po polach, co często czyniono w przypadku osób oskarżonych o uprawianie czarów. Istnieją też zapiski jakoby Sydonia miała zostać pochowana na starym cmentarzu dla biedoty poza murami miejskimi (obecnie ulica Sowińskiego).
Sydonia zginęła tragicznie, jednak pozostała jej rzekoma klątwa. Książę Franciszek zmarł w dwa miesiące po egzekucji, tak jak przepowiadała mu podobno Sydonia podczas jednego z przesłuchań. W 1622 roku umiera książę Ulryk, a w 1626 roku książę Filip Juliusz.

W 17 lat po śmierci Sydonii żywota dokonuje ostatni z rodu Gryfitów – Bogusław XIV. Pomorze Zachodnie dostaje się w ręce szwedzkie i brandenburskie, kończąc tym samym czasy panowania rodu Gryfitów.
O Sydonii zradza się legenda, mówiąca o niej, jako o kobiecie, która go zniszczyła. Co zaś dzieje się dzisiaj z samą Sydonią?
Istnieje na wielu obrazach, w tym między innymi zainspirowanego nią Edwarda Burne-Jonesa i  Lucasa Cranacha. W połowie XIX wieku Johann Wilhelm Meinhold napisał obszerną powieść pt. „Sidonia von Bork – die Klosterhexe”, opisując w niej całe życie Sydonii – od dzieciństwa, po skazanie na śmierć. Powieść została przetłumaczona na angielski przez matkę Oscara Wilde’a – Lady Jane Wilde w 1849 roku pt. „Sidonia The Sorceress”.
Czy naprawdę bezpowrotnie odeszła? Niektórzy twierdzą, że w księżycowe noce snuje się w białych zwiewnych szatach po tarasie zamku wzdłuż murów. Nazywają ją białą damą szczecińskiego zamku. Brama Młyńska była miejscem wykonywania wyroków śmierci, obecnie w pobliżu tego miejsca znajduje się Muzeum Narodowe. Przyjęto zwyczaj, że w rocznicę śmierci Sydonii von Borck kładzione są tu kwiaty przez Szczecińskie Towarzystwo Historyczne.

Możliwość komentowania Sydonia von Borck, XVI-wieczna czarownica? została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Legenda o Sydonii von Borck …

by on Paź.15, 2015, under Legendy

Duch SydoniiSydonia von Bork urodziła się około 1540 roku w Strzmielach. Tam, na zamku swojego ojca, wychowywała się wraz z siostrą Urszulą i bratem Ulrichem. Gdy podrosła zamieszkała na dworze Księcia Filipa I w Wołogoszczy. Była to dziewczyna niezwykła, którą powszechnie uważano ją za najpiękniejszą pannę na Pomorzu Zachodnim. Do tego posiadała ponadprzeciętną inteligencję oraz królewskie maniery. Każdy młodzieniec, który miał okazje ja poznać, natychmiast ulegał jej urokowi.
Sydonia posiadała już jednak swojego wybranka. Był nim książę Ernest Ludwik, syn Filipa I. Dziewczyna kochała go ponad wszystko, on zaś odwzajemniał to uczucie. Złożył jej obietnice ślubu, a tym samym miał umożliwić jej wstąpienie do panującego na Pomorzu rodu Gryfitów. Do umówionego ślubu nigdy jednak nie doszło. Ernest Ludwik uległ swoim krewnym, według których związek z Borkówną byłby mezaliansem. Posłuchał udzielonych mu rad i wkrótce ożenił się z księżniczka niemieckiego pochodzenia.

Zdruzgotana, pełna żalu Sydonia, czym prędzej opuściła dwór książęcy. Owa Niemka nie mogła się z nią równać pod żadnym względem. Ucierpiała również jej duma. Borkowie był to bowiem ród słowiański, szlachetny, równie stary, co ród Gryfitów, choć nie książęcy. Dziewczyna wróciła do rodzinnego domu. Podjęła decyzje, że nikomu już nie odda swego serca i pozostanie panną do końca życia.
Gdy zmarli jej rodzice, między rodzeństwem rozgorzał spór o rodzinny majątek. Gdy Ulrich się ożenił, siostry nie przypadły do gustu nowej pani, niechęć ta była odwzajemniona. Sydonia postanowiła opuścić dom na zawsze. Tak rozpoczęła się jej długoletnia tułaczka. Na początku zamieszkała w klasztorze w Marianowie. Później osiedlała się jeszcze w Stargardzie Szczecińskim, w Szczecinie, oraz w Resku, jednak nigdzie nie została na zbyt długo. W końcu w 1604 roku, w wieku 56 lat, ponownie zamieszkała w Marianowie, by tam doczekać końca swoich dni.

Nie było jej jednak dane doczekać ich w spokoju. W rodzinie książęcej coraz częściej zaczęły zdarzać się nagłe zgony. Umarł książę Filip I, umarł jego syn, oraz wielu innych spośród Gryfitów. Podejrzenia padły na Sydonie, która choć już nie młoda, nadal energicznie spierała się z bratem o majątek, a ponadto zajmowała się ziołolecznictwem. W 1617 roku po raz pierwszy oskarżona ją o uprawianie czarnej magii oraz rzucenie klątwy na ród Gryfitów. Proces był długi, uciążliwy, oraz bezowocny. Dwa lata później Sydonię oskarżono po raz drugi. Pod zbrojną eskortą została przewieziona z Marianowa do Oderburga. Tam poddano ją torturom. Umęczona, prawie nieprzytomna Sydonia przyznała się do winy. Gdy jednak oprzytomniała odwołała swoje zeznania. Torturowano ją jeszcze kilkakrotnie. Ostatecznie wyrok zapadł, a Sydonię uznano za winną. Ponoć po odczytaniu wymierzonej jej kary, kobieta miała zwrócić się do Księcia Franciszka i przepowiedzieć mu, że i on niedługo po niej, utraci życie.

Książę okazał się wspaniałomyślny. Mając na względzie szlachetne pochodzenie wiedźmy, rozkazał ją ściąć, a dopiero później jej szczątki spalić na stosie. Lud był pod wielkim wrażeniem tej łaski. Sydonia jednak, obojętna, pełna pogardy dla wszystkich, nie zwróciła na to najmniejszej uwagi. Ścięto ją 19 sierpnia 1620 roku, niedaleko miejsca gdzie dziś znajduje się Muzeum Narodowe. Jej ciało spalono na Psim Wzgórzu, a prochy rozsypano na polach. Książę Franciszek zmarł dwa miesiące po egzekucji.
10 marca 1637 roku ludność Siecina wyległa na ulice, skupiła się wokół zamków i w kościołach. Wszyscy słuchali bicia dzwonów. Dzwonów, które obwieszczały śmierć Bogusława XIV, ostatniego księcia z rodu Gryfitów.
Tak dopełniła się klątwa Sydonii. Do dziś jest ona nazywana białą dama szczecińskiego zamku. Czasem można ją spotkać w białej, zwiewnej sukni, jak spaceruje po zamkowym dziedzińcu. Podobno uśmiech gości na jej twarzy.

Możliwość komentowania Legenda o Sydonii von Borck … została wyłączona :, , , more...

Szukasz czegoś?

Użyj poniższego formularza:

Nadal nie znalazłeś tego, czego szukasz? Zostaw komentarz w notce, lub skontaktuj się z nami a zajmiemy się tym.

Blogroll

Kilka bardzo polecanych stron...