GeoExplorer

Pułkownik Franciszek Faix (1)

przez , Cze.01, 2018, w Historia

Pułkownik Franciszek Faix (1896-1953) urodził się 9 marca 1896 roku w Gródku koło Jabłonkowa na Śląsku Cieszyńskim – obecnie Hradek w Czechach. W 1902 roku rozpoczął naukę na Zaolziu. Następnie wraz z rodzicami (i rodzeństwem) w poszukiwaniu środków do życia migruje do Cieszyna, następnie do Chrzanowa i wreszcie rodzice korzystając z propozycji krewnego Władysława Dolaisa, właściciela dóbr bystrzańskich, osiadają w Bystrej na roli Hotałowej.
Ojciec Franciszka – Karol Faix otrzymał kawałek gruntu „pod górkami” (na przeciwko szkoły) na którym wybudował dom. Nieopodal znajdował się kamieniołom piaskowca zarządzany przed 1906 rokiem przez Franciszka Wandra a od 1912 roku przez licencjonowanego majstra kamieniarskiego Jana Licka.
Karol Faix znalazł zatrudnienie jako kamieniarz do obróbki wydobywanego piaskowca na parapety, schody, podmurówki, filary, słupy, pomniki a także figury i krzyże przydrożne.

Ojciec Franciszka, Karol Faix (s. Franciszka i Joanny Choloupke) zmarł w Bystrej w wieku 66 lat na astmę.
Matka Maria z d. Szmidt (c. Ludwika i Pauliny Polko) urodziła się w Rakowcu 1 grudnia 1873 roku, zmarła w Bystrej 9 marca 1942 roku.
W Bystrej urodziła się siostra Emilia (1907-1980) Wirtel, z kolei najdłużej mieszkała tu siostra Stefania urodzona w Dynowie (1904-1984) pracownica sklepu u Traczyka na roli Kowalczykowej. Ponadto miał jeszcze siostrę Marię i Helenę (Kaczmarczyk) oraz brata Bolesława, nadleśniczego w Andrychowie.
Franciszek Faix wychowany w atmosferze głębokiej religijności i wolnościowych tradycji patriotycznych Józefa Piłsudskiego, jako 15-letni uczeń gimnazjum, 18 listopada 1911 roku wstępuje do Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w pobliskim Jordanowie.

W latach 1912-1914 przechodzi szkolenie wojskowe w Sokolich Drużynach Strzeleckich, uczestniczy w kursie wojskowym w Limanowej oraz w wielu wykładach o tematyce wojskowej.
Niestety wybuch I wojny światowej uniemożliwił 18-letniemu Franciszkowi ukończenie gimnazjum a tym samym zdanie matury.
16 sierpnia 1914 roku wstępuje do Legionów Polskich. Ze swoim plutonem stacjonującym w Krzeszowicach przybywa do Sierszy na koncentrację Sokolich Drużyn Polowych, a te zostają wcielone w szeregi 2 Pułku Piechoty Legionów.
Już jako sierżant otrzymuje przydział jako podoficer sekcyjny w 8 kompanii pułku. 28 września 1914 roku wyrusza ze swoim pułkiem na front węgierski biorąc udział we wszystkich walkach prowadzonych przez 2 Pułk Piechoty w Karpatach.Po zmianach reorganizacyjnych w strukturach i utworzeniu jesienią 1914 roku II Brygady Legionów w Kołomyi, zostaje przydzielony do 12 Kompanii 4 Pułku Piechoty, z którą brał udział w walkach podczas ofensywy besarabskiej.
7 września 1915 roku zostaje awansowany do stopnia chorążego obejmując dowództwo plutonu a następnie kompanii.
W październiku 1915 roku stacjonował na Podolu i Wołyniu pod Czerniowcami.
Otrzymuje swój pierwszy urlop, którego nie wykorzystał z powodu nagłego ataku wojsk rosyjskich – 7 listopada 1915 roku na skutek zdrady żołnierzy czeskich, pod Czartoryskiem koło Bielgowa, pluton pod jego dowództwem zostaje zmuszony do walki na bagnety, następnie rozbity, a on sam ciężko ranny dostaje się do rosyjskiej niewoli i zesłany na Sybir do obozu jenieckiego w Semipałatyńsku, w którym przebywa do 10 sierpnia 1918 roku.

W związku z następującymi po sobie wydarzeniami historycznymi – wybuchem rewolucji lutowej, upadkiem caratu, rewolucją październikową i wojną domową w Rosji, powstały sprzyjające okoliczności do utworzenia oddziałów polskich z jeńców wojennych.
W styczniu 1919 roku utworzone z jeńców przez płk Waleriana Czumę (1890-1962) oddziały wojskowe zostają przekształcone w 5 Dywizję Syberyjską podporządkowaną dowództwu „Błękitnej Armii” gen Hallera we Francji.
Faix po udanej ucieczce z obozu jenieckiego wstępuje do dywizji Hallera. Podnosi swoje kwalifikacje w rzemiośle żołnierskim biorąc udział w wielu szkoleniach, będąc słuchaczem szkoły oficerskiej, instruktorem, dowódcą szkoły podoficerskiej.

Od 12 lipca 1919 roku jako dowódca grupy operacyjnej prowadzi walkę z wojskami bolszewickimi w stepach kułundyjskich i tam podczas odwrotu dostaje się do niewoli.
Wkrótce udaje mu się zbiec, przedrzeć przez front i dotrzeć do Krasnojarska.
Podczas dalszego odwrotu na wschód zapada na tyfus i zostaje umieszczony w pociągu sanitarnym.
14 stycznia, po kapitulacji 10 stycznia 1920 roku 5 Dywizji Syberyjskiej, jako chory na tyfus i zapalenie płuc, dostaje się ponownie do niewoli bolszewickiej i umieszczony w obozach jenieckich w Krasnojarsku, Tomsku i Tule.
Dwukrotnie, w lipcu i sierpniu 1920 roku, próbuje zbiec z niewoli, ostatecznie udaje mu się to 9 sierpnia 1920 roku. Pod koniec tego miesiąca, podczas próby przedarcia się przez front bolszewicki na Łotwie, zostaje aresztowany.Dzięki wymianie jeńców pod koniec września został zwolniony i powrócił do Polski.
20 września 1920 roku zameldował się w Komendanturze Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie otrzymując mobilizację do 2 Pułku Piechoty Legionów w Pińczowie.
W 1921 roku ukończył kurs kapitanów w Bydgoszczy otrzymując awans oficerski w stopniu kapitana i obejmuje dowództwo kompanii szkolnej batalionu a 25 marca 1922 roku dowódcą tegoż batalionu. Na początku 1927 roku awansuje do stopnia majora i pełni kilka funkcji dowódczych, miedzy innymi 2 Kompanii Pułku Piechoty Legionów, 2 Batalionu i 1 Batalionu w Dęblinie.
W latach 1937-1938 jako podpułkownik zostaje mianowany Komendantem Brygady Obrony Narodowej w Toruniu, następnie zastępcą dowódcy 42 Pułku Piechoty w Białymstoku.

16 maja 1922 roku płk Franciszek Faix za swoją dzielność i odwagę na frontach I wojny światowej, za walki stoczone na Syberii, dwie ucieczki z niewoli, bitwy stoczone pod Małotkowem (wycofując się z osaczenia zebrał po drodze 180 rannych i maruderów przeprowadzając ich do pułku stacjonującego w Zielonej) oraz za walki stoczone pod Mamajowcami, Rokitną i Rarańczą, został odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militari V klasy, trzykrotnie Krzyżem Walecznych, Krzyżem Niepodległości, Medalem Dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości, Medalem Pamiątkowym za wojnę 1918-1921 i francuskim Medalle Commemorative de la Grande Guerre (Medal Pamiątkowy Wielkiej Wojny).
Na początku lat 20-tych XX wieku płk Faix zawarł związek małżeński z Jadwigą Podmagórską, z którego narodziły się dwie córki: Elżbieta (1924) i Jadwiga (1927). Żona Jadwiga podczas II wojny światowej była żołnierzem Armii Krajowej odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami.

ciąg dalszy nastąpi …

tekst i zdjęcia: Tadeusz Uczniak
(oryginał: „Zapomniany bohater z Bystrej Podhalańskiej” – Biuletyn Samorządowy Gminy Bystra-Sidzina
nr 4 (72), kwiecień 2018, str 11-12)
przeredagował za zgodą autora: (PA) GEP GeoExplorer

:, , , , , , , , ,

1 Comment for this entry

Leave a Reply

Szukasz czegoś?

Użyj poniższego formularza:

Nadal nie znalazłeś tego, czego szukasz? Zostaw komentarz w notce, lub skontaktuj się z nami a zajmiemy się tym.

Blogroll

Kilka bardzo polecanych stron...