GeoExplorer

Tag: Jastrowiec

Pogwizdów von Loeschów

by on Maj.06, 2014, under Ciekawe miejsca

Kaplica LoeschówPogwizdów to wieś oddalona o 5 km na północ od Bolkowa, na drodze pomiędzy wsiami Jastrowiec i Kwietniki. Wzmiankowana była po raz pierwszy w dokumencie księcia Henryka I Brodatego z 1203 roku jako Helmerichesdorf, czyli wieś Helmeryka (Elmeryka). W 1318 roku nazywana jako „Halvici Villa”. Henryk I Brodaty miał podarować wieś, założoną na prawie niemieckim, klasztorowi cysterskiemu w Lubiążu wraz z innymi wioskami leżącymi na obszarze góry Chełm, który obejmował 500 łanów frankońskich. Z treści dokumentu książęcego wynika, że wieś istniała znacznie wcześniej niż wskazywałaby na to pierwsza wzmianka o jej istnieniu. Świadczy też o tym wymownie romańska forma starego kościoła parafialnego, błędnie określanego nazwą cmentarnego, gdyż służył za cmentarny dopiero od 2 poł. XVIII wieku.

Co do genezy nazwy miejscowości, nazwa Pogwizdów oznacza „miejsce gdzie wiatr gwiżdże”, czyli w przenośni miejsce niedostępne. Wjeżdżając do wsi od strony Jastrowca po prawej stronie widoczny jest kościół p.w. Podwyższenia Krzyża. Wczesnogotycka świątynia powstała prawdopodobnie w 1 poł. XIII wieku. Jest budowlą kamienną, orientowaną, z prezbiterium zwróconym ku wschodowi, kaplicą ku południu i wieżą wznoszącą się od zachodu nad nawą, otoczona murem z kamienia łamanego. Do kościoła prowadzą dwa gotyckie portale z początku XIV wieku, jeden do nawy, drugi do kaplicy. Wyposażenie stanowią płyty nagrobne z piaskowca i epitafia dawnych właścicieli wewnątrz i na zewnątrz kościoła, m.in. rodziny von Schindel i Zettritz. W połowie XVI wieku kościół został przejęty przez protestantów, oddany katolikom w 1654 roku. Pod koniec lat 90-tych XX wieku w kościele odkryto malowidła ścienne.

Kilkadziesiąt metrów od kościoła, po drugiej stronie rzeki Przyłęcznica, znajdują się ruiny pałacu. Pałac w Pogwizdowie powstał około 1800 roku z inicjatywy Ernesta Wilhelma Nostitza w miejscu, w którym wcześniej stał dworek renesansowy strawiony przez pożar. Pałac miał dwie kondygnacje i nakryty był mansardowym dachem. W XIX wieku dobudowano do niego rodzaj zadaszonego podestu z czterema wysokimi kolumnami. Pałac nieremontowany od połowy lat 70-tych XX wieku popadł w ruinę i w takim stanie znajduje się do chwili obecnej. Nieopodal ruin znajduje się przypałacowy park. Najstarsza część założenia parkowego położona była na północny-zachód od pałacu. Znajdował się tam otoczony groblami rozległy staw gospodarczy, pełniący również funkcję stawu ozdobnego. Około 1874 roku parkowe założenia powiększono w kierunku południowym, gdzie łączyło się z lasem oraz ukształtowano otoczenia dwóch stawów gospodarczych po przeciwnej niż pałac stronie drogi w kierunku Bolkowa.

Wykorzystując istniejące ogrody regularne i ogrody gospodarcze oraz tereny dworskie na wschód od dworu założono rozległy park krajobrazowy o rozbudowanym systemie wodnym, misternym układzie dróg, a z południowej części parku wyprowadzono aleję do pobliskich Świn. Jego projektantem był Eduard Petzold, znany architekt krajobrazu. Na terenie zachowały się pozostałości parku pałacowego o powierzchni 9,5 ha. Przeważa w nim drzewostan rodzimy: lipy drobnolistne, dęby szypułkowe, ale są też rzadkie odmiany dębów. W okolicy rosną okazałe świerki pospolite, pomniki przyrody o obwodzie 2 – 2,5  metra, a pomnikowa topola czarna rośnie na wschodzie wsi. W centrum wsi znajduje się obelisk pamiątkowy (1202-2002) wzniesiony z kamieni, z kulminacją w postaci krzyża pokutnego z piaskowca.

Kolejnym kościołem jest poewangelicki kościół z 1741 roku p.w. Wniebowstąpienia Pańskiego. Jest budowlą jednonawową, prostokątną, z zachowanym barokowym ołtarzem głównym i elementami wyposażenia pochodzącymi z fundacji właścicieli dóbr von Loeschów, m.in. obraz ołtarzowy, ambona. Wewnątrz znajduje się także szafa organowa. W 1796 roku w tym kościele ślub zawarł nieznany wówczas szerzej August Wilhelm von Gneisenau, późniejszy feldmarszałek pruski, który zabłysnął między innymi w bitwie pod Waterloo. Po 1945 roku stał się kościołem katolickim. Na północ od niego, po drugiej stronie drogi widoczna jest kaplica cmentarna ogrodzona kamiennym murkiem. Kaplica rodziny von Loesch pochodzi z 1885 roku, a okalający ją cmentarz, obecnie pozostałości ewangelickiego cmentarza, założony został już w 1850 roku. Została zaprojektowana przez znanego niemieckiego architekta Johannesa Vollmera.

Wybudowana na osi cmentarza, w stylu neogotyckim, założona na rzucie krzyża greckiego. Nad wejściem piaskowcowy portal z herbem rodzinnym. Wewnątrz zachowały się resztki zdobień i napisów. Kaplica w chwili obecnej jest remontowana. Okalający ją cmentarz jest zaniedbany i zarośnięty. Wiele z pozostałych płyt nagrobnych została zdewastowana, część rozkradziona. Przy murze, na lewo od bramy wejściowej, znajduje się zdewastowana kostnica, popadająca w coraz większą ruinę, również z 1885 roku Rodzina von Loesch od 1870 roku posiadała majątek w Pogwizdowie, dawnym Langhelwigsdorf. Ostatnim właścicielem majątku był Mark Friedrich von Loesch.

Leave a Comment :, , , , , , , , , , więcej...

Jastrowiec

by on Kwi.26, 2014, under Ciekawe miejsca

Jastrowiec,kościółJastrowiec to niewielka wieś położona około 8 km od Bolkowa nad rzeką Świekotką. Została założona w XIV w. jako posiadłość rycerska, pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1371 r. jako Lutirbach. W XV w. właścicielem wsi był Hans von Czirn, a w XVI w. przechodzi ona w zarząd von Schindela. Kolejnymi właścicielami są von Schlaberendorf, Theresia von Hoyos-Sprintzenstein, szambelan królewski Stanislaus von Hoyos. Jastrowiec był dawniej ośrodkiem wydobycia wapienia w kamieniołomach na Bukowej i Wapiennikach, a kamień wypalano w wapiennikach u podnóża wzniesień. 1 maja 1946 r. we wsi ukazuje się „plakat” wzywający do zemsty na Niemcach w tym dniu, zapewniając jednocześnie bezkarność wszystkim tym, którzy się do tego przyczynią. W 1946 r. ludność niemiecka zostaje wypędzona i osiedlona w środkowej Westfalii. We wsi znajduje się kościół filialny p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP, pierwotnie p.w. śś. Mikołaja i Barbary, powstały w XIII w., wzmiankowany po raz pierwszy dopiero w 1399 r. Jest to budowla jednonawowa. Przebudowano go pod koniec XV w. i nieznacznie w XVIII w. W 1893 r. nadbudowano zakrystię i dodano chór muzyczny. Remontowany w 1969 r. i w latach 90-tych. Budowla posiada prezbiterium na planie kwadrantu, nakrytym sklepieniem krzyżowo – żebrowym. Kościół jest najwyżej położonym budynkiem we wsi usytuowany na wzniesieniu (345 m.n.p.m.) .W kościele znajduje się gotycka rzeźba Madonny z XV w. oraz renesansowa chrzcielnica z XIV w. Na zewnętrznej elewacji kościoła znajduje się kilka wmurowanych kamiennych płyt, epitafii. Przy kościele znajduje się cmentarz otoczony murem z kamienia łamanego. Nieopodal kościoła, przy drodze, znajduje się obelisk poświęcony niemieckim żołnierzom, ofiarom I wojny światowej. Po lewej stronie obelisku droga przeprowadza przez most na rzece Świekotka i przez bramę wprowadza na teren zabudowań folwarcznych z XIX w. W ich skład wchodzą m.in. budynki bramne, budynki mieszkalno – gospodarcze, oficyny mieszkalne obok pałacu, budynki gospodarcze, duża wozownia, stodoła, obora. W 1908 r. w ramach poszukiwań związanych z wodami w Bolkowie, odkryto tutaj źródło, które nazwano Źródłem Marii – Marie Quelle. Położone jest ono w okolicy pałacu. Pokłady tej wody są starsze o 3 mln lat od wód oligoceńskich. Woda ta to szczaw wodorowęglanowo-wapniowo-magnezowo-potasowy. Nigdy jednak nie powstało tutaj uzdrowisko. Po II wojnie światowej źródło stanowiło ujęcie wody dla PGR-u, mającego siedzibę na terenie zabudowań folwarcznych, który zarządzał pałacem i tymi zabudowaniami. W 1945 r. pałac z majątkiem objęło PGR Pogwizdów. Po zdewastowaniu pałacu stał opustoszały od połowy lat 70-tych do 1990 r. Warto przypomnieć, że tutejszy XVIII-wieczny pałac w 1809 r. przeszedł w ręce hrabiego von Hoyos, a w 1909 r. dobra otrzymał po stryju Stanislaus hrabia von Hoyos-Gutenstein baron zu Stuchsenstein.Na miejscu obecnego pałacu pierwotnie istniało tu jakieś renesansowe założenie, otoczone niegdyś fosą. Około 1650 r. zbudowano czteroskrzydłowy obiekt z dziedzińcem i wieżą od strony południowej. Do dworu prowadziły kamienne mosty nad fosą od północy i południa. W 1 poł. XVIII w. pałac gruntownie zmodernizowano, przekształcając go w barokową rezydencję. Po raz kolejny przebudowano go w 2 poł. XIX w., kiedy to nakryto dziedziniec dachem i obniżono wieżę, przekształcając ją w ryzalit, ponadto dobudowano od północy aneks. Pałac zbudowany z kamienia i cegły, jest założony na planie nieregularnego prostokąta, dwukondygnacyjny, podpiwniczony, z aneksem od strony północnej i trójkondygnacyjnym ryzalitem od frontu, zwieńczonym trójkątnym naczółkiem. Czterospadowy dach mansardowy z lukarnami, ryzalit natomiast nakryty dachem dwuspadowym z niewielką sygnaturką. Ponad dachy nieznacznie jest wyniesiona środkowa część budynku, nakryta dachem czterospadowym. Fasada frontowa (południowa) siedmioosiowa, z trójkondygnacyjnym, jednoosiowym, płytkim ryzalitem na osi, zwieńczonym naczółkiem z okrągłym otworem, w którym znajdował się niegdyś zegar. Pole tympanonu wokół otworu, pod którym umieszczono datę 1736, zdobią sztukaterie z motywami roślinnymi. Naroża ryzalitu boniowane w tynku. Do głównego wejścia prowadzi kamienny most długości 25 metrów, przerzucony nad dawną fosą, flankowany stożkowymi obeliskami. W ryzalicie frontowym znajduje się barokowy portal balkonowy, podtrzymywany przez zdwojone filary. Balkon jest otoczony kamienną balustradą, z kulami w narożnikach. Pośrodku elewacji północnej znajduje się dwukondygnacyjny aneks na planie wycinka koła, nakryty płaskim dachem. Nad nim znajduje się trójosiowa facjata zwieńczona dwuosiowym szczytem. Elewacje wschodnia i zachodnia siedmioosiowe. W sieni sklepienie kolebkowe z lunetami, jest ozdobione sztukaterią, przedstawiającą Neptuna na kwadrydze zaprzężonej w trzy konie. Z sieni prowadzą drewniane trójbiegowe schody na piętro. W środkowej części parteru znajduje się hol nakryty sklepieniem zwierciadlanym, wspartym na czterech kolumnach. Na piętrze usytuowano pomieszczenia reprezentacyjne. Tu znajduje się sala o wysokości 13 metrów, której górna część wyrasta ponad dachy zasadniczej bryły pałacu. W jednym z pomieszczeń I piętra zachował się kominek zwieńczony sztukaterią o motywach antycznych. W wielu salach stropy fasetowe, w niektórych znajdowały się plafony i sztukaterie. W pałacu były dwa zabytkowe piece, które w 1976 r. zostały skradzione. Jeden z nich barokowy, XVIII-wieczny, drugi neorokokowy z minionego stulecia. Odzyskane, znalazły się w Muzeum Okręgowym w Jeleniej Górze. W 1760 r. w pałacu nocował austriacki feldmarszałek Leopold hrabia von Oaun. Obok pałacu w 2 poł. ubiegłego wieku założono park krajobrazowy o powierzchni 11 ha, w którym znajduje się duży staw o nieregularnym, wydłużonym kształcie i polana widokowa. Na początku naszego stulecia poprowadzono rurociąg do pałacu ze źródła mineralnego „Maria Quelle”.

Leave a Comment :, , , , więcej...

Szukasz czegoś?

Użyj poniższego formularza:

Nadal nie znalazłeś tego, czego szukasz? Zostaw komentarz w notce, lub skontaktuj się z nami a zajmiemy się tym.

Blogroll

Kilka bardzo polecanych stron...