GeoExplorer

Tag: dwór

Pałac w Rabie Wyżnej

by on Gru.24, 2017, under Zabytki

PWRWRaba Wyżna to 5-tysięczna wieś w powiecie nowotarskim założona około 1580 roku przez kasztelana krakowskiego Wawrzyńca Spytka Jordana herbu Trąby. Pierwsza wzmianka o niej znajduje się w rejestrach poborowych Królestwa Polskiego z 1581 roku. Po jego śmierci wszelkie dobra przeszły wraz z małżeństwem jego córki w ręce rodziny Zebrzydowskich. W połowie XVII wieku Raba Wyżna przechodzi w ręce Skrzetuskich, a następnie Sierakowskich herbu Ogończyk. Po 1808 roku większość majątku przejmuje córka Adama Sierakowskiego – Jadwiga Zawałkiewicz, a w 1820 roku jego wnuczka – Anna Białoskórska. Od 1847 roku właścicielami dóbr zostaje rodzina Wilkoszewskich herbu Sariusz.

W 1880 roku folwark w Rabie Wyżnej został zakupiony przez Marię z Borowskich Zduniową, żonę doktora Jana Zdunia, właściciela wsi Skawa. W 1893 roku majątek przejmuje syn właścicieli Jan Zduń. Zduniowie byli rodzina inteligencką o chłopskich korzeniach, wywodzącą się z miejscowości Pcim koło Myślenic.
W czasie, gdy wraz z żoną Rozalią, właścicielką folwarku w Sieniawie, gospodarowali w Rabie Wyżnej, majątek został rozbudowany i zmodernizowany. Rozalia (Róża) z domu Seeling de Saulenfels (1871-1957) była córką Ludwika Seelinga de Saulenfels, dyrektora dóbr arcyksięcia Rainera w Izdebniku i Melanii z Riegerów, pochodzącej ze znanej krakowskiej rodziny.

Jan Kanty Zduń (1867-1906) i Rozalia Seeling mieli jedną córkę Wandę (1894-1983), która w 1917 roku wyszła za mąż za Kazimierza Głowińskiego (1878-1942) herbu Godziemba, (pochodzącego z ziemi tarnopolskiej na Kresach) będącego zastępcą komisarza powiatowego, a później starostą w Nowym Targu.
Od tego czasu dwór w Rabie Wyżnej stał się nazywany Pałacem Głowińskich.
Pierwsza wzmianka o dworze pochodzi z 1844 roku. Wówczas był to dwór drewniany kryty papą z kolumnami na ganku. Budowa nowego budynku dworskiego rozpoczęta została w 1900 roku, a ukończona w 1902 roku.PWRW1Zaprojektowany został dla młodego dziedzica rabskiego doktora Jana Zdunia przez Konrada Kuhla (1856-1922), docenta Uniwersytetu Jagielońskiego i profesora Szkoły Rolniczej w Krakowie (obecnie Uniwersytet Rolniczy), tworzącego głównie w duchu modnego wówczas historyzmu.
Pałac jest budowlą murowaną, eklektyczną z elementami secesji, parterową, z piętrowymi skrzydłami, podpiwniczoną, krytą dachami dwu- i czterospadowymi. Plan budowli jest nieregularny. Dwór położony jest w starym parku, który założono na początku XX wieku. Przed fasadą frontową znajdują się ślady dawnego podjazdu z umiejscowioną pośrodku fontanną.

Najbardziej charakterystycznym elementem architektonicznym fasady frontowej stanowi umieszczona we wschodnim narożniku kwadratowa trzykondygnacyjna wieża (na której znajduje się data i nazwisko architekta), przykryta wysokim czterospadowym daszkiem.
Dekorację fasady stanowią nieregularnie rozmieszczone, zamknięte łukami półokrągłymi okna oraz elementy żeliwne.
Po ukończeniu budowy nowego dworu, Głowińscy przystąpili do budowy czworaka, spichlerza i okazałej drewnianej stodoły. Wszystkie te obiekty powstały na początku XX wieku.

Czworak z przeznaczeniem na budynek mieszkalny był jest murowany i pokryty dachówką. Znajdujące się w nim mieszkania zostały wykupione na własność przez lokatorów od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.
Spichlerz, który pełnił swoją funkcję, został przekształcony na mieszkania dla pracowników – podobnie jak w przypadku czworaka mieszkania zostały wykupione przez lokatorów.
Drewniana stodoła jest pokryta dachówką. Obecnie jest użytkowana przez dzierżawcę gruntów wraz z zabudowaniami gospodarczymi od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.PWRW2Równocześnie, na początku XX wieku Głowińscy zakładają w formie naturalistycznej dworski park krajobrazowy wraz ze ścieżkami spacerowymi i klombami kwiatowym. Od 1945 roku park popada w zaniedbanie, narasta nalot nowych samo nasianych drzew, przez co zatraca się układ kompozycyjny. Nie ma śladu dawnych ścieżek spacerowych. Nic też nie zostało z klombów kwiatowych. W doborze gatunkowym drzew przeważają lipy drobnolistne, jesiony wyniosłe, dęby. Najstarsze drzewa w parku mają ponad 100 lat. Z ciekawszych egzemplarzy wymienić należy okazy grabów pospolitych, daglezji, sosen czarnych, jesionów wyniosłych (odmiany zwisłej) i buków pospolitych.

Głowińscy (także na początku XX wieku) chcąc jeszcze bardziej uatrakcyjnić posiadłość i park, budują palmiarnię/oranżerię nieopodal pałacu, na terenie parku. Budynek został odnowiony w latach 1980-1983 i pełnił funkcję kawiarenki dla gości wczasowych. Budynek został odkupiony od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa wraz z dworem przez spadkobiercę. Podobnie jak dwór, budynek jest niestety zaniedbany, pozostaje w częściowej ruinie (miejscowe śmietnisko) i wymaga remontu.
Od roku 1934 w gruntownie przebudowanym dworze czynny był w miesiącach letnich i zimowych pensjonat dla gości, którego kierownikiem była Rozalia Zduniowa. Jego gośćmi byli ludzie zamożni, wywodzący się ze sfer rządowych oraz ziemiańskich, naukowcy.

Przebywali tu między innymi generał Józef Haller, kartograf Eugeniusz Romer, prawnik profesor Uniwersytetu Jagielońskiego Fryderyk Zoll. W czasie II wojny światowej odbywało się w nim tajne nauczanie, do momentu gdy wiosną 1943 roku dwór został zajęty przez Niemców. Rozalia Zduniowa wraz z resztą rodziny przeniosła się do majątku w Sieniawie. Pałac w rękach Głowińskich znajdował się do 1945 roku, czyli do momentu wysiedlenia ich z Raby Wyżnej. Potomkowie rodu rozsiani są po różnych częściach Polski i świata. Od dnia 28 stycznia 1945 roku w pałacu stacjonował sztab jednostki radzieckiej. W lutym 1945 roku przechodzi na własność państwa, a następnie, w latach 50-tych, majątek przejmuje Instytut Zootechniki w Krakowie. We dworze znajdowała się siedziba kierownictwa Instytutu.PWRW3Dwór przez kilkadziesiąt lat był zajmowany przez różne instytucje i ośrodki.
W 1975 roku majątek przeszedł w ręce państwowego Ośrodka Hodowli Zarodowej Osiek – Gospodarstwo w Rabie Wyżnej. W latach 1980-1983 wykonano remont kapitalny dworu na podstawie danych o jego dawnym wyglądzie zewnętrznym oraz wystroju wewnątrz. Dwór przekształcony został w Dom Wczasowy „Raba” dla pracowników ówczesnego Państwowego Ośrodka Hodowli Zarodowej. W 1985 roku pałac Głowińskich został wpisany do rejestru zabytków kultury. W 1993 roku dwór i cały majątek przejęła Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa. Na początku lat 90-tych XX wieku spadkobierca majątku w Rabie Wyżnej rozpoczął starania o zwrot rodzinnej własności.

W 1999 roku udało mu się odkupić od Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa część majątku. W chwili obecnej obiekt wymaga gruntownego remontu – budynek jest bardzo zaniedbany i zrujnowany. Właściciel (przebywający poza granicami kraju) w ramach rewitalizacji chciałby w dworze ulokować funkcjonujący niewielki pensjonat, hotel lub ośrodek konferencyjny. Wstęp do pałacu nie jest możliwy, wszystkie obiekty i teren można oglądać z zewnątrz.

Możliwość komentowania Pałac w Rabie Wyżnej została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , więcej...

Pałac w Żelaznym Moście

by on Maj.31, 2014, under Zabytki

ŻM PałacŻelazny Most (Eisemost) to wieś wzmiankowana już w 1315 roku. Jej nazwa wywodzi się bądź od źle przetłumaczonej nazwy niemieckiej – Eisemost, która to sama w sobie nic nie oznacza, bądź od nieistniejącego, trudnego do zlokalizowania dziś mostu z rudy darniowej. Od XVII wieku przeszła na własność Andrzeja Kłobuczyńskiego i jego potomków do połowy XIX wieku. W 2 połowie XVIII wieku rodzina Kłobuczyńskich wznosi we wsi barokowy pałac u podnóża ciekawych morenowych wzniesień porośniętych lasem. Pod koniec XIX wieku od południa założono malowniczy park krajobrazowy. Pałac remontowany był na początku XX wieku. Był budynkiem prostokątnym, murowanym z cegły, z wkładkami dużych kamieni polnych, dwutraktowym i dwukondygnacyjnym, nakryty czterospadowym dachem łamanym. Całość posiadała rozległe podpiwniczenia. Narożniki elewacji zewnętrznej akcentowane były zdwojonymi pilastrami.ŻM Pałac (1)Od północy i południa na I piętrze, nad wejściami, posiadał wypusty balkonowe dekorowane piaskowcami. Od południowej strony, między pałacem a parkiem, zachowały się pozostałości piaskowcowej fontanny. Podczas II wojny światowej pałac uległ sporym zniszczeniom, nie mniej jednak częściowo nadawał się do użytku i był wykorzystywany przez miejscową spółdzielnię rolną jako magazyn zboża. W kolejnych latach został wyremontowany i umiejscowiono w jego wnętrzach przedszkole. Definitywnie został opuszczony w 1971 roku i od tego czasu popada w coraz większą ruinę, podobnie jak sąsiednie zabudowania gospodarcze. Podobnie stało się z mauzoleum grobowym rodziny Kłobuczyńskich, które zlokalizowane było na pobliskim wzgórzu.ŻM Pałac (2)W przypałacowym parku jak i drodze prowadzącej na wzgórza odnaleźć można okazałe kasztanowce i dęby, a w samym parku studnię – ujęcie wody. Andrzej Kłobuczyński został pochowany na cmentarzu przykościelnym kościoła p.w. św. Barbary w Żelaznym Moście (pierwotny kościół z XIV wieku został rozebrany, a obecny ufundowany właśnie przez Andrzeja Kłobuczyńskiego w 1664 roku), jak i jego potomkowie: syn Karol Andrzej (zm. 1756 rok), wnuk Maksymilian Ferdynand (zm. 1779 rok) i prawnuk Karol Maksymilian (zm. 1822 rok). Niestety brak jest ich pomników nagrobnych. Pałac, a w zasadzie resztki jego murów, ogrodzony jest siatką i grozi w każdej chwili zawaleniem, podobnie jak przypałacowe budynki gospodarcze. Można mu chwili obecnej nadać status stałej ruiny.

Leave a Comment :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , więcej...

Dwór w Rynarciczkach

by on Maj.24, 2014, under Historia

DRRynarcice niegdyś posiadały swój przysiółek zwany Małymi Rynarcicami (Rynarciczki) na wzgórzach w kierunku Żelaznego Mostu. Zlokalizowany był tam majątek-folwark z dworem stanowiącym siedzibę właściciela majątku. Pierwsza wzmianka o Rynarcicach pochodzi z lat 1317 – 1319. Etymologia nazwy wsi wywodzi się od nazwy patronimicznej, od imienia Reinhard. Dawne nazwy to Reynhartsdorf (1359 rok), Rinnersdorf Klein (1789 rok) i Klein Rinnersdorf do 1945 roku, a po II wojnie światowej – Rynarciczki. Na teren majątku wprowadzała brama wjazdowa, a całość w znacznej części była otoczona kamiennym murem. W jego skład wchodził dwór, budynki gospodarcze, ogród, staw oraz założony park naturalistyczny (mający pełnić funkcję małego parku krajobrazowego), w którym na wzgórzu umiejscowiono mauzoleum grobowe rodziny Dittrich i Gebhardt.DR (1)W XVIII wieku dobra te należały do rodziny von Opeer, w 1789 roku do Martin, w 1845 roku są spuścizną po majorze von Zieten, w 1876 roku do Alwina Lanego, w 1886 roku do Elisa Alexandra Katza, w 1891 roku do Wilhelma Zenkera. Ostatnim właścicielem majątku był Paul Gebhardt urodzony w 1888 roku w Stanach Zjednoczonych, jednakże formalną właścicielką była jego żona Else Gebhardt z domu Dittrich. W 1894 roku majątek nabywa Georg Dittrich i pozostaje on w rękach tej rodziny do wybuchu II wojny światowej. W 1930 roku przejęła go wdowa po Georgu – Helena, a po niej zaś ich córka Else Gebhardt. Po wojnie dwór użytkowany był do 1975 roku. Miano w nim założyć szkołę rolniczą jednakże planów tych nie zrealizowano, a dwór i budynki gospodarcze zostały rozebrane, pozostając w ruinie.DR (2)W chwili obecnej odnaleźć można jedynie bramę wjazdową z resztkami okalającego niegdyś majątek muru, betonowe schody wprowadzające do dworu, pozostałości budynku gospodarczego o długości około 50 metrów mieszczącego dawniej stajnie i pomieszczenia magazynowe na poddaszu. Na tyłach majątku zachowały się ślady po ogrodzie i istniejącym tu kiedyś stawie. Park w otoczeniu pozostałości dworu posiada kilka okazałych dębów, nie mniej jednak jest zdewastowany i zaniedbany w wyniku niekontrolowanej dziś wycinki drzew. W jego kulminacyjnym punkcie, na wzgórzu, założono mauzoleum grobowe na planie koła rodzin Dittrich i Gebhardt, obecnie zdewastowane. Zachowała się jedynie uszkodzona granitowa płyta nagrobna Georga Dittricha oraz wykończone cegłą cztery puste komory grobowe. Do pozostałości majątku z drogi Rynarcice – Żelazny Most kieruje znak „Żelazny Most 45”, w szutrową drogę biegnącą pod górę.

Leave a Comment :, , , , , , , , , , , , , , , , , , więcej...

Szukasz czegoś?

Użyj poniższego formularza:

Nadal nie znalazłeś tego, czego szukasz? Zostaw komentarz w notce, lub skontaktuj się z nami a zajmiemy się tym.

Blogroll

Kilka bardzo polecanych stron...