GeoExplorer

Tag: owady

Szczerbówka – złoty motyl podziemi

by on Sty.26, 2015, under Flora i Fauna

Szczerbówka ksieniEksplorując podziemia często w świetle swych czołówek dostrzegamy na ścianach sztolni i jaskiń mieniącego się od kropel wody na swych skrzydłach, pobłyskującego złotem motyla.
Ten motyl to szczerbówka ksieni (Scoliopteryx libatrix) nazywana też szczerbówką wierzbówką. Jej dwuczłonowa nazwa pochodzi od wyszczerbionych zewnętrznie skrzydeł i przełożonej klasztoru żeńskiego (ksieni).
Szczerbówka jest średniej wielkości ćmą z rodziny Erebidae, podrodzina Scoliopteryginae. Niegdyś klasyfikowana była do rodziny sówkowatych (Noctuidae), podrodziny Calpinae, podrodziny ciem odżywiających się krwią ssaków. Choć głównie są to ćmy występujące w strefie tropikalnej, również w Polsce można spotkać tego motyla-wampira. Na południu Polski (województwo Małopolskie i Podkarpackie) występuje Calyptra thalictri, którego samce od czasu do czasu uzupełniają swoją dietę krwią ssaków. Na szczęście rzadko atakują ludzi.

Szczerbówka jest gatunkiem licznie rozpowszechnionym na terenie całego kraju, bardzo pospolita i występująca głównie na terenach wilgotnych takich jak lasy łęgowe czy wilgotne zarośla, brzegi rzek i strumieni, lasy liściaste i mieszane ale nieobce są jej parki, ogrody i cmentarze. Ten piękny motyl osiąga rozpiętość skrzydeł od 40 do 45 mm. Zewnętrzne brzegi pierwszej pary skrzydeł są charakterystycznie ząbkowane, wyszczerbione. Barwa w zależności od osobnika jest brązowa lub szaro – brązowa o zmienności odcieni barw. Charakterystyczne są natomiast rdzawe plamy przypominające trochę wyglądem literę „L” w części nasadowej przedniej pary skrzydeł. Na skrzydłach znajdują się białe plamki oraz biegną dwa poziome, zygzakowate białe paski. Ubarwienie często nazywane jest „rysunkiem ognistym”.
Ciekawostka: czasowym pasożytem szczerbówek (parazytoidem) jest Pimpla rufipes składająca swoje jaja w jej ciele. Larwy żywią się jej ciałem nie pozbawiając życia przed przepoczwarzeniem.Szczerbówka ksieni (1)Ksieni prowadząca nocny tryb życia najbardziej staje się aktywna podczas pełni księżyca. Wychodząc na blask księżyca poszukuje pokarmu w postaci nektaru kwiatowego, wysysa sok z owoców i jagód, szczególnie tych opadłych, przejrzałych. Nocą odbywa się też składanie jajeczek przez samice. Do tego celu wyszukują liści wierzb, topoli bądź jarzębów. Na liściach tych drzew rozwijają się (żerują) ich, pięciocentymetrowe gąsienice. Są podłużne, gładkie, barwy zielonej, często z dwoma białymi paskami ciągnącymi się wzdłuż boków ciała. Gąsienice występują od maja do września, budując pod koniec swojego rozwoju umieszczony w oprzędzie, cienki białawy kokon. W nim przeobrażają się w dość sporą brązową lub czarną poczwarkę. W ciągu roku szczerbówka ma dwa pokolenia. Charakterystycznym elementem życia tego motyla jest sposób zimowania. Właśnie wtedy najczęściej spotykamy go licznie podczas eksploracji podziemi. Już w trakcie jesieni dorosłe osobniki (imago) tłumnie zlatują się do jaskiń i sztolni (korzystają również ze środowisk antropogenicznych takich jak bunkry, piwnice czy strychy) i stopniowo zapadają w stan owadziej hibernacji czyli tak zwanej diapauzy. Podczas tego procesu nierzadko tworzą większe skupienia na ścianach lub stropie, a ich ciała pokrywają się kropelkami wody zwracając tym samym naszą uwagę.

Możliwość komentowania Szczerbówka – złoty motyl podziemi została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , więcej...

Miedziak sosnowiec

by on Cze.07, 2014, under Flora i Fauna

MiedziakMiedziak sosnowiec (Chalcophora mariana) jest dość rzadkim, największym krajowym przedstawicielem chrząszczy z rodziny bogatkowatych. Ksylofag. Występuje głównie w ciepłych lasach sosnowych rosnących na piaszczystych glebach. Przeważnie barwy czarnej z miedzianym połyskiem i ciągnącymi się szerokimi bruzdami pokrytymi szarymi łuseczkami. Długość ciała osiąga 3 cm. Jest bardzo płochliwym chrząszczem i skorym do lotu. Podczas słonecznej pogody chętnie przebywa na leżących pniach sosen wygrzewając się, a w przypadku najmniejszego zagrożenia natychmiast odlatuje.

Larwa miedziaka sosnowca ma ciało silnie wydłużone, z przodu mocno rozdęte i spłaszczone, z tyłu cieńsze i zaostrzone. Rozwija się pod kora martwych sosen, głównie pniaków i leżaninie sosnowej, drążąc w nich szerokie i płaskie chodniki o nieregularnym przebiegu, wypełnione mocno ubitą mączką i trocinkami. Rozwój larw trwa przez okres 3-6 lat, a następnie przepoczwarzają się w miejscu żerowania, w przygotowanej tuż pod ziemią komorze. Larwy żywią się głównie drewnem sosnowym. Co ciekawe owady dorosłe nie żerują w ogóle.

Możliwość komentowania Miedziak sosnowiec została wyłączona :, , , , , , więcej...

Afrodyzjakalna oleica

by on Maj.03, 2014, under Flora i Fauna

Oleica fioletowa (1)„Oleica to ciekawy chrząszcz z rodziny majkowatych, pasożytuje na dziko żyjących pszczołach, przechodzi skomplikowany rozwój z hipermetamorfozą, a dawniej wykorzystywany był w afrodyzjakach i truciznach. Kantarydyna, pochodząca od tych owadów, wykorzystywana jest do usuwania brodawek i tatuaży. Zapewne oleica należała do podstawowego zestawu leśnej czarownicy…”
Oleica to bardzo charakterystyczny i stosunkowo rzadko występujący owad z rodziny majkowatych. Najczęściej spotyka się oleicę krówkę oraz nieco rzadziej oleicę fioletową. Dzięki charakterystycznemu kształtowi, nieco baryłkowatemu i skróconym pokrywom skrzydłowym, oraz lekko fioletowym, metalicznym ubarwieniu, jest chrząszczem łatwym do rozpoznania. Zaniepokojony owad wydala oleistą żółtą ciecz, zawierającą silnie trującą kantarydynę. Nazwa owada wzięła się właśnie od tej oleistej cieczy. Kantarydyna to związek chemiczny zaliczany do grupy terpenów. Kantarydyna nie jest szkodliwa dla wyspecjalizowanych chrząszczy zjadających majkowate. W dawnej medycynie antycznej i oświeceniowej wykorzystywano kantarydynę jako środek pobudzający, stosowany w afrodyzjakach, znany pod nazwa „hiszpańskiej muchy”.

Kantarydyna u człowieka pobudza zakończenia nerwowe i błony śluzowe układu moczowo-płciowego. Poza podnieceniem często powoduje powikłania takie jak zapalenia dróg moczowych i przewodu pokarmowego oraz bolesne erekcje, niekorzystnie wpływa także na prace nerek. W większych dawkach kantarydyna wykorzystywana była dawniej jako trucizna, zwana jako „aqua tofana”. Dla człowieka dawka śmiertelna kantarydyny wynosi 10-30 mg.
Współcześnie kantarydyna bywa wykorzystywana do usuwania tatuaży i brodawek. Oleica fioletowa czasami nazywana bywa „hiszpańską muchą”, choć poprawnie nazwa ta odnosi się do majki lekarskiej, gatunku częściej i liczniej występującego. W Polsce występuje 12 gatunków oleic, w Europie 15 gatunków, z których najczęściej spotkać można oleicę krówkę i oleicę fioletową. Oleica fioletowa (Meloe violaceus) jest nieco mniejsza od oleicy krówki (Meloe proscarabaeus). Jej ciało osiąga długość 10-32 mm i jest wyraźnie fioletowo ubarwione. Jest to gatunek rzadszy od oleicy krówki, występuje w nasłonecznionych, suchych miejscach.Oleica fioletowa (Meloe violaceus) 2Tak jak u innych majkowatych występuje nadprzeobrażenie, hipermetamorfoza. Larwy pierwszego stadium i drugiego stadium wyraźnie się od siebie różnią zarówno morfologią jak i biologią. Larwy pierwszego stadium są ruchliwe, morfologicznie typy kampodealnego, zjadają jaja pszczół. Larwy drugiego stadium są pędrakowate, z silnie skróconymi odnóżami, żywią się miodem. Rosną intensywnie i trzykrotnie linieją. Po ostatnim linieniu zakopują się w ziemi, gdzie przeobrażają się w poczwarki rzekome. Po przezimowaniu z poczwarek rzekomych wylęgają się larwy ostatniego stadium. Morfologicznie podobne są do drugiego typu larw, pędraków, ale nie pobierają pokarmu i przekształcają się w poczwarki właściwe. Dorosłe owady najczęściej spotkać można na łąkach różnego typu, gdzie dorosłe odżywiają się liśćmi roślin zielnych i gdzie do gleby składają jaja. Samica składa do 10.000 jaj. Cechą charakterystyczną odróżniającą samicę od samca są „złamane” czułki.

Tak duża płodność typowa jest dla pasożytów o złożonym cyklu rozwojowym – niełatwo jest bowiem znaleźć swojego żywiciela.
Wylegające się larwy nazywane są trójpazurkowcami. Gromadzą się one na kwiatach i przyczepiają się do odwiedzających te kwiaty pszczół. Wiele larw pomyłkowo przyczepia się do odnóży innych owadów, przez co nie znajdują dogodnych warunków do rozwoju i giną. Larwy przyczepione do odnóży pszczół, dostają się do ich gniazd. Tam zjadają pszczele jaja, potem linieją i przekształcają się w pędrakowate larwy drugiego stadium. Z kolei te larwy odżywiają się pyłkiem i nektarem, który gromadzą w swoich gniazdach pszczołowate. Po powtórnym linieniu powstaje niby-poczwarka, z której wykształca się dopiero poczwarka właściwa, a następnie chrząszcz dorosły. Ten złożony cykl rozwojowy z dwoma różnymi typami larw oraz dwiema „poczwarkami” nazywany jest hipermetamorfozą – nadprzeobrażeniem.

Leave a Comment :, , , , , , , , , , , , więcej...

Troglobionty, troglofile, troglokseny

by on Gru.16, 2013, under Flora i Fauna

TTTEksplorując podziemia jakimi są między innymi jaskinie i sztolnie, skupiamy się głównie na ich strukturze skalnej – naciekach, minerałach, skałach, przebiegu korytarzy, zabudowie. Pomijamy jednak często ich faunę, niewielkich, a bardzo ciekawych mieszkańców. Gatunki fauny podziemnej dzieli się na trzy zespoły, różniące się stopniem powiązania ich życia ze środowiskiem jaskiń i antropogenicznych.

Troglobionty – gatunki występujące tylko i wyłącznie w jaskiniach (np. roztocza, pajęczaki, chrząszcze, skoczogonki).
Troglofile – gatunki stale żyjące w jaskiniach, lecz występujące również poza, w środowisku o podobnych warunkach na przykład pod kamieniami, w glebie, w szczelinach skalnych (tj. różne gatunki owadów bez skrzydłowych, stonogi, pająki).
Troglokseny – gatunki żyjące na powierzchni, jednak wykorzystujące jaskinie jako miejsce okresowego pobytu, przypadkowo lub regularnie w okresie zimy (np. muchówki, motyle, wije, pająki, ślimaki, nietoperze).

Przyjrzyjmy się im podczas naszych eksploracji, ale niekoniecznie ich dotykajmy, bo na przykład ukąszenie pająka sieciarza jaskiniowego do przyjemnych nie należy.

Leave a Comment :, , , , , , , , , , , , , , , więcej...

Szukasz czegoś?

Użyj poniższego formularza:

Nadal nie znalazłeś tego, czego szukasz? Zostaw komentarz w notce, lub skontaktuj się z nami a zajmiemy się tym.

Blogroll

Kilka bardzo polecanych stron...