GeoExplorer

Słowianie (1)

przez , Gru.21, 2017, w Historia

SwargaPochodzenie
W 1745 roku w Wiedniu została opublikowana książka Johanna Christopha Jordana „De originibus slavicis” i od tego momentu trwają ożywione dyskusje na temat tego gdzie znajdowała się prakolebka Słowian i kiedy nastąpiła emigracja ludów słowiańskich z niej. W tej kwestii wyróżnia się dwa zasadnicze stanowiska.
Pierwszym stanowiskiem jest koncepcja autochtoniczna, która mówi, że przed etapem swoich wędrówek Słowianie zamieszkiwali tereny środkowej Europy, w szczególności obszar dzisiejszej Polski, pomiędzy Odrą i Bugiem.
Drugie stanowisko to koncepcja allochtoniczna, która optuje, że przed etapem swoich wędrówek Słowianie zamieszkiwali obszar położony poza środkową Europą – zwykle wskazywana jest Europa Wschodnia jako miejsce ich pierwotnych siedzib.
Dyskusja na temat koncepcji allochtonicznej była w ciągu ostatnich trzech wieków utrudniona wskutek częstego uwikłania w politykę i ideologię.

Kwestia autochtoniczności Słowian na terenie Polski miała istotne znaczenie dla Polaków w dobie zaborów. W okresie rodzenia się w Niemczech narodowego socjalizmu i w czasach hitlerowskich archeolodzy niemieccy często podkreślali dowody potwierdzające allochtoniczną koncepcję, zaś po II wojnie światowej polscy badacze ponownie często podkreślali dowody archeologiczne świadczące o autochtonizmie Słowian i prasłowiańskim charakterze Ziem Odzyskanych. Wśród rozmaitych szczegółowych koncepcji, pomijając te, które nie mają żadnego oparcia w danych naukowych, wymienić można dla przykładu proponowane ostatnio lokalizacje prakolebki Słowian, w których mówi się o obszarze Polski, ewentualnie także na Wołyniu i Podolu.

Przeprowadzone badania antropologiczne dotyczące stopnia zróżnicowania antropologicznego populacji ludzkich zamieszkujących dorzecze Odry i Wisły w okresie wpływów rzymskich oraz we wczesnym średniowieczu wskazały, że pod względem cech morfologicznych (wynik podobny do analiz genetycznych), Słowianie Zachodni stanowią pierwotyp pośród słowiańskich grup etnicznych, zajmując miejsce pomiędzy grupami germańskimi a grupami Słowian Wschodnich. Natomiast populacje ludności kultury wielbarskiej, ludności kultury przeworskiej i ludności kultury czerniachowskiej wykazują największe podobieństwo biologiczne do średniowiecznych populacji Słowian Zachodnich.
Koncepcję prakolebki na Środkowym Podnieprzu potwierdza jak dotychczas tylko jedna analiza DNA (Y HG3), która wyklucza możliwość lokowania praojczyzny Słowian na terenach Polski i podkreśla centralną rolę środkowego Naddnieprza.

Kolejne teorie prakolebki mówią o:
– górnym dorzeczu Donu do 1000 p.n.e.
– pobycie nad środkowym Dnieprem
– po inwazji Scytów (700 p.n.e.) od Odry po Don
– etap protosłowiański w zachodniej części terytorium Bałtów (XII wiek p.n.e.)
– oddziaływania substratu italskiego – wytworzenie kultury łużyckiej
– etap prasłowiański – oddziaływaniach irańskich (V wiek p.n.e)
– osiągnięcie zachodniej granicy na Odrze (V-III wiek p.n.e.)
– kontakty z Celtami w okolicach Wrocławia (III wiek p.n.e)
– rozszerzenie obszaru słowiańskiego po Prypeć (początki naszej ery)
– prakolebka nad środkowym DunajemSłowiankaDodatkowo zakłada się niekiedy, że grupy plemienne sarmackich koczowników, plemiona Antów, Serbów i Chorwatów, sprawowały zwierzchnictwo na przykład poprzez ochronę przed innymi koczownikami pobierając za to trybut, dołączyły do Słowian będących rolnikami/piechotą, w wyniku czego powstała kultura mieszana przypominająca zależności między Flube a Hausa w Afryce. Język prasłowiański miałby być ich skreolizowaną formą. Brak Słowian przed 400 rokiem mógłby oznaczać, że byli oni wtedy jedną z grup bałtyckich, zapewne skrajnie południową – dorzecze Dniepru w starożytności było zamieszkane przez zróżnicowane grupy mówiące językami bałtyckimi. Ich południowa peryferia została około 300-400 roku zmieszana z Sarmatami i uformowała się w nowy ekspansywny etnos znany jako Słowianie.

Jeszcze do niedawna wśród badaczy słowiańskich panowało powszechne przekonanie, że Słowianie znajdowali się na ziemiach polskich już w pierwszej fazie ekspansji Indoeuropejczyków, skąd w V i VI wieku wyruszyli na południe zajmując Kotlinę Czeską, Morawy, Panonię, Austrię, Karyntię, Słowenię, Chorwację i Dalmację oraz na zachód zajmując Połabie. Jednocześnie wschodni odłam Słowian z terenów stepowych nad Dnieprem i Dniestrem wyruszył na Bałkany.
Obecnie wśród naukowców dominuje pogląd, że obszaru wyjściowego migracji wszystkich Słowian należy szukać w dorzeczu środkowego i górnego Dniepru i Desny, na obszarze, na którym w I-IV wieku archeolodzy wyróżniają archeologiczną kulturę kijowską.
O historii etnosu słowiańskiego można dowiedzieć się ze źródeł pisanych, archeologicznych, etnograficznych, legendarnych, paleoantropologicznych, genetycznych i lingwistycznych.

Najstarsze źródła pisane pochodzące z I wieku wymieniają ludy, które mogą być utożsamiane ze Słowianami i są dziełem starożytnych historyków i geografów greckich i rzymskich. Piszą oni o ludzie Wendetów (Venedi) lub Wenetów (Venethi) zamieszkujących między innymi tereny identyfikowane z obszarem obecnej Polski. Tacyt w dziele „Germania” wymienia Wenetów wśród mieszkańców wschodniej Europy, na wschód od Wisły. Pliniusz Starszy w dziele „Historia naturalna” wymienia Wenedów jako zamieszkujących tereny pomiędzy Bałtykiem a Morzem Czarnym. Ptolemeusz z Aleksandrii w II wieku w dziele „Geographia” wymienia Wenedów jako zamieszkujących Sarmację, w pobliżu Zatoki Wenedyjskiej (Zatoka Gdańska) i na wschód od rzeki Wistuli (Wisły). W związku z tym wysunięto przypuszczenie, że Wenedów można identyfikować częściowo z twórcami archeologicznej kultury przeworskiej.

Ptolemeusz w „Geogrphia” wymienia również inne plemię Souobenoi zamieszkujące tereny nad Wołgą (Rha), które według innej hipotezy jest utożsamiane ze Słowianami. Znacznie później, bo w połowie VI wieku, Słowian opisuje w swoim dziele „Opus magnum” (Historia wojen) historyk bizantyjski Prokopiusz z Cezarei. Używa on nazwy Sklaboi, Sklabenoi, Sklauenoi, Sthlauenoi i Sklabinoi.
Również gocki historyk Jordanes w dziele „Getica” stwierdza, że Słowianie niegdyś nazywani byli Wenetami, a w języku łacińskim użył dla nich nazwy Sclaveni. Tak pisze w swoim dziele:
„Wewnątrz (…) jest Dacja, na kształt diademu uwieńczona Alpami* a wzdłuż ich lewego stoku, który skłania się ku północy, rozsiadł się poczynając od źródeł rzeki Wiskla na niezmierzonych obszarach liczny naród Wenedów. A choć imiona ich zmienne są teraz stosowane do rozmaitych szczepów, to przecież głównie nazywa się ich Sklawenami i Antami”
* w rzeczywistości chodziło o KarpatySwarga z KruszwicyNa tej podstawie wielu uczonych już od XIX wieku utożsamiało Wenedów/Wenetów ze Słowianami i to utożsamienie stało się podstawowym argumentem dla teorii autochtonicznej.
Marcin z Bragi w VI wieku Słowian wspomina też w jednym ze swoich poematów „In Basicica”:
„Immanes variasque pio sub foedere Christi Adsciscis gentes. Alamannus, Saxo, Toringus, Pannonius, Rugus, Sclavus, Nara, Sarmata, Datus, Ostrogothus, Francus, Burgundio, Dacus, Alanus, Te duce, nosse Deum gaudent”.
Przyjmuje się tutaj inspirację Sydoniuszem, jednakże Marcin dodatkowo wymienia Słowian oraz tajemnicze ludy Nara (być może mieszkańców Noricum) oraz Datus (być może Danów).

Najstarsze wzmianki, które bez żadnych wątpliwości można wiązać ze Słowianami zawierają dzieła historyków gockich, bizantyjskich, arabskich, począwszy od VI wieku – między innymi Jordanesa, Prokopiusza z Cezarei, Pseudo-Maurycego, Teofilakta Symokatty, Teofanesa, Konstantyna VII Porfirogenety, Ibrahima ibn Jakuba, króla angielskiego Alfreda czy tak zwanego Geografa Bawarskiego.
Johann Christoph Jordan wymienia nazwy dwóch odłamów Słowian – Antowie i Sklawinowie lub Sklewenowie, dodając, że dawniej wszyscy Słowianie zwani byli Wenetami.
Osobną grupę źródeł w których wymienia się tereny Polski zamieszkane przez Słowian stanowią również dzieła geograficzne spisywane po persku i arabsku przez podróżników oraz kupców arabskich, które to zostały zebrane w serii materiałów pod tytułem „Źródła arabskie do dziejów Słowiańszczyzny” wydane w czterech tomach przez PAN, tłumaczenia Tadeusza Lewickiego.

Genetyka
Błędne jest bezpośrednie utożsamianie etnosu słowiańskiego z jakąś konkretną haplogrupą genetyczną. Należy jednak mieć na uwadze, że haplogrupa R-1a1 występuje u dużego odsetka populacji słowiańskich – 63% u Serbów Łużyckich, 56% u Polaków, 48% u Ukraińców, 47% u Rosjan, 42% u Białorusinów, ponad 30% u Słoweńców, Chorwatów i Macedończyków. Występuje ona również u spokrewnionych ze Słowianami mieszkańców Azji – Iszkaszimów 68%, Tadżyków 64%, Pasztunów 43%, Ałtajczyków 45%. Również u Węgrów, Litwinów i Łotyszy odsetek nosicieli tej haplogrupy wynosi około 40%. Z kolei u Słowian Południowych przeważa haplogrupa I-M170. U mieszkańców Bośni i Hercegowiny 65%, u Chorwatów z wysp dalmatyńskich 66%, u Serbów i Czarnogórców 38%, u Macedończyków 34%. Około 15% Rosjan jest nosicielami haplogrupy N-M231. Nosicielami haplogrupy R-M269 jest około 35% Czechów i Słowaków, 20% Polaków i Słoweńców oraz 10% Serbów.

Ekspansja
W 375 roku Hunowie rozbijają rozległe państwo Gotów zajmujące tereny od stoków karpackich i dolnego Dunaju na zachodzie aż po Dniepr na wschodzie. Wówczas to powstała możliwość przesunięcia się prasłowiańskich grup z obszaru dorzecza środkowego i górnego Dniepru na znacznie bardziej atrakcyjne, zarówno ze względu na dogodne warunki rolnicze jak i ze względu na bliskość Cesarstwa Bizantyjskiego, tereny dzisiejszej zachodniej Ukrainy i Mołdawii.
Osadnictwo słowiańskie w tym okresie, na przełomie V i VI wieku, mogło sięgać na tereny dzisiejszej Polski od linii górnej Wisły jak wynika z przekazów Jordanesa jak również z wymowy źródeł archeologicznych.
Kolejny etap migracji Słowian na południe staje się możliwy po rozbiciu w 454 roku kaganatu huńskiego. Wówczas to Słowianie przesunęli się na północny brzeg dolnego Dunaju, zatem na granicę Cesarstwa.

W latach 518-527 Antowie najechali Bizancjum i od tego momentu ich nazwa znikła z zapisów historycznych. Następnie w latach 549-550 Sklawinowie pustoszą niemal całkowicie Półwysep Bałkański a w 551 roku rozbijają armię Justyniana I pod Adrianopolem.
Przybycie Awarów na te obszary około 558 roku zmieniło sytuację Słowian, którzy zostali podporządkowani koczownikom. Dalsza ekspansja Słowian na południe Europy odbywała się aż do 626 roku w ramach najazdów awarsko-słowiańskich. Wówczas to bardziej atrakcyjny staje się kierunek migracji na północny-zachód, wzdłuż łuku Karpat na ziemie obecnej Polski (druga połowa VI wieku) i dalej na tereny położone nad Łabą – dzisiejsze tereny wschodnich Niemiec (początek VII wieku).

:,

Komentowanie nieaktywne.

Szukasz czegoś?

Użyj poniższego formularza:

Nadal nie znalazłeś tego, czego szukasz? Zostaw komentarz w notce, lub skontaktuj się z nami a zajmiemy się tym.

Blogroll

Kilka bardzo polecanych stron...