GeoExplorer

Sokole Góry w Rudawach Janowickich

przez , Sty.24, 2014, w Ciekawe miejsca

SokolikiSokole Góry są najciekawszym fragmentem Rudaw Janowickich, złożone z sześciu granitowych szczytów – Krzyżna Góra 654 m n.p.m., Sokolik 642 m n.p.m., Browarówka 525 m n.p.m., Rudzik 500 m n.p.m., Łysa 480 m n.p.m. i Buczek 456 m n.p.m. Zbudowane są z granitu charakteryzującego się dużą różnorodnością struktur, od granitu porfirowatego poprzez równoziarnisty do aplogranitu. Liczne skałki na ich terenie dochodzące do 60 metrów wysokości są atrakcyjnym terenem wspinaczkowym. Najciekawsze z nich znajdują się na Sokoliku i Krzyżnej Górze. Wędrówkę warto zacząć od Przełęczy Karpnickiej 470 m n.p.m., z której to szlakiem docieramy do schroniska „Szwajcarka”, położonego na wysokości 520 m n.p.m., na południowo-wschodnim stoku Krzyżnej Góry.

Zostało wybudowane w 1823 roku w stylu tyrolskim, gdy właściciel zamku w niedalekich Karpnikach, Wilhelm von Hohenzollern, brat króla Prus Fryderyka Wilhelma III, wydał polecenie zbudowania na Krzyżnej Górze domku myśliwskiego na wzór budynku z Wyżyny Berneńskiej w Szwajcarii. Na parterze znajdowały się pomieszczenia leśniczego, a na piętrze urządzony był gabinet księcia (sala z ogromnym kominkiem zachowała się do dnia dzisiejszego). Obiekt szybko stał się miejscem bardzo popularnym, w kilka lat po jego wybudowaniu na parterze urządzono gospodę. Funkcję schroniska Szwajcarka (Schweizerei) zaczął pełnić dopiero w okresie międzywojennym. Po II wojnie światowej budynek był niezagospodarowany i niszczał, dopiero w 1950 roku obiekt przejęło PTTK uruchamiając w nim schronisko turystyczne.SzwajcarkaNa lewo od schroniska (na zachód) ścieżką można dojść do tak zwanej Jaskini Bukowej, a tak naprawdę, dwóch wejść do sztolni, która jest pozostałością po eksploatowanej tu żyle pegmatytu zasobnej w duże kryształy kwarcu i ortoklazu. Dalej szlakiem docieramy do Husyckich Skał. To okazałe urwisko skalne o wysokości około 20 metrów u północno-wschodniego podnóża  Krzyżnej Góry. Opada ku Przełączce, oddzielającej je od Sokolika. Zbudowane są z waryscyjskich granitów karkonoskich z żyłami aplitów. Husyckie skały tworzą dwie baszty, łatwo dostępne ze ścieżki biegnącej powyżej nich. Stanowią punkt widokowy zabezpieczony żeliwną barierką. Na szczytowym plateau stoi głaz z widocznymi śladami niemieckiego napisu, dawniej zwieńczony figurą orła zrywającego się do lotu. Z krawędzi otwiera się widok na Sokolik. Wokół skałki rośnie las mieszany. Husyckie skały bywają celem wspinaczki.

Nazwa skałki od początku odnosiła się do wydarzeń związanych ze zdobyciem pobliskiego zamku Sokolec i ucieczki husytów z niego w 1434 roku. Według legendy uciekinierzy zmylili drogę i spadli ze skałki, ponosząc śmierć. Stare nazwy niemieckie też nawiązywały do tego wypadku, chociaż nie w tak bezpośredni sposób. Nazwa Kutschstein miała brzmienie gwarowe, natomiast Gotschenstein miała pochodzić od przebiegającej przez nią granicy posiadłości Schaffgotschów. W końcu XIX wieku lub na począku XX wieku, gdy modne stało się dedykowanie obiektów fizjograficznych postaciom historycznym, skałkom nadano imię ks. feldmarszałka Gebharda Leberechta von Blüchera (1742-1819), zwycięzcy Napoleona pod Lipskiem. Umieszczono na specjalnie ustawionym głazie tablicę z jego nazwiskiem i datą „1813”, a na wierzchołku żeliwnego orła pruskiego. Skałka cieszyła się powodzeniem jako miejsce odpoczynku w drodze na oba szczyty Sokolików.Jaskinia Bukowa i Husyckie SkałyObecnie z pierwotnego zagospodarowania zachowała się barierka i ślady napisu na głazie ale nadal jest to jedna z popularniejszych grup skalnych Rudaw Janowickich. Następnie kierujemy się ku szczytowi Krzyżnej Góry. To jeden z dwóch bliźniaczych szczytów Sokolich Gór, noszących łączną nazwę Sokoliki. Jest ona południową, wyższą kulminacją, wznoszącą się w postaci stromego stożka, zwieńczonego okazałymi skałkami. Na wierzchołku wyrasta Krzyżna Skała, a obok Grzęda, Bukowa Skała, Zamkowe Skały, Rogatka, a niżej między innymi Jastrzębia Turnia i Swarożyc. Wierzchołek, udostępniony wykutymi stopniami i zabezpieczony metalową barierką, stanowi wspaniały punkt widokowy na Kotlinę Jeleniogórską i otaczające ją pasma, przede wszystkim pełną panoramę Karkonoszy i Gór Izerskich. Skałkę wieńczy metalowy krzyż. W skałce obok jest naturalne okno skalne. Krzyżna Góra zbudowana jest z waryscyjskich granitów karkonoskich z żyłami aplitów, w których występują okazałe skalenie i z pegmatytów.

Zbocza porasta stary las świerkowo-bukowy, miejscami z domieszką innych gatunków. W 1822 roku Karpniki nabył książę pruski Wilhelm Hohenzollern, brat króla Prus, tworząc tam wspaniałą rezydencję, obejmującą ogromny park krajobrazowy, w obręb której włączono też na północy Sokole Góry, szczególnie Krzyżną Górę, stanowiącą ich dominantę. Do tego momentu szczyt nie posiadał odrębnej nazwy – oba określano łącznym mianem Falken Berge. Zagospodarował cały teren, wznosząc w 1823 roku domek myśliwski („Szwajcarkę”) i urządzając punkty widokowe. Na skałce sąsiadującej z Krzyżną Skałą jest naturalny taras otwarty na południe, któremu nadano nazwę Prinzessinstuhl (Tron Księżniczki), był to bowiem ulubiony punkt widokowy księżnej Marianny. Książę Wilhelm udostępnił szczytowe skały specjalnie wykutymi stopniami. Na najwyższej skałce wywieszano z daleka widoczną flagę (nie było jeszcze krzyża).Krzyżna GóraWreszcie około 1830 roku na szczytowej skałce Krzyżnej Góry ustawiono okazały krzyż żeliwny o wysokości 7,0 metrów (21 stóp) i rozpiętości ramion 5,2 metra z napisem: „Des Kreuzes Segen über Wilhelm, Seine Nachkommen und das ganze Thal” (Błogosławieństwo Krzyża nad Wilhelmem, jego potomstwem i całą doliną). Ważył 40 cetnarów i został wykonany w hucie w Gliwicach. Istnieją kontrowersje zarówno co do daty ustawienia krzyża, jak i osoby fundującej. Część źródeł podaje, że ustawiono go na polecenie księcia Wilhelma, ale prawdopodobniejsze wydaje się, że postawiła go księżna Marianna dla uczczenia pamięci męża. W każdym razie od tego momentu szczyt uzyskał obecną nazwę, został udostępniony stopniami i stał się jedną z głównych atrakcji w okolicy. Z czasem Krzyżna Góra została czołowym terenem wspinaczkowym w Sudetach ze względu na atrakcyjne drogi, których długość dochodzi do 60 metrów. Także skałki niżej położone lub u podnóża, są celem wspinaczek, a Jaskinia Bukowa służyła za miejsce biwaków.

Po 1992 roku krzyż zdjęto ze względu na skorodowanie i po konserwacji ustawiono na nowo. U podnóża Krzyżnej Góry znajdują się niewielkie ruiny zamku Sokolec. Dzieje zamku, szczególnie wczesne, nie są dobrze udokumentowane i budzą spore wątpliwości. Już za czasów niemieckich, w wyniku niezbyt fachowo prowadzonych i słabo udokumentowanych badań archeologicznych z 1904 roku, przyjęto informację, że pierwotnie miał tu istnieć gródek datowany na VIII wiek i łączony z tak zwanym północno-morawskim państewkiem Samona lub plemionami germańskimi (frankońskimi), o czym zaświadczały podobno tu znalezione groty włóczni frankońskich z tego okresu. Po 1945 roku przyjęto hipotezę (też nieudokumentowaną), że był to gródek wczesnosłowiański. Wątpliwości nie rozstrzygnęły pobieżne badania w 1960 roku. Udokumentowane jest natomiast istnienie średniowiecznego zameczku – strażnicy, chociaż nie wiadomo dokładnie kiedy powstał.Krzywa TurniaJego założenie jest przypisywane księciu Henrykowi Brodatemu i datowane na 1207 rok. Z początkami Sokolca wiąże się typowa legenda o odnalezieniu przez księcia w tym miejscu gniazda jastrzębia czy sokoła, co miało dać asumpt nazwie. Była to niewielka warownia przybudowana do skał, która stała się jednak centrum rozległych dóbr ziemskich. Po śmierci księcia świdnickiego Bolka II, wdowa po nim, księżna Agnieszka, w 1372 roku (według innych źródeł w 1368 roku) nadała jako lenno Sokolec i majątek z nim związany Clericusowi Bolcze, uważanemu za założyciela pobliskiego Bolczowa. Do lenna zamkowego należały wówczas między innymi Karpniki, Rędziny, a także odległe Stare Rochowice i Bełczyna. Zamek, podobnie jak leżące u stóp Karpniki, często wówczas zmieniał właścicieli. W 1406 roku władał nim Hans von Tschirn z Płoniny.

W czasie wojen husyckich zamek stał się jedną z ich siedzib, ponieważ Hans von Tschirn czynnie popierał ten ruch, ale w 1434 roku podobno zmienił poglądy i zaprosiwszy na Sokolec dwóch dowódców husyckich pojmał ich i przekazał biskupowi wrocławskiemu. Husyci w odwecie mieli zniszczyć zamek. Jest to jednak tylko jedna z wersji. Inna głosi, że zamek przetrwał wojny husyckie i stał się siedzibą rycerzy-rozbójników. W 1442 roku zamek objął rycerz Conrad von Nimbtsch, po nim jego wuj Hans Wiesse, a w 1448 roku brat Heinrich. Z Sokolcem wiąże się też postać niejakiego Proćki, który po przegonieniu z Sokolca, podobno wzniósł pierwszy zamek w Karpnikach, ale jest to postać legendarna. Ostatecznie zamek miał zburzyć około 1475 roku. Maciej Korwin podczas walk o tron czeski z Jerzym z Podiebradów. W 1508 roku Władysław Jagiellończyk wydzierżawił w postaci zastawu klucz zamkowy Antonowi Schoffowi (Schaffgotschowi) z Chojnika, zaznaczając, że zamek jest już ruiną.Sukiennice i SokolikW 1604 roku hrabia von Schaffgotsch wykupił cały klucz, stając się właścicielem Sokolca. Szczyt Krzyżnej Góry i ruiny Sokolca były potem przedmiotem długotrwałego sporu pomiędzy von Schaffgotschem i von Kanitzem, między innymi o prawo poboru drewna z lasu. Ostatecznie zamek przypisano do dóbr karpnickich. Ponowne zainteresowanie ruinami nastąpiło dopiero w 1 połowie XIX wieku, gdy księżna Marianna, małżonka księcia Prus Wilhelma, zagospodarowywała okoliczne tereny po  nabyciu  przez nich zamku w Karpnikach. Ruiny były wtedy większe, opisywano nawet jakąś piwnicę. Dopiero w 1904 roku Oheimb prowadził tu badania archeologiczne i odgruzował pozostałości ruin. Zamek Sokolec datowany jest na 2 połowę XIV wieku. Zachowały się z niego tylko nikłe resztki w postaci narożnika jakiegoś budynku wzniesionego z kamieni i mały fragment muru. Można też dopatrzyć się śladów wału ziemnego, ewentualnie suchej fosy.

Wracając szlakiem do Husyckich skał, kierujemy się następnie na północny-zachód, ku tak zwanej Przełączce, a dalej już ku szczytowi Sokolika 642 m n.p.m. i grupom skał go okalającym. Sokolik (Forst Berg, 622 i 642 m n.p.m.) jest drugim co do wysokości szczytem w Sokolich Górach, położonym na północ od bliźniaczej Krzyżnej Góry. Na szczycie i zboczach znajduje się duże nagromadzenie granitowych skałek oraz pojedynczych bloków skalnych. Wiele z nich posiada własne nazwy, między innymi Krzywa Turnia, Sukiennice, Zipserowa Czuba, Ptak, Baba. Najbardziej znane skałki to Sokolik Duży i Sokolik Mały, znajdujące się w północno-wschodniej części szczytu, składają się z dwóch filarów skalnych, z których zachodni, wyższy (642 m n.p.m.) zwieńczony jest stalową platformą widokową, na którą prowadzą żelazne schody. Co do daty powstania schodów i platformy w literaturze funkcjonują dwie wersje. Według pierwszej z nich schody w tym miejscu zostały wykute w 1885 roku z inicjatywy Riesengebirgsverein, które w najbardziej stromych miejscach zamontowało dodatkowo drewniane drabiny.Sokolik DużyInne źródła przypisują inicjatywę właścicielowi dóbr w Maciejowej, Carlowi Emilowi Beckerowi, a jako czas realizacji podają rok 1884. Pomiędzy pośrednimi pomostami istniała kiedyś żeliwna tabliczka z napisem „Piękny widok” i rokiem budowy schodów. Na szczycie Becker nakazał ustawić maszt, na który wciągano flagę z jego imieniem i nazwiskiem. Na Sokoliku kultywowany był występujący w Sudetach do 1945 roku zwyczaj umieszczania w specjalnie przygotowanych metalowych puszkach (tak zwanych puszkach szczytowych) książek szczytowych oraz ołówków, umożliwiających wpisywanie turystom informacji o kolejnych wejściach na wierzchołek i ewentualnie o towarzyszących temu wrażeniach. Trudno ustalić, kiedy zwyczaj ten się pojawił, zanikł on natomiast definitywnie po wymianie ludności w Sudetach po II wojnie światowej. Z platformy rozpościera się widok na Karkonosze, dolinę Bobru, północną część Rudaw Janowickich oraz Góry Kaczawskie. Sokolik jest często wykorzystywany jako teren do ćwiczeń wspinaczkowych.

:, , , , , , , , , , , , , ,

Leave a Reply

Szukasz czegoś?

Użyj poniższego formularza:

Nadal nie znalazłeś tego, czego szukasz? Zostaw komentarz w notce, lub skontaktuj się z nami a zajmiemy się tym.

Blogroll

Kilka bardzo polecanych stron...