GeoExplorer

Tag: pałac

Pałac w Rabie Wyżnej

by on Gru.24, 2017, under Zabytki

PWRWRaba Wyżna to 5-tysięczna wieś w powiecie nowotarskim założona około 1580 roku przez kasztelana krakowskiego Wawrzyńca Spytka Jordana herbu Trąby. Pierwsza wzmianka o niej znajduje się w rejestrach poborowych Królestwa Polskiego z 1581 roku. Po jego śmierci wszelkie dobra przeszły wraz z małżeństwem jego córki w ręce rodziny Zebrzydowskich. W połowie XVII wieku Raba Wyżna przechodzi w ręce Skrzetuskich, a następnie Sierakowskich herbu Ogończyk. Po 1808 roku większość majątku przejmuje córka Adama Sierakowskiego – Jadwiga Zawałkiewicz, a w 1820 roku jego wnuczka – Anna Białoskórska. Od 1847 roku właścicielami dóbr zostaje rodzina Wilkoszewskich herbu Sariusz.

W 1880 roku folwark w Rabie Wyżnej został zakupiony przez Marię z Borowskich Zduniową, żonę doktora Jana Zdunia, właściciela wsi Skawa. W 1893 roku majątek przejmuje syn właścicieli Jan Zduń. Zduniowie byli rodzina inteligencką o chłopskich korzeniach, wywodzącą się z miejscowości Pcim koło Myślenic.
W czasie, gdy wraz z żoną Rozalią, właścicielką folwarku w Sieniawie, gospodarowali w Rabie Wyżnej, majątek został rozbudowany i zmodernizowany. Rozalia (Róża) z domu Seeling de Saulenfels (1871-1957) była córką Ludwika Seelinga de Saulenfels, dyrektora dóbr arcyksięcia Rainera w Izdebniku i Melanii z Riegerów, pochodzącej ze znanej krakowskiej rodziny.

Jan Kanty Zduń (1867-1906) i Rozalia Seeling mieli jedną córkę Wandę (1894-1983), która w 1917 roku wyszła za mąż za Kazimierza Głowińskiego (1878-1942) herbu Godziemba, (pochodzącego z ziemi tarnopolskiej na Kresach) będącego zastępcą komisarza powiatowego, a później starostą w Nowym Targu.
Od tego czasu dwór w Rabie Wyżnej stał się nazywany Pałacem Głowińskich.
Pierwsza wzmianka o dworze pochodzi z 1844 roku. Wówczas był to dwór drewniany kryty papą z kolumnami na ganku. Budowa nowego budynku dworskiego rozpoczęta została w 1900 roku, a ukończona w 1902 roku.PWRW1Zaprojektowany został dla młodego dziedzica rabskiego doktora Jana Zdunia przez Konrada Kuhla (1856-1922), docenta Uniwersytetu Jagielońskiego i profesora Szkoły Rolniczej w Krakowie (obecnie Uniwersytet Rolniczy), tworzącego głównie w duchu modnego wówczas historyzmu.
Pałac jest budowlą murowaną, eklektyczną z elementami secesji, parterową, z piętrowymi skrzydłami, podpiwniczoną, krytą dachami dwu- i czterospadowymi. Plan budowli jest nieregularny. Dwór położony jest w starym parku, który założono na początku XX wieku. Przed fasadą frontową znajdują się ślady dawnego podjazdu z umiejscowioną pośrodku fontanną.

Najbardziej charakterystycznym elementem architektonicznym fasady frontowej stanowi umieszczona we wschodnim narożniku kwadratowa trzykondygnacyjna wieża (na której znajduje się data i nazwisko architekta), przykryta wysokim czterospadowym daszkiem.
Dekorację fasady stanowią nieregularnie rozmieszczone, zamknięte łukami półokrągłymi okna oraz elementy żeliwne.
Po ukończeniu budowy nowego dworu, Głowińscy przystąpili do budowy czworaka, spichlerza i okazałej drewnianej stodoły. Wszystkie te obiekty powstały na początku XX wieku.

Czworak z przeznaczeniem na budynek mieszkalny był jest murowany i pokryty dachówką. Znajdujące się w nim mieszkania zostały wykupione na własność przez lokatorów od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.
Spichlerz, który pełnił swoją funkcję, został przekształcony na mieszkania dla pracowników – podobnie jak w przypadku czworaka mieszkania zostały wykupione przez lokatorów.
Drewniana stodoła jest pokryta dachówką. Obecnie jest użytkowana przez dzierżawcę gruntów wraz z zabudowaniami gospodarczymi od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.PWRW2Równocześnie, na początku XX wieku Głowińscy zakładają w formie naturalistycznej dworski park krajobrazowy wraz ze ścieżkami spacerowymi i klombami kwiatowym. Od 1945 roku park popada w zaniedbanie, narasta nalot nowych samo nasianych drzew, przez co zatraca się układ kompozycyjny. Nie ma śladu dawnych ścieżek spacerowych. Nic też nie zostało z klombów kwiatowych. W doborze gatunkowym drzew przeważają lipy drobnolistne, jesiony wyniosłe, dęby. Najstarsze drzewa w parku mają ponad 100 lat. Z ciekawszych egzemplarzy wymienić należy okazy grabów pospolitych, daglezji, sosen czarnych, jesionów wyniosłych (odmiany zwisłej) i buków pospolitych.

Głowińscy (także na początku XX wieku) chcąc jeszcze bardziej uatrakcyjnić posiadłość i park, budują palmiarnię/oranżerię nieopodal pałacu, na terenie parku. Budynek został odnowiony w latach 1980-1983 i pełnił funkcję kawiarenki dla gości wczasowych. Budynek został odkupiony od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa wraz z dworem przez spadkobiercę. Podobnie jak dwór, budynek jest niestety zaniedbany, pozostaje w częściowej ruinie (miejscowe śmietnisko) i wymaga remontu.
Od roku 1934 w gruntownie przebudowanym dworze czynny był w miesiącach letnich i zimowych pensjonat dla gości, którego kierownikiem była Rozalia Zduniowa. Jego gośćmi byli ludzie zamożni, wywodzący się ze sfer rządowych oraz ziemiańskich, naukowcy.

Przebywali tu między innymi generał Józef Haller, kartograf Eugeniusz Romer, prawnik profesor Uniwersytetu Jagielońskiego Fryderyk Zoll. W czasie II wojny światowej odbywało się w nim tajne nauczanie, do momentu gdy wiosną 1943 roku dwór został zajęty przez Niemców. Rozalia Zduniowa wraz z resztą rodziny przeniosła się do majątku w Sieniawie. Pałac w rękach Głowińskich znajdował się do 1945 roku, czyli do momentu wysiedlenia ich z Raby Wyżnej. Potomkowie rodu rozsiani są po różnych częściach Polski i świata. Od dnia 28 stycznia 1945 roku w pałacu stacjonował sztab jednostki radzieckiej. W lutym 1945 roku przechodzi na własność państwa, a następnie, w latach 50-tych, majątek przejmuje Instytut Zootechniki w Krakowie. We dworze znajdowała się siedziba kierownictwa Instytutu.PWRW3Dwór przez kilkadziesiąt lat był zajmowany przez różne instytucje i ośrodki.
W 1975 roku majątek przeszedł w ręce państwowego Ośrodka Hodowli Zarodowej Osiek – Gospodarstwo w Rabie Wyżnej. W latach 1980-1983 wykonano remont kapitalny dworu na podstawie danych o jego dawnym wyglądzie zewnętrznym oraz wystroju wewnątrz. Dwór przekształcony został w Dom Wczasowy „Raba” dla pracowników ówczesnego Państwowego Ośrodka Hodowli Zarodowej. W 1985 roku pałac Głowińskich został wpisany do rejestru zabytków kultury. W 1993 roku dwór i cały majątek przejęła Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa. Na początku lat 90-tych XX wieku spadkobierca majątku w Rabie Wyżnej rozpoczął starania o zwrot rodzinnej własności.

W 1999 roku udało mu się odkupić od Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa część majątku. W chwili obecnej obiekt wymaga gruntownego remontu – budynek jest bardzo zaniedbany i zrujnowany. Właściciel (przebywający poza granicami kraju) w ramach rewitalizacji chciałby w dworze ulokować funkcjonujący niewielki pensjonat, hotel lub ośrodek konferencyjny. Wstęp do pałacu nie jest możliwy, wszystkie obiekty i teren można oglądać z zewnątrz.

Możliwość komentowania Pałac w Rabie Wyżnej została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , więcej...

Wiadrów von Reibnitzów

by on Lis.22, 2014, under Ciekawe miejsca

Pałac w WiadrowieWiadrów to niewielka wieś z bardzo stara metryką, zlokalizowana kilka kilometrów na południe od Jawora. Dokument księcia Przemka Ścinawskiego z 6 stycznia 1285 roku wymienia jako świadka Nikosza z Wedrow. Nikosz wymieniony jest jeszcze w dziesięciu innych dokumentach z tego okresu. Na dwóch kolejnych zmienia się pisownia wsi – w 1286 roku Wedderow, a w 1287 roku Wederau. Dokumenty te świadczą również o tym, że w XIII wieku Wiadrów był siedzibą rycerską ściśle związaną z rodziną von Reibnitz. Teren pierwotnie był niezalesiony, żyzny i bardzo dogodny dla osadnictwa. O przebiegu rozwoju wsi mogą świadczyć spisy ludności sięgające 1781 roku, które podają liczby mieszkańców – 1781 rok 482 osoby, 1871 rok 580 osób, 1905 rok 552 osoby. Po 1905 roku pomimo panującej tendencji do przesiedlania się ludności wiejskiej do miast oraz skutków I wojny światowej – dużej ilości ofiar, liczba mieszkańców Wiadrowa wzrastała, aż do ostatniego spisu z 1933 roku podającego 614 mieszkańców. Po II wojnie światowej wieś nosiła nazwę Wojciechów (wkrótce zmienioną na Wedrow), a ostatecznie na Wiadrów. Obecnie zamieszkuje ją około 500 osób.Kościół Podwyższenia KrzyżaWedług informacji zawartej w Grunhagen w Wiadrowie istniał pierwotnie zamek rycerski otoczony fosą. W nocy z 11 na 12 czerwca 1430 roku do wsi wkroczyli Husyci, którzy zdobyli zamek, a następnie spalili. Bracia von Reibnitz wraz ze swoją załogą stawiali desperacki opór najeźdźcom. Część załogi, około 30 osób, początkowo została zepchnięta do piwnic, tam zablokowana przez Husytów, którzy następnie podpalili zamek. Ostatni z obrońców schronili się na strychu budynku mieszkalnego i złożyli broń dopiero wtedy, gdy czeski szlachcic dowodzący oddziałami husyckimi poręczył słowem honoru, że daruje im życie. Było to kilkanaście osób, w większości rannych, które następnie zostały wzięte do czeskiej niewoli. Jak wynika ze źródeł najazd przeżył Piotr von Reibnitz, który w 1437 roku poślubił Annę von Liebenthal.
Drugim punktem oporu był miejscowy kościół, w którym pod dowództwem proboszcza bronili się miejscowi włościanie. Husyci zajęci szturmowaniem zamku nie atakowali kościoła zbyt zaciekle, ale po złamaniu oporu Reibnitzów, chcąc zapewne uniknąć równie krwawej potyczki, zgodzili się na honorową kapitulację obrońców świątyni.
Na miejscu zamkowych zgliszczy w XVI wieku wzniesiono renesansowy dwór otoczony fosą, który w XVIII wieku został poddany gruntownej przebudowie i kolejnej około 1860 roku, a następnej w XX wieku. Dwukondygnacyjny, podpiwniczony budynek został wzniesiony z kamienia i cegły (obecnie otynkowany) na planie prostokąta. Nad fosą przerzucono kamienny most prowadzący do wejścia. W fosie znajdują się obecnie zamurowane przejścia podziemne, w których znajdowała się także studnia służąca właścicielom pałacu jako czerpnia wody (w latach 60-tych podczas remontu pałacu studnia została zasypana). Obok pałacu znajduje się niewielki park założony w XVIII wieku, przekształcony z ogrodu. Obecnie pałac i okoliczne zabudowania gospodarcze należą do prywatnego przedsiębiorcy rolniczego.

Na początku XVII wieku Wiadrów przechodzi ponownie w ręce rodziny von Reibnitz. Rodzina von Reibnitz była starą szlachtą o słowiańskich korzeniach związaną z Ziemią Jaworską od połowy XIV wieku. Na początku XV wieku stali się oni właścicielami Wiadrowa i Kłaczyny dziedzicząc te wsie przez prawie 200 lat. Świadectwo temu daje, zachowana w Wiadrowie najstarsza nagrobna płyta epitafijna Gintzela von Reibnitza Starszego, zmarłego w 1572 roku, będącego panem na Wiadrowie od połowy XVI wieku. Z epitafium Gintzela Młodszego sąsiaduje epitafium jego zięcia Friedricha von Borschnitza z Piotrowic. Na przełomie XVI i XVII wieku włościami włada Jan von Reibnitz poślubiający w 1597 roku Katarzynę von Nimptsch (1548-1612).
W 1654 roku dobra przejmuje Georg Sigismund von Tschirnhaus, a następnie od jego rodziny majętność nabywa rodzina von Schweidnitz. Od 1800 roku posiadłość przechodzi w ręce Hansa Heinricha VI Reichsgrafa von Hochberg (1768-1833), w 1876 roku w ręce Emila Neumanna, a od 1905 roku (dwór i majątek o powierzchni ponad 400 ha) w ręce dr filozofii Phila Waltera Josepha. Ostatnimi właścicielami (przed II wojną światową) wiadrowskich dóbr było małżeństwo Franza i Adeli von Donat. Po wojnie folwark przekazano Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu.Krzyż pokutnyW Wiadrowie znajduje się kamienny kościół p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego pochodzący z pierwszej połowy XIII wieku. Jego istnienie po raz pierwszy wzmiankowane było w 1399 roku. Z jego średniowiecznego wyposażenia zachowało się gotyckie sanktuarium z połowy XIV wieku znajdujące się w ścianie prezbiterium oraz piaskowcowa chrzcielnica z połowy XVI wieku. W XVI wieku świątynię przejęli protestanci, którzy następnie w 1582 roku przebudowali ją, a w 1625 roku wybudowali nową wieżę zastępując tym samym pierwotną bardzo już zniszczoną. W wieży znajduje się dzwon z 1609 roku. Von Reibnitzowie w 1614 roku ufundowali piękny manierystyczny, wielokondygnacyjny drewniany ołtarz z polichromowanymi płaskorzeźbami przedstawiającymi sceny z paschalnego misterium Chrystusa. Z tego samego okresu co ołtarz główny pochodzi renesansowa balustrada chóru.
W połowie XVII wieku kościół powraca do katolików, którzy w XVIII wieku dokonują jego przebudowy, wyposażając go m.in. w nową rokokową drewnianą ambonę, rzeźbę Madonny z Dzieciątkiem, ławki, konfesjonał, krzyże procesyjne i cynowe lichtarze. W XIX wieku na wieży zamontowano zegar. Na elewacji zewnętrznej znajduje się kilka wmurowanych płyt epitafijnych, do kościoła przylega również kaplica i cmentarz, a całość otoczona jest kamiennym murem.
Po zewnętrznej stronie muru znajduje się krzyż pokutny głęboko wkopany w ziemię. Część naziemna ma 60 cm wysokości i jest to górna część krzyża z wyraźnymi ramionami i aureolą. W jego centralnej części znajduje się okrągłe wgłębienie być może przedstawiające narzędzie zbrodni – kamień.Pozostałości kościoła protestanckiegoW 1788 roku protestanci z Wiadrowa kilkanaście metrów od kościoła katolickiego wybudowali własną świątynię. Protestanci mieli swojego pastora oraz założyli szkołę dla dzieci. W chwili obecnej kościół pozostaje w trwałej ruinie – zachowały się jedynie mury zewnętrzne, a obiekt w każdej chwili grozi zawaleniem.
W 1793 roku we wsi miały miejsce rokowania zbuntowanych tkaczy bolkowskich z przedstawicielami rządu pruskiego.
Wiadrów niegdyś jako bardzo dobrze rozwijająca się wieś, posiadał na utrzymaniu dwa kościoły, kwitło w nim życie kulturalne i towarzyskie, obok obecnej świetlicy znajdowała się karczma, w budynku nieopodal kościoła znajdował się dom kultury, istniała szkoła podstawowa, posterunek policji, dwie piekarnie, trzy młyny (po dwóch zostały zabudowania) i kuźnia. Znaczną część zabudowań stanowiły budynki mieszkalne robotników z miejscowego pałacu. Najstarszy budynek mieszkalny zachowany do dziś pochodzi z 1786 roku.
W Wiadrowie mieści się również poniemiecki cmentarz na którym pochowano ofiary z wielkiej powodzi z lat 20-tych XX wieku.

Leave a Comment :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , więcej...

Pałac w Żelaznym Moście

by on Maj.31, 2014, under Zabytki

ŻM PałacŻelazny Most (Eisemost) to wieś wzmiankowana już w 1315 roku. Jej nazwa wywodzi się bądź od źle przetłumaczonej nazwy niemieckiej – Eisemost, która to sama w sobie nic nie oznacza, bądź od nieistniejącego, trudnego do zlokalizowania dziś mostu z rudy darniowej. Od XVII wieku przeszła na własność Andrzeja Kłobuczyńskiego i jego potomków do połowy XIX wieku. W 2 połowie XVIII wieku rodzina Kłobuczyńskich wznosi we wsi barokowy pałac u podnóża ciekawych morenowych wzniesień porośniętych lasem. Pod koniec XIX wieku od południa założono malowniczy park krajobrazowy. Pałac remontowany był na początku XX wieku. Był budynkiem prostokątnym, murowanym z cegły, z wkładkami dużych kamieni polnych, dwutraktowym i dwukondygnacyjnym, nakryty czterospadowym dachem łamanym. Całość posiadała rozległe podpiwniczenia. Narożniki elewacji zewnętrznej akcentowane były zdwojonymi pilastrami.ŻM Pałac (1)Od północy i południa na I piętrze, nad wejściami, posiadał wypusty balkonowe dekorowane piaskowcami. Od południowej strony, między pałacem a parkiem, zachowały się pozostałości piaskowcowej fontanny. Podczas II wojny światowej pałac uległ sporym zniszczeniom, nie mniej jednak częściowo nadawał się do użytku i był wykorzystywany przez miejscową spółdzielnię rolną jako magazyn zboża. W kolejnych latach został wyremontowany i umiejscowiono w jego wnętrzach przedszkole. Definitywnie został opuszczony w 1971 roku i od tego czasu popada w coraz większą ruinę, podobnie jak sąsiednie zabudowania gospodarcze. Podobnie stało się z mauzoleum grobowym rodziny Kłobuczyńskich, które zlokalizowane było na pobliskim wzgórzu.ŻM Pałac (2)W przypałacowym parku jak i drodze prowadzącej na wzgórza odnaleźć można okazałe kasztanowce i dęby, a w samym parku studnię – ujęcie wody. Andrzej Kłobuczyński został pochowany na cmentarzu przykościelnym kościoła p.w. św. Barbary w Żelaznym Moście (pierwotny kościół z XIV wieku został rozebrany, a obecny ufundowany właśnie przez Andrzeja Kłobuczyńskiego w 1664 roku), jak i jego potomkowie: syn Karol Andrzej (zm. 1756 rok), wnuk Maksymilian Ferdynand (zm. 1779 rok) i prawnuk Karol Maksymilian (zm. 1822 rok). Niestety brak jest ich pomników nagrobnych. Pałac, a w zasadzie resztki jego murów, ogrodzony jest siatką i grozi w każdej chwili zawaleniem, podobnie jak przypałacowe budynki gospodarcze. Można mu chwili obecnej nadać status stałej ruiny.

Leave a Comment :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , więcej...

Dwór w Rynarciczkach

by on Maj.24, 2014, under Historia

DRRynarcice niegdyś posiadały swój przysiółek zwany Małymi Rynarcicami (Rynarciczki) na wzgórzach w kierunku Żelaznego Mostu. Zlokalizowany był tam majątek-folwark z dworem stanowiącym siedzibę właściciela majątku. Pierwsza wzmianka o Rynarcicach pochodzi z lat 1317 – 1319. Etymologia nazwy wsi wywodzi się od nazwy patronimicznej, od imienia Reinhard. Dawne nazwy to Reynhartsdorf (1359 rok), Rinnersdorf Klein (1789 rok) i Klein Rinnersdorf do 1945 roku, a po II wojnie światowej – Rynarciczki. Na teren majątku wprowadzała brama wjazdowa, a całość w znacznej części była otoczona kamiennym murem. W jego skład wchodził dwór, budynki gospodarcze, ogród, staw oraz założony park naturalistyczny (mający pełnić funkcję małego parku krajobrazowego), w którym na wzgórzu umiejscowiono mauzoleum grobowe rodziny Dittrich i Gebhardt.DR (1)W XVIII wieku dobra te należały do rodziny von Opeer, w 1789 roku do Martin, w 1845 roku są spuścizną po majorze von Zieten, w 1876 roku do Alwina Lanego, w 1886 roku do Elisa Alexandra Katza, w 1891 roku do Wilhelma Zenkera. Ostatnim właścicielem majątku był Paul Gebhardt urodzony w 1888 roku w Stanach Zjednoczonych, jednakże formalną właścicielką była jego żona Else Gebhardt z domu Dittrich. W 1894 roku majątek nabywa Georg Dittrich i pozostaje on w rękach tej rodziny do wybuchu II wojny światowej. W 1930 roku przejęła go wdowa po Georgu – Helena, a po niej zaś ich córka Else Gebhardt. Po wojnie dwór użytkowany był do 1975 roku. Miano w nim założyć szkołę rolniczą jednakże planów tych nie zrealizowano, a dwór i budynki gospodarcze zostały rozebrane, pozostając w ruinie.DR (2)W chwili obecnej odnaleźć można jedynie bramę wjazdową z resztkami okalającego niegdyś majątek muru, betonowe schody wprowadzające do dworu, pozostałości budynku gospodarczego o długości około 50 metrów mieszczącego dawniej stajnie i pomieszczenia magazynowe na poddaszu. Na tyłach majątku zachowały się ślady po ogrodzie i istniejącym tu kiedyś stawie. Park w otoczeniu pozostałości dworu posiada kilka okazałych dębów, nie mniej jednak jest zdewastowany i zaniedbany w wyniku niekontrolowanej dziś wycinki drzew. W jego kulminacyjnym punkcie, na wzgórzu, założono mauzoleum grobowe na planie koła rodzin Dittrich i Gebhardt, obecnie zdewastowane. Zachowała się jedynie uszkodzona granitowa płyta nagrobna Georga Dittricha oraz wykończone cegłą cztery puste komory grobowe. Do pozostałości majątku z drogi Rynarcice – Żelazny Most kieruje znak „Żelazny Most 45”, w szutrową drogę biegnącą pod górę.

Leave a Comment :, , , , , , , , , , , , , , , , , , więcej...

Pogwizdów von Loeschów

by on Maj.06, 2014, under Ciekawe miejsca

Kaplica LoeschówPogwizdów to wieś oddalona o 5 km na północ od Bolkowa, na drodze pomiędzy wsiami Jastrowiec i Kwietniki. Wzmiankowana była po raz pierwszy w dokumencie księcia Henryka I Brodatego z 1203 roku jako Helmerichesdorf, czyli wieś Helmeryka (Elmeryka). W 1318 roku nazywana jako „Halvici Villa”. Henryk I Brodaty miał podarować wieś, założoną na prawie niemieckim, klasztorowi cysterskiemu w Lubiążu wraz z innymi wioskami leżącymi na obszarze góry Chełm, który obejmował 500 łanów frankońskich. Z treści dokumentu książęcego wynika, że wieś istniała znacznie wcześniej niż wskazywałaby na to pierwsza wzmianka o jej istnieniu. Świadczy też o tym wymownie romańska forma starego kościoła parafialnego, błędnie określanego nazwą cmentarnego, gdyż służył za cmentarny dopiero od 2 poł. XVIII wieku.

Co do genezy nazwy miejscowości, nazwa Pogwizdów oznacza „miejsce gdzie wiatr gwiżdże”, czyli w przenośni miejsce niedostępne. Wjeżdżając do wsi od strony Jastrowca po prawej stronie widoczny jest kościół p.w. Podwyższenia Krzyża. Wczesnogotycka świątynia powstała prawdopodobnie w 1 poł. XIII wieku. Jest budowlą kamienną, orientowaną, z prezbiterium zwróconym ku wschodowi, kaplicą ku południu i wieżą wznoszącą się od zachodu nad nawą, otoczona murem z kamienia łamanego. Do kościoła prowadzą dwa gotyckie portale z początku XIV wieku, jeden do nawy, drugi do kaplicy. Wyposażenie stanowią płyty nagrobne z piaskowca i epitafia dawnych właścicieli wewnątrz i na zewnątrz kościoła, m.in. rodziny von Schindel i Zettritz. W połowie XVI wieku kościół został przejęty przez protestantów, oddany katolikom w 1654 roku. Pod koniec lat 90-tych XX wieku w kościele odkryto malowidła ścienne.

Kilkadziesiąt metrów od kościoła, po drugiej stronie rzeki Przyłęcznica, znajdują się ruiny pałacu. Pałac w Pogwizdowie powstał około 1800 roku z inicjatywy Ernesta Wilhelma Nostitza w miejscu, w którym wcześniej stał dworek renesansowy strawiony przez pożar. Pałac miał dwie kondygnacje i nakryty był mansardowym dachem. W XIX wieku dobudowano do niego rodzaj zadaszonego podestu z czterema wysokimi kolumnami. Pałac nieremontowany od połowy lat 70-tych XX wieku popadł w ruinę i w takim stanie znajduje się do chwili obecnej. Nieopodal ruin znajduje się przypałacowy park. Najstarsza część założenia parkowego położona była na północny-zachód od pałacu. Znajdował się tam otoczony groblami rozległy staw gospodarczy, pełniący również funkcję stawu ozdobnego. Około 1874 roku parkowe założenia powiększono w kierunku południowym, gdzie łączyło się z lasem oraz ukształtowano otoczenia dwóch stawów gospodarczych po przeciwnej niż pałac stronie drogi w kierunku Bolkowa.

Wykorzystując istniejące ogrody regularne i ogrody gospodarcze oraz tereny dworskie na wschód od dworu założono rozległy park krajobrazowy o rozbudowanym systemie wodnym, misternym układzie dróg, a z południowej części parku wyprowadzono aleję do pobliskich Świn. Jego projektantem był Eduard Petzold, znany architekt krajobrazu. Na terenie zachowały się pozostałości parku pałacowego o powierzchni 9,5 ha. Przeważa w nim drzewostan rodzimy: lipy drobnolistne, dęby szypułkowe, ale są też rzadkie odmiany dębów. W okolicy rosną okazałe świerki pospolite, pomniki przyrody o obwodzie 2 – 2,5  metra, a pomnikowa topola czarna rośnie na wschodzie wsi. W centrum wsi znajduje się obelisk pamiątkowy (1202-2002) wzniesiony z kamieni, z kulminacją w postaci krzyża pokutnego z piaskowca.

Kolejnym kościołem jest poewangelicki kościół z 1741 roku p.w. Wniebowstąpienia Pańskiego. Jest budowlą jednonawową, prostokątną, z zachowanym barokowym ołtarzem głównym i elementami wyposażenia pochodzącymi z fundacji właścicieli dóbr von Loeschów, m.in. obraz ołtarzowy, ambona. Wewnątrz znajduje się także szafa organowa. W 1796 roku w tym kościele ślub zawarł nieznany wówczas szerzej August Wilhelm von Gneisenau, późniejszy feldmarszałek pruski, który zabłysnął między innymi w bitwie pod Waterloo. Po 1945 roku stał się kościołem katolickim. Na północ od niego, po drugiej stronie drogi widoczna jest kaplica cmentarna ogrodzona kamiennym murkiem. Kaplica rodziny von Loesch pochodzi z 1885 roku, a okalający ją cmentarz, obecnie pozostałości ewangelickiego cmentarza, założony został już w 1850 roku. Została zaprojektowana przez znanego niemieckiego architekta Johannesa Vollmera.

Wybudowana na osi cmentarza, w stylu neogotyckim, założona na rzucie krzyża greckiego. Nad wejściem piaskowcowy portal z herbem rodzinnym. Wewnątrz zachowały się resztki zdobień i napisów. Kaplica w chwili obecnej jest remontowana. Okalający ją cmentarz jest zaniedbany i zarośnięty. Wiele z pozostałych płyt nagrobnych została zdewastowana, część rozkradziona. Przy murze, na lewo od bramy wejściowej, znajduje się zdewastowana kostnica, popadająca w coraz większą ruinę, również z 1885 roku Rodzina von Loesch od 1870 roku posiadała majątek w Pogwizdowie, dawnym Langhelwigsdorf. Ostatnim właścicielem majątku był Mark Friedrich von Loesch.

Leave a Comment :, , , , , , , , , , więcej...

Czerwony Kościół

by on Kwi.30, 2014, under Zabytki

Pałac 1881 rokCzerwony Kościół (Rothkirch) to niewielka wieś oddalona o 12 km od Legnicy. Wzmiankowana była po raz pierwszy w 1302 roku. Kolejna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1315 roku kiedy to Bolesław III nadał rycerzowi Woysicusowi patronat nad tamtejszym kościołem, a następna została zanotowana w 1316 roku i ma ona ścisły związek z rodziną von Rothkirch, będących właścicielami wsi, co zostało udokumentowane już w 1370 roku. Rodzina ta pochodziła z tyrolskiego, zwała się kiedyś Tauer i przybyła na Śląsk w 1186 roku z Jadwigą z Meranu, gdy została ona żoną księcia Henryka I. Osiedliwszy się w Czerwonym Kościele przybrali nazwisko Rothkirchów. W 1374 roku Gunzel von Rothkirch sprzedaje wieś von Schllendorfowi. Kolejnymi właścicielami Czerwonego Kościoła są rody von Lessota und Stelbau, von Falkenhayn, von Festenberg-Packisch.CK1We wsi znajduje się wczesnogotycki kościół filialny p.w. Narodzenia NMP wzniesiony około 1300 roku. Świątynia jest budowlą orientowaną, jednonawową, wybudowaną z kamienia łamanego i cegły. Do nawy od wschodu przylega kwadratowe prezbiterium zamknięte poligonalna absydą. Całość nakryta jest sklepieniem krzyżowym, absyda sklepieniem klasztornym. Na ścianie prezbiterium znajduje się przyścienne sakramentarium, w narożniku kamienna służka z kielichową głowicą. W nawie zobaczyć można sześć całopostaciowych renesansowych piaskowcowych płyt nagrobnych z XVII wieku. Przed ołtarzem w podłodze znajdują się krypty grobowe. Ołtarz, ambona i chrzcielnica barokowe. Nad wejściem dwupoziomowe drewniane empory.CK2Kościół nie posiada organów (prospektu organowego). Świątynia przebudowywana była w latach 1697 i 1718 i wówczas przebudowano ją na barokową (dobudowano drewnianą wieżyczkę), następnie restaurowana w XIX wieku. Była w posiadaniu ewangelików. W murze otaczającym kościół jak i na jego elewacji znajduje się duża ilość wmurowanych kamiennych płyt i epitafiów nagrobnych z XVI-XVII wieku. Niegdyś wokół kościoła znajdował się przykościelny cmentarz. Przy kościelnym murze znajduje się mauzoleum poświęcone pamięci żołnierzy poległych w I wojnie światowej pochodzących z Czerwonego Kościoła, Goślinowa, Pawłowic i Smokowic z wmurowaną płytą, na której są wymienieni.CK3Mauzoleum w chwili obecnej jest remontowane. Kolejnym interesującym zabytkiem Czerwonego Kościoła jest późnoklasycystyczny zespół pałacowy wraz z przyległym parkiem i stawem. Pałac został wniesiony dla Carla Hansa Ernsta von Rothkirsch und Panthen w 1794 roku na miejscu starszego założenia. Jest budowlą neoklasycystyczną wzniesioną według projektu Carla Gottharda Langhansa, założoną na planie prostokąta, trzytraktową i dwukondygnacyjną, nakrytą dachem mansardowym (dachówka). Elewacje są akcentowane ryzalitami, w środkowej części kolumnowy portyk. Wewnątrz znajduje się owalna sala balowa zdobiona niegdyś dekoracją klasycystyczną.CK4Pod całym pałacem znajdują się rozległe podziemia obudowane cegła, ze sklepieniami kolebkowo – krzyżowymi, obecnie w większości odrestaurowane. Zarówno frontowa, jak i tylna elewacja północno-zachodnia są niesymetryczne. Od wschodu zdobią je dwa masywne ryzality. Zachodnia część budynku posiada po środku dodatkowe wejście w poligonalnej dobudówce. Całość budynku kryje z podwójnymi lukarnami. Częściowo był przebudowywany na przełomie XIX i XX wieku oraz po wojnie od 1982 do 1987 roku. Pałac wraz z przylegającym rodzinnym majątkiem odkupuje Hans Sigismund von Rothkirch und Panthen 16 lipca 1776 roku i pozostaje on w rękach tej rodziny do 1945 roku.CK5Jego wnuk, który został baronem w 1839 roku za zgodą cesarza utworzył Ordynację Rothkirchów w myśl, której majątek przechodził bez podziału na najstarszego potomka rodu. Ostatnim właścicielem majątku był Hans Joachim von Rothkirch und Trach. Na przypałacowym terenie znajduje się kilka budynków gospodarczych, między innymi dawna stajnia (obecnie adaptowana na budynek mieszkalny), oficyna mieszkalna. Od zachodu do pałacu przylega park otoczony częściowo murem, a od wschodu staw z drewnianym pomostem. Budynek pałacu usytuowany jest prawie w centrum parku. Kształt parku w rzucie jest nieregularny ograniczony drogami dojazdowymi i gruntami uprawnymi. Zajmuje powierzchnię 2,8 ha. Obecnie trudno dostrzec jego pierwotny układ przestrzenny.CK6Za pałacem dawna polana została przekształcona w ogród warzywny, a z parku pozostało kilka egzemplarzy bardzo pięknych i starych drzew. Pomiędzy pałacem a stawem rośnie okazały platan – pomnik przyrody. Od 1945 roku zarówno pałac i park należały do PGR-u. Pomieszczenia pałacu były częściowo wykorzystywane jako mieszkania dla pracowników. Obecnie pałac stanowi własność prywatną, jest remontowany a zwiedzanie wymaga zgody właściciela. Na koniec pragniemy serdecznie podziękować uprzejmemu panu kościelnemu, który otworzył nam kościół i zdradził kilka interesujących faktów z jego historii oraz panu, żartobliwie określającego się „kustoszem” za oprowadzenie po pałacowych wnętrzach.

Leave a Comment :, , , , , , , , , , , , , więcej...

Jastrowiec

by on Kwi.26, 2014, under Ciekawe miejsca

Jastrowiec,kościółJastrowiec to niewielka wieś położona około 8 km od Bolkowa nad rzeką Świekotką. Została założona w XIV w. jako posiadłość rycerska, pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1371 r. jako Lutirbach. W XV w. właścicielem wsi był Hans von Czirn, a w XVI w. przechodzi ona w zarząd von Schindela. Kolejnymi właścicielami są von Schlaberendorf, Theresia von Hoyos-Sprintzenstein, szambelan królewski Stanislaus von Hoyos. Jastrowiec był dawniej ośrodkiem wydobycia wapienia w kamieniołomach na Bukowej i Wapiennikach, a kamień wypalano w wapiennikach u podnóża wzniesień. 1 maja 1946 r. we wsi ukazuje się „plakat” wzywający do zemsty na Niemcach w tym dniu, zapewniając jednocześnie bezkarność wszystkim tym, którzy się do tego przyczynią. W 1946 r. ludność niemiecka zostaje wypędzona i osiedlona w środkowej Westfalii. We wsi znajduje się kościół filialny p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP, pierwotnie p.w. śś. Mikołaja i Barbary, powstały w XIII w., wzmiankowany po raz pierwszy dopiero w 1399 r. Jest to budowla jednonawowa. Przebudowano go pod koniec XV w. i nieznacznie w XVIII w. W 1893 r. nadbudowano zakrystię i dodano chór muzyczny. Remontowany w 1969 r. i w latach 90-tych. Budowla posiada prezbiterium na planie kwadrantu, nakrytym sklepieniem krzyżowo – żebrowym. Kościół jest najwyżej położonym budynkiem we wsi usytuowany na wzniesieniu (345 m.n.p.m.) .W kościele znajduje się gotycka rzeźba Madonny z XV w. oraz renesansowa chrzcielnica z XIV w. Na zewnętrznej elewacji kościoła znajduje się kilka wmurowanych kamiennych płyt, epitafii. Przy kościele znajduje się cmentarz otoczony murem z kamienia łamanego. Nieopodal kościoła, przy drodze, znajduje się obelisk poświęcony niemieckim żołnierzom, ofiarom I wojny światowej. Po lewej stronie obelisku droga przeprowadza przez most na rzece Świekotka i przez bramę wprowadza na teren zabudowań folwarcznych z XIX w. W ich skład wchodzą m.in. budynki bramne, budynki mieszkalno – gospodarcze, oficyny mieszkalne obok pałacu, budynki gospodarcze, duża wozownia, stodoła, obora. W 1908 r. w ramach poszukiwań związanych z wodami w Bolkowie, odkryto tutaj źródło, które nazwano Źródłem Marii – Marie Quelle. Położone jest ono w okolicy pałacu. Pokłady tej wody są starsze o 3 mln lat od wód oligoceńskich. Woda ta to szczaw wodorowęglanowo-wapniowo-magnezowo-potasowy. Nigdy jednak nie powstało tutaj uzdrowisko. Po II wojnie światowej źródło stanowiło ujęcie wody dla PGR-u, mającego siedzibę na terenie zabudowań folwarcznych, który zarządzał pałacem i tymi zabudowaniami. W 1945 r. pałac z majątkiem objęło PGR Pogwizdów. Po zdewastowaniu pałacu stał opustoszały od połowy lat 70-tych do 1990 r. Warto przypomnieć, że tutejszy XVIII-wieczny pałac w 1809 r. przeszedł w ręce hrabiego von Hoyos, a w 1909 r. dobra otrzymał po stryju Stanislaus hrabia von Hoyos-Gutenstein baron zu Stuchsenstein.Na miejscu obecnego pałacu pierwotnie istniało tu jakieś renesansowe założenie, otoczone niegdyś fosą. Około 1650 r. zbudowano czteroskrzydłowy obiekt z dziedzińcem i wieżą od strony południowej. Do dworu prowadziły kamienne mosty nad fosą od północy i południa. W 1 poł. XVIII w. pałac gruntownie zmodernizowano, przekształcając go w barokową rezydencję. Po raz kolejny przebudowano go w 2 poł. XIX w., kiedy to nakryto dziedziniec dachem i obniżono wieżę, przekształcając ją w ryzalit, ponadto dobudowano od północy aneks. Pałac zbudowany z kamienia i cegły, jest założony na planie nieregularnego prostokąta, dwukondygnacyjny, podpiwniczony, z aneksem od strony północnej i trójkondygnacyjnym ryzalitem od frontu, zwieńczonym trójkątnym naczółkiem. Czterospadowy dach mansardowy z lukarnami, ryzalit natomiast nakryty dachem dwuspadowym z niewielką sygnaturką. Ponad dachy nieznacznie jest wyniesiona środkowa część budynku, nakryta dachem czterospadowym. Fasada frontowa (południowa) siedmioosiowa, z trójkondygnacyjnym, jednoosiowym, płytkim ryzalitem na osi, zwieńczonym naczółkiem z okrągłym otworem, w którym znajdował się niegdyś zegar. Pole tympanonu wokół otworu, pod którym umieszczono datę 1736, zdobią sztukaterie z motywami roślinnymi. Naroża ryzalitu boniowane w tynku. Do głównego wejścia prowadzi kamienny most długości 25 metrów, przerzucony nad dawną fosą, flankowany stożkowymi obeliskami. W ryzalicie frontowym znajduje się barokowy portal balkonowy, podtrzymywany przez zdwojone filary. Balkon jest otoczony kamienną balustradą, z kulami w narożnikach. Pośrodku elewacji północnej znajduje się dwukondygnacyjny aneks na planie wycinka koła, nakryty płaskim dachem. Nad nim znajduje się trójosiowa facjata zwieńczona dwuosiowym szczytem. Elewacje wschodnia i zachodnia siedmioosiowe. W sieni sklepienie kolebkowe z lunetami, jest ozdobione sztukaterią, przedstawiającą Neptuna na kwadrydze zaprzężonej w trzy konie. Z sieni prowadzą drewniane trójbiegowe schody na piętro. W środkowej części parteru znajduje się hol nakryty sklepieniem zwierciadlanym, wspartym na czterech kolumnach. Na piętrze usytuowano pomieszczenia reprezentacyjne. Tu znajduje się sala o wysokości 13 metrów, której górna część wyrasta ponad dachy zasadniczej bryły pałacu. W jednym z pomieszczeń I piętra zachował się kominek zwieńczony sztukaterią o motywach antycznych. W wielu salach stropy fasetowe, w niektórych znajdowały się plafony i sztukaterie. W pałacu były dwa zabytkowe piece, które w 1976 r. zostały skradzione. Jeden z nich barokowy, XVIII-wieczny, drugi neorokokowy z minionego stulecia. Odzyskane, znalazły się w Muzeum Okręgowym w Jeleniej Górze. W 1760 r. w pałacu nocował austriacki feldmarszałek Leopold hrabia von Oaun. Obok pałacu w 2 poł. ubiegłego wieku założono park krajobrazowy o powierzchni 11 ha, w którym znajduje się duży staw o nieregularnym, wydłużonym kształcie i polana widokowa. Na początku naszego stulecia poprowadzono rurociąg do pałacu ze źródła mineralnego „Maria Quelle”.

Leave a Comment :, , , , więcej...

Sokołowiec. Pałac i kościół

by on Mar.09, 2014, under Zabytki

Sokołowiec (Falkenhain) to łańcuchowa wieś położona na zachód od Świerzawy u podnóża Wzgórz Sokołowskich, wzmiankowana w 1267 r. pod łacińską nazwą Valcnai. Na Grodowym Wzgórzu (386 m n.p.m.) – pierwszym wzniesieniu na zachód od wsi (na mapach turystycznych bez nazwy) istniał w średniowieczu gródek, potem zameczek rycerski, o którym dokumenty wspominają w latach 1369 i 1400, zaś legenda cofa jego powstanie do 1206 r., za założyciela uważając księcia Henryka Brodatego. Podczas najazdu husytów, prawdopodobnie w 1427 r. został zniszczony, ale wkrótce odbudowano go i stał się, jak wiele innych zamków sudeckich, siedzibą rycerza-rozbójnika Cunze de Pedril. W 1475 r. Cunza pojmano, a zamek zburzono. Dziś nie ma po nim śladów. Swą polską nazwę wieś otrzymała w listopadzie 1946 r. Potocznie dzielona jest na trzy części: Sokołowiec Dolny, Środkowy i Górny. W Sokołowcu Dolnym znajduje się zrujnowany i rozszabrowany w chwili obecnej pałac wzniesiony na przełomie XVII i XVIII w., w formie barokowego dworu, a następnie przebudowany w 2 poł. XVIII w. oraz odbudowany po pożarze w 1848 r. Składa się na niego dwukondygnacyjna budowla z trzykondygnacyjnym ryzalitem wejściowym i dwukondygnacyjnym tarasem dostawionym jako prostopadłe skrzydło boczne. W przyziemiu zachowały się sklepienia kolebkowe i krzyżowo – kolebkowe, a wyżej stropy belkowe. Pokryty jest dachem mansardowym. W pobliżu znajdują się okazałe zabudowania gospodarcze dawnego folwarku z pocz. XIX w., umiejscowione wokół dużego majdanu oraz po zachodniej stronie pałacu dawny, zapuszczony obecnie staw. Na północ od pałacu znajduje się rozległy park z końca XVIII w. wraz z pozostałościami (ruinami) rezydencji letniej dawnych właścicieli. Na wzgórzu, po drugiej stronie szutrowej drogi biegnącej w kierunku wschodnim, wśród drzew, znajdują się pozostałości po mauzoleum/grobowcu rodzinnym przedwojennych właścicieli, wysadzone po II wojnie światowej przez Rosjan. Należy zachować szczególną ostrożność w trakcie zwiedzania wnętrza pałacu gdyż obiekt grozi zawaleniem.

W centrum wsi znajduje się romański kościół p.w. św. Jadwigi, wzniesiony w 1 poł. XIII w., choć pierwsza wzmianka o nim pochodzi dopiero z 1399 r., a następnie przebudowany w XVI i XVIII w. W trakcie przebudowy podniesiono absydę, dodano przypory, dobudowano wieżę i kaplicę, wymurowano nowe sklepienia oraz przekuto pierwotny kształt okien. Odbudowano go ponownie po pożarze w 1848 r. Był wielokrotnie remontowany. Kościół jest jednonawowy z wyodrębnionym prezbiterium zamkniętym półkolistą absydą. Do prezbiterium przylega zakrystia i kaplica, a po zachodniej stronie wznosi się wieża. Wnętrze kościoła posiada bogate, głównie barokowe wyposażenie, w tym m.in. trzy polichromowane drewniane ołtarze z 1 poł. XVIII w., drewnianą polichromowaną ambonę i kamienną chrzcielnicę z drewnianą pokrywą oraz polichromowane figury i olejne obrazy z XVIII i XIX w. Do niedawna znajdowała się tutaj także gotycka drewniana figura Madonny z Dzieciątkiem z XV w., która została przewieziona i obecnie znajduje się w Muzeum Archidiecezjalnym w Legnicy. W bogatym ołtarzu głównym znajduje się obraz z rzadko przedstawianą sceną Narodzenia patronki kościoła. Jeden z barokowych obrazów w prezbiterium – bardzo zniszczona Apoteoza matki Boskiej – przypisywany jest szkole Michała Willmanna. Teren kościoła ogrodzony jest kamienno – ceglanym murem na planie koła, na którym znajduje się przykościelny cmentarz. Na ścianach kościoła jak i murze go okalającym zachowały się kamienne epitafia i renesansowe nagrobki.

Leave a Comment :, , , , , , , , , , , więcej...

Muchów i okolice

by on Mar.06, 2014, under Ciekawe miejsca

Muchów odsłonięcie bazaltówMuchów to niewielka wieś zlokalizowana przy drodze Jawor – Świerzawa, wzmiankowana po raz pierwszy w 1203 roku. Niegdyś wchodziła w skład ziemskich dóbr cystersów z Lubiąża i słynęła w średniowieczu z rybactwa stawowego oraz łowiectwa. Istniejąca tu wcześniej stara słowiańska osada została skolonizowana przez cystersów, którym książę Henryk V w 1283 roku. podarował te ziemie. Od 1637 roku. wieś należała do von Schweinichenów, potem do rodziny von Vogten, a od 1883  do 1945 roku do von Sprengerów. Po II wojnie światowej wysiedlono ludność niemiecką zastępując ją przesiedleńcami ze wschodu. Wjeżdżając do wsi od strony Jawora, po lewej stronie, znajduje się pomnik przyrody Lipa „Anna”, szerokolistna lipa (Tilia platypyllos), bardzo wysoka (26 m wysokości) i wyjątkowo okazała, o grubym, prostym pniu (obwód 7,4 m) oraz gęstej i szerokiej, kopulasto wysklepionej koronie. Jest to największa lipa na Dolnym Śląsku.MuchówTrochę dalej, po prawej stronie znajduje się budynek pałacowej lodowni, powstałej w XIX wieku, zbudowanej z bazaltu i cegły, pokrytej stożkowym dachem. Powstała na kolistym planie. Była miejscem przechowywania żywności ze względu na utrzymującą się w niej stałą, niską temperaturę. Na przeciwko lodowni, po drugiej stronie drogi prowadzącej do pałacu, znajduje się jeden z kilku zachowanych domów szachulcowych. Muchów i jego okolice to teren bogaty w budowle z tzw. muru pruskiego. Budynki szachulcowe były budowane z zastosowaniem krzyżujących się drewnianych konstrukcji ramowych. Ściany takiego domu przedzielano słupami i ryglami na prostokąty, a przestrzeń tą wypełniano gliną lub cegłą i kamieniami. Była to prosta i stosunkowo tania konstrukcja, budowana z dostępnych w okolicy surowców naturalnych.Pałac w MuchowieDo najciekawszych budynków szachulcowych należy oficyna mieszkalno – gospodarcza należąca niegdyś do folwarku oraz dom murowany, szachulcowy stojący naprzeciw lodowni. Kierując się drogą koło lodowni w prawo, docieramy do pałacu. Neobarokowy budynek pałacu powstał w 1910 roku na niewielkim wzniesieniu i otoczony został nasadzonym parkiem. Był rezydencją śródleśną von Sprengerów, właścicieli z Małuszowa. Forma architektoniczna jest przykładem budowli zbudowanej na rzucie prostokąta z wielobocznymi ryzalitami oraz z wieżyczką. W reprezentacyjnym holu, salach parteru, korytarzach pierwszego piętra i poddasza zachował się jednolity wystrój stolarski.Wewnątrz znajduje się cenny piec kaflowy przywieziony z pałacu Nostizów w Luboradzu.GnomonPałac jest wpisany do rejestru zabytków, a obecnie mieści się w nim Powiatowy Zespół Schronisk Młodzieżowych w Jaworze oraz Centrum Edukacji Ekologicznej i Wulkanizmu – Pałacyk w Muchowie. Na wschód od Muchowa znajdują się największe w Sudetach, pod względem powierzchni zajmowanej przez wychodnie bazaltów wzniesienia – Muchowskie Wzgórza. Z uwagi na mało efektowną sylwetkę nieprzypominającą innych charakterystycznych, stożkowatych bazaltowych gór, jak np. nieodległą Czartowską Skałę czy Ostrzycę, są rzadko odwiedzane, również za sprawą słabej infrastruktury turystycznej. Z Muchowa wprowadza na nie ścieżka dydaktyczna „Las Świniec”, niebieskimi znakami od skrzyżowania dróg Lipa – Nowa Wieś Wielka, przy wiacie turystycznej.MszanaProwadzi ona przez las liściasty, w którym natrafia się na pojedyncze bazaltowe głazy. Wraz z przemierzaną odległością i wysokością ich liczba wzrasta aż dochodzimy do sporych rozmiarów rumowiska bazaltowego u podnóża starego wyrobiska. Jest to hałda bazaltu nieczynnego kamieniołomu. Na dobrze widocznej ścianie odsłaniają się bardzo dobrze wykształcone, regularne słupy bazaltu, nachylone w kierunku północnym, przekraczające 5 metrów wysokości. Eksploatacja bazaltu była tu prowadzona na szczęście na niewielką skalę, dlatego też poza tym tylko miejscem, można oglądać naturalna formę bazaltowych wzniesień. Powyżej kamieniołomu, na bazaltowych wychodniach skalnych (skalista grzęda, będąca nietypowa formą dla bazaltowych wzgórz w Sudetach) znajduje się kamienno – ceglana wieża widokowa z początku XX wieku.Bazalty na MszanieNiestety nie spełnia już ona swojej funkcji, gdyż została przerośnięta przez okalający ją las bukowo – grabowy. Od wieży w kierunku północno – wschodnim nadal kręto biegnie skalista grzęda, składająca się ze znacznie grubszych słupów niż w kamieniołomie, grubości ponad 1 m, o mniej regularnych kształtach, prawie pionowych, asymetryczna wysokościowo. Po kilkuset metrach znika pojawiając się ponownie w pobliżu najwyższej kulminacji całych wzgórz – Mszanej 475 m n.p.m. Po północnej jej stronie znajdują się ścianki skalne do 8 metrów wysokości, u podnóża których rozciąga się rumowisko przechodzące dalej w pokrywy genezy soliflukcyjnej. Z Mszanej kierując się przez las w kierunku południowo – wschodnim dotrzeć można do skrajnie wschodniej kulminacji – Obłogi 445 m n.p.m., u której podnóża znajduje się źródliskowy odcinek potoku Jawornik, rzeźbiącego jar Wąwozu Myśliborskiego.Czartowskie SkałyDolina w tym miejscu jest wybitnie asymetryczna – zbocza od Obłogi długie i łagodne, przeciwne krótkie i strome, podcinane przez potok. Przyczyną takiego stanu było wymuszone zepchnięcie potoku pod przeciwległe zbocze, przez stale przyrastające pokrywy soliflukacyjne wietrzejących bazaltów Obłogi. Jest to znaczący proces działający w skali czasu całego plejstocenu, z wyłączeniem okresu gdy na Pogórze Kaczawskie nasunięty był lądolód. Muchowskie Wzgórza można by podzielić na dwie odrębne części: zachodnią, będącą pokrywą lawową z równą powierzchnią wylewu, która stanowiła powierzchnię ochładzania i wschodnią, Obłogą, wypreparowanym rdzeniem dawnego stożka wulkanicznego. Na południowy – zachód od Muchowa znajduje się rozległy teren o powierzchni około 90 ha nazywany Muchowskimi Łąkami.Szczyt Czartowskich SkałJest to kompleks z florystycznie najciekawszym zespołem łąki trzęślicowej i zespołem ostrożnia. Ze względu na unikatowy charakter zostały objęte ścisłą ochroną, a w lipcu każdego roku odbywają się tam koszenia łąk w ramach imprezy „Muchowskie kosy”. Ta regionalna impreza rekreacyjno – edukacyjna organizowana jest od 2001 roku. Corocznie w połowie lipca udział w niej biorą rolnicy z Polski, Czech i Niemiec. Ma ona na celu aktywizację i integrację społeczności lokalnej przy wykorzystaniu istniejących walorów przyrodniczych. W jej ramach obok zawodów koszenia łąk odbywają się konkursy układania bukietów i kompozycji kwiatowych, pokaz strojów ludowych, występy zespołów folklorystycznych, konkursy wiedzy ekologicznej i konferencje środowiskowe. Należy też wspomnieć, że około 2,5 km na południowy – zachód od Muchowa, w „Muchowskim Lesie” znajduje się punkt, w którym przecinają się współrzędne geograficzne 51’N i 16’E, oznaczony bazaltowym słupem – gnomonem.

Na koniec nie sposób nie wspomnieć o znajdującej się na północ od Muchowa Czartowskiej Skale 463 m n.p.m., stanowiącej jeden z najlepszych punktów widokowych na Pogórzu Kaczawskim, m.in. właśnie na cały masyw Muchowskich Wzgórz. Jest ona kolejnym nekiem wulkanicznym zbudowanym z bazaltów mioceńskich, wznoszącym się samotnie wśród okalających pół, z odsłonięciem regularnych bazaltowych słupów, za sprawą nieczynnych już dwóch wyrobisk kamieniołomu. Od 1991 roku stanowi pomnik przyrody nieożywionej, gdzie występują rośliny chronione takie jak między innymi dziewięćsił bezłodygowy, storczyk męski i bzowy, pierwiosnka wyniosła.

Leave a Comment :, , , , , , , , , , , , , , , , , więcej...

Szukasz czegoś?

Użyj poniższego formularza:

Nadal nie znalazłeś tego, czego szukasz? Zostaw komentarz w notce, lub skontaktuj się z nami a zajmiemy się tym.

Blogroll

Kilka bardzo polecanych stron...