GeoExplorer

Sieciarz jaskiniowy. Najjadowitszy pająk w Polsce

przez , Kwi.09, 2014, w Flora i Fauna

SJ„Najbardziej jadowity pająk w Polsce ma 5 cm długości i czyha nie tylko w jaskiniach, lecz także w tunelach kolejowych oraz w piwnicach…”.
Tym jadowitym stawonogiem jest Sieciarz jaskiniowy (Meta menardi). Gatunek został opisany przez francuskiego arachnologa Pierre André Latreille’a w 1804 roku. Sieciarz występuje powszechnie w Europie – od Skandynawii po basen Morza Śródziemnego, a także w Azji. Lokalizuje się w studzienkach kanalizacyjnych, jaskiniach, sztolniach, piwnicach, a także u wylotów tuneli kolejowych. Gatunek ten osiąga pokaźne rozmiary – odwłok liczy jedynie 1,5 cm długości, ale wraz z odnóżami jego ciało osiąga ponad 5 cm. Pająk ten nie tka zwyczajnej sieci. Buduje zazwyczaj swojego rodzaju pajęczą sieć komunikacyjną, po której przemieszcza się, polując. Gatunek ten opracował spowolnione użytkowanie energii, dzięki temu wydajniej migruje i poluje przez cały rok. Sieciarz charakteryzuje się sezonowymi wędrówkami, w zimie, w celu zdobywania pożywienia. Żywi się innymi stawonogami, głównie wijami oraz ślimakami z rzędu trzonkoocznych.SJ1W Polsce sieciarz uznawany jest za najbardziej jadowitego pająka. Na szczęście, nie stanowi wielkiego zagrożenia dla ludzi. Jego ukąszenie może być wyjątkowo nieprzyjemne – porównuje się je do użądlenia przez szerszenia. Sieciarz jest prawdziwą osobliwością. Dorosłe osobniki charakteryzują się fotofobią. Wybierają ciemne miejsca z racji swoich wrażliwych oczu, które nie zniosłyby jasnego, intensywnego światła. Całkiem inaczej zachowują się jednak młode osobniki. W przeciwieństwie do rodziców, wykazują tzw. fototaksję – poruszanie się w kierunku światła. Ewolucjoniści podejrzewają, że jest to rodzaj adaptacji, która pozwala młodym zasiedlać nowe, korzystniejsze terytoria. Zaliczany jest do rodziny kwadratnikowatych (Tetragnathidae). Rodzina ta obejmuje prawie tysiąc gatunków. Wiele z nich zajmuje tereny rzeczne oraz różnego rodzaju mokradła, a jedynie rodzaj Meta, do którego należy sieciarz, preferuje jaskinie i podobne do nich lokalizacje.SJ7Jest pająkiem o lśniącym, gładkim odwłoku w kolorze od ciemnoczerwonego po czarny. Spotykane są osobniki, których odwłok jest nawet bardziej zróżnicowany kolorystycznie – o wyraźnym, ciemnooliwkowym odcieniu. Często mylony jest z innym gatunkiem, równie dużym i podobnie ubarwionym – Meta bourneti (Simon 1922). Nawet doświadczony arachnolog musi dokonać analizy mikroskopowej, aby odróżnić od siebie te dwa gatunki. Dekadę temu pająk ten miał swoje pięć minut w brytyjskich mediach. Pracownicy firmy telekomunikacyjnej British Telecom, którzy mieli zainstalować kable pod królewskim zamkiem Windsor, nieopodal Londynu, natknęli się na liczną populację pająków. Niezwykle szybko mieszkańców i pracowników British Telecom ogarnęła panika.SJ3O pająkach mówiono, że są ogromne i jadowite oraz, że dzięki swoim aparatom gębowym są w stanie przegryźć ludzką skórę. Na szczęście, afera ucichła, gdy tylko arachnolodzy zainterweniowali, opisując te „ogromne” pająki jako Meta menardi i zapewniając, że nie stanowią zagrożenia. Wciąż jednak, wiele osób panicznie się ich boi. Z kilku powodów sieciarza wybrano pająkiem roku 2012. Po pierwsze, gatunek jest reprezentantem fascynującej rodziny kwadratnikowatych (Tetragnathidae) – dotychczas niewyróżnianej. Po drugie, jako mieszkaniec jaskiń może funkcjonować w roli bohatera dwóch kategorii: wśród pająków jako takich i wśród „jaskiniowców”. Sieciarz jaskiniowy jest jednym z 955 gatunków Tetragnathidae znanych z całego świata. W Europie występuje 29 gatunków, w tym 19 odnotowano w Europie Środkowej.SJ4Ma szerokie rozmieszczenie geograficzne. Znany jest z całej Paleoarktyki, z wyjątkiem Japonii. W centralnej Europie zamieszkuje tereny krasowe, np. w Alpach Frankońskich i Szwabskich. W Polsce spotykany jest w wielu jaskiniach i sztolniach. Żyje w jaskiniach, piwnicach, wyrobiskach górniczych i rumowiskach skalnych o średnim poziomie wilgotności, w temperaturze powyżej 7°C. Ciało samców osiąga 11-13 mm długości, samice mierzą 14-17 mm. Ubarwienie jest raczej ciemne: głowotułów czerwonobrązowy a odwłok w różnych odcieniach brązu z delikatnym jaśniejszym wzorem i dwiema owalnymi plamami. Brązowe nogi mają czarne obwódki. Meta menardi można pomylić z innym mieszkańcem jaskiń, np. z Metellina merianae (Scopoli, 1763), ten drugi jest jednak mniejszy, ubarwiony w szarych odcieniach. Ponadto, buduje rozleglejsze sieci z większą liczbą promieni i nici łownych a jego ulubioną zdobyczą są owady latające.SJ5Fauna jaskiniowa obejmuje wiele innych gatunków pająków, wykazujących przystosowania do podziemnego życia. Są one zwykle znacznie mniejsze (np. Linyphiidae) i trudno je pomylić z przedstawicielami rodzaju Meta, zwłaszcza z sieciarzem. Jako wyraz adaptacji do życia w ciemności, niektóre z nich wykazują tendencję do regresji oczu. Zaloty u wymienionych gatunków z rodzaju Meta zwykle mają miejsce wczesnym latem. Następnie, od połowy lipca do początków sierpnia, samica buduje kokon o średnicy 2-3 cm, zawiesza go na nici i strzeże przez kilka tygodni po czym umiera. W końcu sierpnia młode są widoczne wewnątrz jako czarne kropki. Nie opuszczają jednak kokonu aż do wiosny następnego roku. Wtedy kierują się do wyjścia jaskini i można je obserwować przez kilka tygodni. W tym czasie niektóre kolonizują inne jaskinie, część pozostaje w starej. Meta menardi osiąga wiek 2-3 lat – w odróżnieniu od większości gatunków, które żyją jeden rok. Sieć sieciarza jaskiniowego ma 20-30 cm średnicy, zawiera nieliczne nici łowne i można ją uznać za szczątkową, stąd rzadko jest skutecznym narzędziem do polowania.SJ6Sieciarz jaskiniowy spędza większość czasu na ścianach jaskini, gdzie łowi stonogi, chrząszcze, wije, ćmy i inne motyle, ślimaki i inne małe zwierzęta. Ofiary zawiesza na niciach pajęczyny. Zarówno dieta, jak i sposób polowania są adaptacją do jaskiniowego życia. Sieciarz jaskiniowy bywa nazywany krzyżakiem jaskiniowym, mimo, że nie należy do rodziny krzyżakowatych (Araneidae). Z powodu swych rozmiarów jest jednym z najbardziej charakterystycznych i ważnych mieszkańców jaskiń i wyrobisk górniczych strefy klimatu umiarkowanego, reprezentując całą grupę organizmów, często rzadkich i chronionych. Wybór Meta menardi, jak podkreślają m.in. członkowie German Cave and Karst Researchers, jest próbą skierowania większej uwagi na jaskinie i podobne środowiska – jako miejsca zamieszkiwane przez fascynujące zgrupowania zwierząt. Wybór jest także dowodem owocnej współpracy arachnologów i speleologów. Najliczniejsza jego populacja w Sudetach występuje w Jaskini Pajęczej „Arachnofobii” w górze Połom 667 m n.p.m. koło Wojcieszowa.

:, , , , , , , , , ,

Komentowanie nieaktywne.

Szukasz czegoś?

Użyj poniższego formularza:

Nadal nie znalazłeś tego, czego szukasz? Zostaw komentarz w notce, lub skontaktuj się z nami a zajmiemy się tym.

Blogroll

Kilka bardzo polecanych stron...