GeoExplorer

Gacek brunatny

przez , Kwi.01, 2015, w Flora i Fauna

Gacek brunatny w locieGacek brunatny (Plecotus auritus, Linnaeus 1758) nazywany również gackiem wielkouchem za sprawą charakterystycznych długich uszu, należy do rodziny mroczkowatych (Vespertilionidae).
Występuje prawie w całej Europie z wyjątkiem północnych i południowych jej krańców – poza północną częścią Skandynawii, południem Półwyspu Iberyjskiego, południem Włoch i Grecji. Wschodnia granica jego występowania sięga po Ural. W Polsce znany jest z całego kraju.
Gacek brunatny jako gatunek osiadły (eurytopowy) występuje zarówno w lasach, jak i na obszarach zabudowanych, przy parkach i ogrodach. Latem kolonie rozrodcze spotykane są w budynkach, dziuplach, budkach. Są niewielkie, liczą od kilku do kilkudziesięciu (30) dorosłych samic, chociaż zdarzają się większe, dochodzące do 100 samic.
Chętnie korzysta też ze skrzynek lęgowych preferując skrzynki przestrzenne, a nie płaskie. Pojedyncze osobniki kryją się w bardzo różnorodnych miejscach – także pod mostami czy w podziemiach. Stwierdzono, że samce i samice z danego terenu trzymają się razem najprawdopodobniej przez całe życie, wybierając kryjówki położone w pobliżu siebie. W koloniach samic dość często spotykane są dorosłe samce. Osobniki najczęściej przez całe życie korzystają z tej kryjówki letniej, w której przyszły na świat.

Jest małym nietoperzem o długości ciała 5 – 6 cm i wadze 5 – 10 gram, z futrem na grzbiecie żółtobrązowym lub brązowym, a na brzuchu białawym. Podobny jest do gacka szarego i w związku z tym do około 1960 roku gatunków tych nie rozróżniano, używając polskiej nazwy gacek wielkouch.
Błony lotne brązowawe, ucho bardzo duże, długości przedramienia, szerokie. Uszy stykają się (nie zrastają) u nasady. W czasie spoczynku najczęściej są ukryte pod skrzydłami, a widoczne pozostają jedynie koziołki. Koziołek nożowaty, od połowy zwężony o 1/2, o długości do 18 mm. Błona skrzydłowa przyczepiona u nasady palców stopy. Ostroga sięga do połowy odległości między piętą a ogonem, czasem nieco bliżej. Płatka brak. Koniec ogona wystaje poza błonę ogonową na ok. 3 mm. Przedramię długości 35 – 43 mm.
Czaszka jest łagodnie wyprofilowana, nieco mniejsza niż u gacka szarego. Długość kondylobazalna czaszki wynosi 14 – 15,6 mm, długość żuchwy 9,4 – 11 mm, wysokość gałęzi żuchwy 2,6 – 3,2 mm. Szczęka górna zawiera 2 siekacze, 1 kieł, 2 przedtrzonowce i 3 trzonowce, a szczęka dolna 3 siekacze, 1 kieł, 3 przedtrzonowce i 3 trzonowce. Rozpoznanie płci jest możliwe tylko u osobników trzymanych w ręku – u samca wyraźnie jest widoczne prącie.Gacek brunatnyOkres godów jest bardzo rozciągnięty w czasie gdyż trwa od jesieni do wiosny, z obniżeniem aktywności w okresie zimy. Wówczas w różnorodnych podziemiach samce odbywają loty godowe, zlatując się tam nawet z kryjówek dziennych położonych w odległości kilku kilometrów. Podczas lotów emitują głosy godowe, które mają na celu zwabienie samicy. Samica rodzi jedno młode (rzadko dwa) na przełomie czerwca i lipca. Młode gacki uzyskują zdolność lotu po około 4 – 5 tygodni, a samodzielność po dalszych dwóch tygodniach. Samica i młode w kolonii bezbłędnie się rozpoznają.

Zimą występuje w bardzo różnych kryjówkach, preferując obiekty małe, najczęściej chłodne, hibernując w szerokim spektrum temperatur. Może znosić krótkotrwałe spadki temperatury do -8’C. Dominuje w małych, przydomowych piwnicach, gdzie jest zwykle najliczniejszym gatunkiem nietoperza, licznie występuje w chłodnych jaskiniach, fortach itp. Spotykany jest także w studniach, dziuplach drzew i na strychach (w dwóch ostatnich sporadycznie). Będąc gatunkiem osiadłym, sezonowe przeloty do i z zimowych siedlisk nie przekraczają kilkudziesięciu kilometrów (maksymalny przelot to 88 km). W stan hibernacji zapada między wrześniem a październikiem, z którego budzi się w marcu lub kwietniu. Podczas spoczynku, zwłaszcza zimą, mogą wisieć swobodnie uczepione stropu zimowiska i owijać się częściowo skrzydłami, tym samym upodobniają się do podkowców. Zimuje najczęściej pojedynczo, rzadko tworząc skupiska po kilka osobników.Gacek brunatny (1)Gacki brunatne żerują latając w pobliżu koron drzew i krzewów, często zbierając drobne bezkręgowce z liści czy ścian budynków, powoli i zwrotnie. Podstawowymi ofiarami są muchówki, motyle, ćmy (zwłaszcza z rodziny sówkowatych), skorki, gąsienice, chrząszcze. Atakując owada, gacek brunatny przerywa echolokację i kieruje się słuchem biernym, nasłuchując wielkimi uszami dźwięki wydawane przez ofiarę, np. trzepoczącą skrzydłami. Pozwala mu to na chwytanie motyli nocnych zdolnych do słyszenia ultradźwięków, niedostępnych jako pokarm dla innych gatunków nietoperzy z rodziny mroczkowatych.
Sygnały echolokacyjne gacków są bardzo słabe, najcichsze spośród wszystkich naszych nietoperzy, są słyszalne z odległości około 2 – 3 metrów. Gacek brunatny emituje głosy brzmiące w detektorze jak serie suchych trzasków, najgłośniej słyszalne na częstotliwości 40-50 kHz i służą im jedynie do orientacji w przestrzeni, między innymi do lokalizacji przeszkód. Podczas żerowania korzysta w mniejszym stopniu z echolokacji, często lokalizując ofiary na słuch, a także wzrokiem. Poluje w pobliżu kryjówki, zwykle w promieniu 1 km, nie oddalając się od niej na więcej niż 3 km.

Osiąga swój maksymalny wiek – 30 lat. Najdłuższy stwierdzony w Polsce to 7 lat i 3 miesiące.
Gacek brunatny objęty jest w Polsce ochroną ścisłą jako gatunek wymagający czynnej ochrony. Dodatkowo wszelkie zimowiska nietoperzy, w których w ciągu trzech kolejnych lat choć raz stwierdzono ponad 200 osobników tych ssaków, mogą mieć wyznaczoną strefę ochrony całorocznej, która obejmuje pomieszczenia i kryjówki zajmowane przez nietoperze (Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną, Dz. U. nr 220, poz. 2237). Zamieszczony jest w załączniku IV Dyrektywy Rady EWG w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory. Wymieniony jest także w załączniku II Konwencji Berneńskiej.Gacek brunatny (2)Ponieważ Gacek brunatny i Gacek szary jako gatunki są trudne do rozpoznania, zostanie przytoczone kilka charakterystycznych cech umożliwiających odróżnienie ich, natomiast samo oznaczenie tych dwóch gatunków powinno następować na podstawie kompleksu cech. I tak najlepszymi cechami pozwalającymi odróżnić oba gatunki są:

1. Barwa ciała:
– wierzch ciała gacka brunatnego jest brązowy lub brązowożółty, u młodych osobników brązowoszary. Spód jest białawy, żółtawy lub żółtawobrązowy, z wyraźnymi ciemniejszymi plamami w okolicach piersi i ramion. U gacka szarego natomiast wierzch ciała jest szary, szarobrązowy lub szaro-oliwkowy, spód zaś jest białawy lub jasnoszary, sporadycznie z żółtawym odcieniem na piersi. Barwy grzbietowej i brzusznej części ciała są u gacka szarego bardziej skontrastowane niż u gacka brunatnego. Należy pamiętać o tym, że młode, lotne osobniki gacka brunatnego mają ciemny, szarobrązowy wierzch ciała i głowę, a także mogą mieć uszy i koziołki ciemniejsze niż zwierzęta dorosłe.
2. Kolor i kształt pyszczka:
– nieowłosione części pyszczka gacka brunatnego są najczęściej  barwy cielistej, podczas gdy u gacka szarego zawsze są ciemne, szaro pigmentowane. Pyszczek u gacka szarego jest bardziej „wydłużony” niż u gacka brunatnego, u którego wokół nozdrzy występują łatwo zauważalne fałdy skórne tzw. rozdęcia.
3. Kolor i kształt uszu/koziołka:
– Gacek brunatny ma krótsze, węższe i jaśniejsze uszy niż gacek szary. Koziołek u niego jest węższy, szerokość nie przekracza 5,5 mm, jasny, cielisty, jednak można spotkać osobniki u których koziołki są ciemno pigmentowane.
4. Wielkość brodawek nad oczami:
– Gacek brunatny posiada brodawki wielkością zbliżone do średnicy oka i są one dobrze zauważalne u hibernujących nietoperzy. U gacka szarego brodawki nad oczami są mniejsze od średnicy oka i u hibernujących osobników są słabo widoczne.
5. Długość kciuka i jego pazura:
– u gacka brunatnego długość kciuka bez pazura przekracza 6 mm, a pazur tego palca mierzy od 2,5 – 3 mm. U gacka szarego długość kciuka nie dochodzi do 6 mm, a pazura zwykle osiąga 2 mm, chociaż może nieznacznie przekraczać tę wartość.
6. Wielkość i owłosienie stóp:
– Gacek brunatny ma stopy większe o długości 9 – 10 mm i wyraźnie owłosione, natomiast gacek szary ma małe, słabo owłosione stopy o długości około 6 – 8 mm.
7. Wielkość i kształt penisa:
– penis jest szerszy u nasady i zwężający się ku końcowi u gacka brunatnego, natomiast u gacka szarego jest węższy u nasady i rozszerza się ku końcowi.
8. Wielkość górnych kłów i przedtrzonowców:
– u gacka brunatnego w szczęce górnej kły są mniejsze, a pierwsze zęby przedtrzonowe większe i wyraźnie widoczne. U gacka szarego kły są wyraźnie większe w porównaniu z pierwszymi zębami przedtrzonowymi, te ostatnie są słabo widoczne bez użycia lupy.

:, , , , , ,

Komentowanie nieaktywne.

Szukasz czegoś?

Użyj poniższego formularza:

Nadal nie znalazłeś tego, czego szukasz? Zostaw komentarz w notce, lub skontaktuj się z nami a zajmiemy się tym.

Blogroll

Kilka bardzo polecanych stron...