GeoExplorer

Kościół romański w Świerzawie

przez , Lut.13, 2014, w Zabytki

KRŚ38 luty 2014 roku. Kolejny raz wybieramy się w Góry Kaczawskie. Dojeżdżamy do niewielkiej miejscowości – Świerzawy. Mijając kolejne zakręty prowadzące do miasta, zauważamy po lewej stronie szarą bryłę kościoła. Skręcamy na parking umiejscowiony przy nim. Przez budynek bramny wchodzimy na jego teren. Pierwsze co rzuca nam się w oczy to wystające w pewnej odległości od murów kościoła wychodnie kilku „wywietrzników”. Czyżby kościół miał tak rozbudowane podziemia? Zagadka rozwiąże się już niedługo. Oglądamy teren wokół, uwagę przykuwa żelazny krucyfiks, a na ścianie kościoła nad nim, zanikające resztki fresku. Robimy zdjęcia. W pewnym momencie pojawia się jegomość z pieskiem, który przysiada na ławeczce, na wprost wejścia do kościoła.

Przygląda się nam, więc podchodzimy do niego, rozpoczynamy rozmowę. Owym jegomościem okazuje się pan Jerzy Mosoń, mieszkaniec Świerzawy, który zaczyna nam opowieść o historii tego obiektu, o dawnym cmentarzu wokół i płytach nagrobnych uratowanych przez kamieniarza ze Złotoryi (obecnie zamontowane są na południowym fragmencie muru okalającego kościół), o poniemieckiej kolekcji minerałów, która znajdowała się wewnątrz jeszcze do 1948 roku (a później zniknęła). Jak ustaliliśmy była to składnica Kuratora Uniwersytetu i Politechniki z Wrocławia zawierająca zbiory Instytutu Mineralogicznego, jedna z kilkudziesięciu składnic zorganizowanych od 1942 roku przez prof. Gunthera Grundmanna konserwatora zabytków Prowincji Dolnośląskiej.KRŚWyjaśnia nam też zagadkę tajemniczych „wywietrzników”, które okazują się kominami studzienek od wykonanego wokół kościoła drenażu podłoża. Jako że nie da się nie powielić faktów historycznych związanych z tym obiektem, na stronie serwisu miasta i gminy Świerzawa, odnajdujemy wpis o najcenniejszym i najstarszym zabytku Gminy Świerzawa, późnoromańskim kościele p.w. św. Jana Chrzciciela i św. Katarzyny Aleksandryjskiej określanym jako przykład prawie niezmienionej w swej bryle świątyni późnoromańskiej, dalej czytamy:

„Zbudowany z kamienia łamanego (z piaskowcowymi narożnikami, portalami i obrzeżami okiennymi) na miejscu swego drewnianego poprzednika (wzmiankowanego już w 1195 roku) w II ćw. XIII wieku, pierwotnie był budowlą bezwieżową, jednonawową z prezbiterium i wyodrębnionym łukiem tęczowym. Prezbiterium zabudowane jest od wschodu (kościół jest orientowany) apsydą. Do północnej ściany przylega dobudowana po połowie XIII wieku zakrystia. Wieża górująca nad świątynią została dobudowana w 1507 roku, po zniszczeniach wywołanych pożarem w XV wieku. Nieco później kościół zyskał przybudówkę na ścianie południowej. Po zniszczeniach przebudowano również w ścianie południowej dwa okna.KRŚ2Prezbiterium przykrywa sklepienie krzyżowo-żebrowe, nawę – drewniany strop podparty dwiema kolumnami z drewna jodłowego. Wymiary wnętrza kościoła: prezbiterium – 8,5 m x 8,5 m, nawa – 17,6 m x 11,5 m. W źródłach pisanych pierwszy raz o kościele informowano w 1268 roku, wspominając o proboszczu z Reinvirdi villa (pierwotna nazwa Sędziszowej). Kościół (mieszczący pierwotnie w swym wnętrzu do 1000 wiernych) służył okolicznym polskim wsiom jeszcze przed lokacją miasta Świerzawy jako kościół parafialny do 1391 roku, kiedy przeniesiono sakramenty do nowego kościoła w Świerzawie. Mający za patrona św. Jana Chrzciciela, zyskał ponadto w XIV wieku patronkę – św. Katarzynę Aleksandryjską, po zniszczonej kaplicy w Sędziszowej (przy drodze do Sokołowca).

W roku 1428 zniszczony częściowo przez Husytów, zyskał mur obronny. Po utracie znaczenia i przyjęciu funkcji kościoła filialnego świątynia stała się kościołem cmentarnym w 1713 roku, którym pozostała aż do końca II wojny światowej. W latach 1552-1654 (oraz na trzy lata: 1875-1878) kościół był użytkowany przez ewangelików, którzy pozostawili po sobie drewnianą emporę z 1562 roku oraz ambonę z 1613 roku (zniszczoną po II wojnie światowej). W XVIII wieku odprawiano w nim jedynie odpustowe i żałobne msze święte. W wiekach XIX i XX odprawiano jedynie jedną mszę świętą rocznie. Kościół wielokrotnie remontowano. W 1 połowie XIX woeku wymieniono stropy i przebudowano empory. W latach 1903-1904 dokonano konserwacji ołtarza. W latach 1923-1924 wymieniono więźbę dachową i pokrycie dachów.KRŚ4W 1929 roku odnowiono hełm wieży. Ponownie drewniany gont wymieniono w latach 60- i 70-tych XX wieku. Po wojnie kościół niszczał aż do lat 50-tych, kiedy wywieziono część wyposażenia (między innymi gotycki ołtarz z 1498 roku, obecnie w kościele św. Marcina w Poznaniu). W czasie prac konserwatorskich dokonano transferu niektórych malowideł, które eksponowane są w Muzeum Regionalnym w Jaworze, oraz w Wydziale Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Jeszcze w okresie przedwojennym przewieziono do konserwacji do Berlina obraz na desce Tron Łaski ucznia Mistrza z Koszatek (sprzed 1350 roku), następnie eksponowany na Wawelu, by ostatecznie trafić do Wrocławia (Muzeum Narodowe we Wrocławiu).

Na skutek odkryć naukowców z Akademii Sztuk Pięknych z Krakowa objęto świątynię w 1976 roku planem ochrony zabytków województwa jeleniogórskiego. Rozpoczęto prace konserwatorskie, trwające do 2001 roku. W roku 2003 udostępniono kościół indywidualnym turystom, a w roku 2005 wyremontowano wnętrze wieży (remont schodów i podłóg, zbudowanie dodatkowego drewnianego stropu), co umożliwiło oddanie wieży celom widokowym. Podczas porządkowania wnętrza i konserwacji mensy ołtarzowej w latach 1998-2001 znaleziono w sierpniu 1998 roku skrywane relikwie w kamiennym relikwiarzu, zawierającym fragment kości i zakrytym pieczęcią biskupa Kulumbacha z pogranicza bawarsko-frankońskiego”.KRŚ5Jak informuje tablica zamieszczona przed wejściem do budynku bramnego, kościół jest czynny w sezonie letnim od 10.00-18.00, w innych dniach i godzinach zwiedzanie po uprzednim kontakcie z administratorem obiektu: Centrum Kultury, Sportu i Turystyki w Świerzawie tel. 75-71-35-273, 75-71-35-273, 663-122-441, 663-122-441 e-mail: centrumkultury@swierzawa.pl, lub opiekunem obiektu: Stowarzyszenie SONOVE w Świerzawie tel. 607-431-332, 607-431-332, 697-778-534, 697-778-534 e-mail: stowarzyszenie-sonove@wp.pl.
Jeszcze raz pragniemy serdecznie podziękować panu Jerzemu Mosoniowi, który poprzez miłą rozmowę zdradził nam wiele ciekawych faktów z historii tego obiektu i wykonywanych tam prac. Jest to niewątpliwie jeden z ciekawszych i unikalnych obiektów architektury romańskiej w Polsce.

:, , , , , , , , , , , , ,

Leave a Reply

Szukasz czegoś?

Użyj poniższego formularza:

Nadal nie znalazłeś tego, czego szukasz? Zostaw komentarz w notce, lub skontaktuj się z nami a zajmiemy się tym.

Blogroll

Kilka bardzo polecanych stron...