GeoExplorer

Słowianie (2)

przez , Gru.22, 2017, w Historia

SłowiankaOsadnictwo
W trakcie wielkiej ekspansji Słowian w VI-VII wieku o skali porównywalnej z wcześniejszą o dwa stulecia wielką wędrówką ludów germańskich, Słowianie opanowali i zasiedlili znacznie większe tereny niż zamieszkują dzisiaj. Na zachodzie osadnictwo słowiańskie sięgnęło Wargii w południowym Holsztynie, lewego brzegu dolnej Łaby, Turyngii, dorzeczy górnego Menu i Radęcy w Bawarii, doliny Dunaju, Tyrolu i Niziny Friulskiej (rubieże frankijsko-słowiańskie). Wskutek późniejszej ekspansji Niemiec na te tereny zamieszkujący je Słowianie ulegli całkowitej germanizacji. Na przełomie następnych wieków granica osadnictwa słowiańskiego systematycznie cofała się na wschód aż w pierwszej połowie XX wieku sięgnęła Odry i Wisły.

Tym sposobem zniknęli Słowianie Połabscy i Alpejscy. Reliktem tego osadnictwa są Serbowie Łużyccy zamieszkujący Łużyce na terenie dzisiejszych Niemiec.
Według szwajcarskich badań genetycznych spośród prawie 20 tysięcy przebadanych próbek genetycznych pochodzących od obecnych mieszkańców Niemiec aż 30% pochodziło od ludów Europy Wschodniej, przede wszystkim Słowian.
Na południu Słowianie zasiedlali również tereny dzisiejszej Austrii, Węgier i Rumunii. Słowian zamieszkujących te tereny nazywano Panońskimi i Dackimi. Tamtejsze osadnictwo słowiańskie zanikło wskutek ekspansji bawarskiej wzdłuż Dunaju (Austria), najazdu Węgrów do Kotliny Panońskiej (Węgry) i jak można przypuszczać, ekspansji demograficznej Wołochów i Mołdawian (Rumunia).

Tamtejsi Słowianie ulegli szybkiej asymilacji do Niemców austriackich oraz nieco powolniejszej madziaryzacji, z kolei osadnictwo w dawnej Dacji aż do XIX wieku miało charakter mieszany, z wyraźnym elementem słowiańskim w kulturze i języku. Jednoznacznie romański charakter nadały dzisiejszej Rumunii dopiero w XIX wieku reformy językowe i polityczne.
W toku swojej wielkiej ekspansji Słowianie dotarli również na same południowe krańce Półwyspu Bałkańskiego, do Tracji, Macedonii, Tesalii aż do Peloponezu, wypierając tamtejszą rdzenną ludność do refugiów w górach i ufortyfikowanych miast. Jednakże wpływ kultury greckiej okazał się być zbyt silny, zwłaszcza po przyjęciu chrześcijaństwa w wersji prawosławnej i w odróżnieniu od terenów leżących dalej na północ na terenach dzisiejszej Grecji ostatecznie wziął górę żywioł grecki.

Osadnictwo słowiańskie w tym państwie utrzymało się do dnia dzisiejszego tylko w Macedonii i Tracji, gdzie jednak szybko ulega hellenizacji.
Odmiennie miała się rzecz na północno-wschodnich krańcach Słowiańszczyzny. Pod naciskiem tureckich i mongolskich ludów stepowych w późnym średniowieczu punkt ciężkości osadnictwa Słowian Wschodnich przeniósł się z południowej strefy stepowej i lasostepowej na północ, w strefę lasów (na przykład Zalesie jako kraina historyczna Rosji). Osiedlając się na tych terenach Słowianie Wschodni wypierali i asymilowali rodzimą ludność fińską i wołżańską. Proces ten trwa od średniowiecza po dziś dzień. Zamieszkujące północną Rosję ludy fińskie i wołżańskie z wolna ale systematycznie zanikają i tracą swoje tożsamości narodowe na rzecz etnosu rosyjskiego. Zatem na tych terenach zasięg Słowiańszczyzny ulega systematycznemu powiększaniu.Swarga z KruszwicyObecnie Słowianie zasiedlają niemal całą Europę wschodnią, od Bałtyku do Uralu i od Morza Białego do Kaukazu, z wyjątkiem niewielkich enklaw zamieszkanych przez ludy tureckie i ugrofińskie.
Kolejnym obszarem jest pas Europy między Bałtykiem a Sudetami i Karpatami. Część Europy południowej w postaci pasa wzdłuż północnej granicy Bałkanów, od Morza Adriatyckiego do Morza Czarnego. W Azji część Azji Środkowej i pas południowej Syberii wzdłuż granicy rosyjsko-mongolskiej i rosyjsko-chińskiej aż do wybrzeża Oceanu Spokojnego nad Amurem. Większość Słowian zamieszkuje dziś państwa narodowe, w których z reguły stanowią absolutną większość mieszkańców.
Państwa zachodniosłowiańskie to Czechy, Słowacja, Polska. Wschodniosłowiańskie to Rosja, Ukraina, Białoruś. Południowosłowiańskie to Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Serbia, Macedonia, Bułgaria.

Słowiańskie mniejszości narodowe zamieszkują liczne państwa europejskie i azjatyckie, głównie te leżące na terenie dawnego Związku Radzieckiego. Państwami tymi są Austria (9%), Litwa (16%), Łotwa (34%), Estonia (29%), Mołdawia (22%, w tym Naddniestrze 61%), Turkmenistan (7%), Kirgistan (9%), Uzbekistan (9%), Kazachstan (26%), Tadżykistan (1%), Niemcy (3%), Węgry (1%), Rumunia (1%).
Do powyższych danych należy dodać liczną współczesną emigrację zarobkową z krajów słowiańskich do Europy Zachodniej i Ameryki Północnej. Liczebność tej emigracji zmienia się płynnie w zależności od aktualnych warunków gospodarczych, jest ona również trudno uchwytna statystycznie, nie ulega jednak wątpliwości, że należy ją liczyć w milionach.

Pochodzenie nazwy
Nazwa jest bardzo stara i wywodzi się z języka prasłowiańskiego. We wszystkich językach słowiańskich nazwa własna etnosu jest podobna i zawiera rdzeń „slav-/slov-„. Został on powielony do pozostałych języków europejskich i w dostosowanych formach występuje jako jedyna nazwa etnosu słowiańskiego.
Tylko w języku niemieckim w średniowieczu Słowian określano nazwą Wenden, zwłaszcza w stosunkach lokalnych z Serbami Łużyckimi i Słoweńcami zamieszkującymi tereny Łużyc i Karyntii (niemiecko – połabskich, niemiecko – słoweńskich; liczne nazwy miejscowości z członem Windisch/Wendisch).
Gramatyczna nazwa „Słowianie” w formie pojedynczej „Słowianin” składa się z dwóch członów: nazwy „Słow” i przyrostkowego formantu „-anin”, który w języku polskim oraz innych językach słowiańskich służy do tworzenia nazw odśrodowiskowych nazywających osobę od jego terytorialnego lub etnicznego pochodzenia.

Formant polski „-anin” wywodzi się z języka prasłowiańskiego, z połączenia dwóch prasłowiańskich formantów „-enin” i „-janin”, za pomocą których tworzone są nazwy związane z przynależnością grupową osób pochodzących z jednego miejsca na przykład „Wielkopol-anin”, „Rzymi-anin”, „ziemi-anin”, „Podhal-anin”, oraz użyty już w średniowiecznych dokumentach z 1400 roku „mieszcz-anin” – osoba pochodząca z miasta. Formantu tego używa się również do określania spowinowacenia niezwiązanego z zasiedlanym regionem a na przykład z wyznawanymi wierzeniami lub światopoglądem: „pog-anin”, „chrześci-anin”, „muzułm-anin” itp.
Nazwa „Słowianie” jest etnonimem, nazwą etniczną. W źródłach pisanych nazwa Słowianin pojawia się w VI wieku. Prokopiusz z Cezarei w „Historii Wojen” używa nazw: Sklaboi, Sklabenoi, Sklauenoi, Sthlauenoi i Sklabinoi. Jordanes w Getyce użył nazwy Sclaveni.SwargaŹródłosłów nazwy „Słowianie” do chwili obecnej nie jest jednoznacznie ustalony, co wiąże się z istnieniem na ten temat wielu hipotez.
Wielu językoznawców nawiązuje do prasłowiańskiego rdzenia „slovo” (słowo), dopełniacz „slovese” i powiązanego „slava” (sława) oraz „sluxb” (słuch, czyli „sława, która się niesie” lub „chodzą słuchy”), które pochodzą z praindoeuropejskiego „k’leuos” (być znanym, sławnym), pokrewnym starogreckiemu przyrostkowi „kles” (słynny), który składa się na imię Peryklesa, łacińskiemu „clueo” (być nazywanym, słynnym), angielskiemu „loud” (głośny), awestyjskiemu „sravah-” (sława) oraz sanskryckiemu „śravas”.
Słowianie byliby to zatem ludzie „znający słowa”, czyli potrafiący zrozumiale mówić, w odróżnieniu od innych ludów z którymi Słowianie się zetknęli, a którzy posługiwali się językami dla nich niezrozumiałymi (Niemcy – „niemi”, ludzie mówiący niezrozumiałym językiem).

Potwierdza to tezę, że ukształtowanie się etnicznej świadomości i samookreślenie Słowian nastąpiło w momencie zetknięcia się ich z innymi ludami. Mocnym argumentem za tą hipotezą jest fakt używania przez wszystkie ludy słowiańskie tej nazwy do samookreślania i brak istnienia innego alternatywnego samookreślenia.
Niektórzy odrzucają wywód od „słowa” twierdząc, że źródłem jest greckie „sklavenoi” i łacińskie „sclavus”, przy czym nazwą tą obejmowano plemiona słowiańskie graniczące z ziemiami Cesarstwa Rzymskiego, co w następstwie objęło całą Słowiańszczyznę.
Wtórnie nazwa ta, ze względu na dużą liczbę brańców w Rzymie (których Słowianie byli dostarczycielami, jak również którzy sami stanowili znaczną część), została utożsamiona ze słowem „niewolnik”. Jednak teorii tej zaprzecza fakt, że
Słowianie pojawili się na kartach historii w momencie kiedy łacina klasyczna zniknęła z użycia, a łacina średniowieczna, która była w użyciu, słowem „slavus” określała pańszczyźnianego chłopa.

Język grecki i łaciński używają oboczności „sl-/skl-„. Kolejne twierdzenie mówi, iż z punktu widzenia łaciny wyraz „Sclaveni” jest derywatem a jego rdzeń nie ma łacińskiej etymologii. Łaciński wyraz podstawowy „sclavus” znaczy „niewolnik” lub „jeniec wojenny”, zaś derywat „sclavenus” znaczy „pochodzący z rodu niewolników”. W klasycznej łacinie wyrazy te nie występują, a okesleniem niewolnika jest „servus”.
Inna wątpliwość ma związek z pierwszym historycznie pewnym określeniem Słowian. Greckie „sklabenoi” w odmianie zmienia się na „sklawon-„. Pierwotnie podobieństwo do słowa „niewolnik” istniało w formie odmienionej, poprzez procesy lingwistyczne rozpowszechniło się „w” zamiast „b”, a z tego prosta droga do upodobniania nazwy Słowian do niewolnika.

Kolejna teoria mówi, że nazwa „Słowianie” wywodzi się od praindoeuropejskiego „suedhnos”, a to od starszego przymiotnika „suedho/seubho” – własny (pierwotnie „czyjś powinowaty”). Stąd Svobene – Slobene „Słowianie” i Suebi „Swebowie”, „Szwabowie”. Oba przymiotniki zostały utworzone z tego samego podstawowego rdzennie praindoeuropejskiego morfemu „s(u)e-” czyli „poza, obok”.
Następna hipoteza wywodzi prasłowiańskie i ogólnosłowiańskie „svoboda/sloboda” od prasłowiańskiego „svob'” w znaczeniu „należący do swojego plemienia, mieszkający na własnej ziemi, będący u siebie”. Pierwotnie „svoba/sloba”, z dysymilacją spółgłosek wargowych v-b, do l-b, podobnie „svoboda-sloboda”. Dysymilacja musiała zajść dość wcześnie gdyż jej warunkiem była bilabialna wymowa „v”. Według niektórych „svoba” można uznać za prastary derywat odprzymiotnikowy, abstractum z sufiksem „-a”, pod względem budowy zbliżonym do „wiara”, prasłowiańskiego „vera”.

„Svoba” oznaczało „stan znajdującego się w swoim plemieniu, na swojej ziemi, wśród swoich, bycie swobodnym”, stąd znaczenie „swoboda” (robienie czegoś), wolność”. Kolejni badacze etymologii wywiedli nazwę „Słowianie” od slova – błoto, wyjaśniając je upodobaniem naszych przodków do wilgotnych terenów. Z tą teorią wiąże się podobna, która mówi, że etnonim ten pochodził od konkrektnego hydronimu o tej nazwie: „sława/słowa” pochodzącego od prasłowiańskiego rdzenia „slov-/slav-„, od praindoeuropejskiego „k’lue-/k’lou-” znaczącego „płynąć, skrapiać (czyścić)” – znanego między innymi z greckiego „klimenos, klitopoulos, klizo”; łacińskiego „cluere” (czyścić), „cloaca”; litewskiego „sluoju, slaviau” (zamiatać). Zachowały się hydronimy z tym rdzeniem, na przykład Sława (obecnie rzeka Wełnianka) lewy dopływ Wełny itp.
Marginalnym znaczeniem są hipotezy o obcym pochodzeniu (egzonizmie) tego wyrazu z języków germańskich lub celtyckich.

:,

Komentowanie nieaktywne.

Szukasz czegoś?

Użyj poniższego formularza:

Nadal nie znalazłeś tego, czego szukasz? Zostaw komentarz w notce, lub skontaktuj się z nami a zajmiemy się tym.

Blogroll

Kilka bardzo polecanych stron...