GeoExplorer

Tag: Słowianie

Słowianie (3)

by on Gru.23, 2017, under Historia

Swarga z KruszwicyZróżnicowanie
Słowianie są gałęzią ludów indoeuropejskich o wspólnym pochodzeniu, podobnych zwyczajach, wierzeniach i obrzędach, posługujących się językami słowiańskimi. Zamieszkują Europę wschodnią, środkową i południową a także pas północnej Azji – od Uralu po Ocean Spokojny. Stanowią najliczniejszą grupę ludności indoeuropejskiej w Europie.
Wśród Słowian wyróżnia się prawie 150 grup etnicznych o bardzo zróżnicowanej liczebności. Wszystkie te grupy według kryterium geograficznego dzieli się na trzy główne odłamy:
– Słowianie Zachodni – to Serbołużyczanie, Polacy, Czesi i Słowacy;
– Słowianie Wschodni – to Białorusini, Rosjanie, Ukraińcy i Rusini;
– Słowianie Południowi – to Bośniacy, Bułgarzy, Chorwaci, Czarnogórcy, Macedończycy, Serbowie i Słoweńcy.

Słowian Zachodnich i Wschodnich łączy się dla celów badawczych w grupę Słowian Północnych, których odróżnia się od Słowian Południowych.
Nieistniejący w rzeczywistości odłam Słowian Północnych występuje również w tworzonych przez hobbystów-lingwistów światach alternatywnych, na przykład w III Bethisad.
W przeszłości istniały również grupy:
– Słowian Dackich
– Słowian Panońskich
– Słowian Połabskich
– Słowian Karantańskich

Języki
Przynależność używanego języka jest najistotniejszym czynnikiem wyróżniającym Słowian spośród pozostałych ludów indoeuropejskich. Współczesne języki słowiańskie są potomkami języka prasłowiańskiego, z którego wyodrębniły się w okresie od przełomu V i VI wieku do XII wieku, w czasach wielkiej ekspansji Słowian i powstawania pierwszych państw słowiańskich. Wówczas ukształtował się zasadniczy podział języków słowiańskich na zachodniosłowiańskie, wschodniosłowiańskie i południowosłowiańskie.
Mimo podziałów wszystkie języki słowiańskie zachowały wiele wspólnych cech oraz podobnie brzmiących słów i konstrukcji językowych. Dzięki temu w pewnym, choć niewielkim zakresie są wzajemnie zrozumiałe.

Państwowość
Pierwsze państwo, Państwo Samona zostało założone około 624 roku przez frankijskiego kupca Samona i najprawdopodobniej miało charakter unii plemion z centrum umiejscowionym na Morawach. Samon dał się poznać jako bardzo waleczny władca Słowian toczący wojny z Awarami i Frankami. Niestety po jego śmierci państwo rozpadło się.
Następnym państwem była Karantania założone przez słowiańskie plemię Karantan w VII wieku. Głównym ośrodkiem, stolicą, był Krnski Grad (okolice dzisiejszego Klagenfurtu w Austrii). Od lat czterdziestych VIII wieku stało się zależne od królestwa Franków. Po klęsce powstania Ljudewita w latach dwudziestych IX wieku jego odrębność została zlikwidowana.SwargaSłowińska Bułgaria jako państwo zostało założone przez turecki lud Protobułgarów, na którego czele stał chan Asparuch i w 681 roku podporządkował swojej władzy Słowian zamieszkujących Dobrudżę. W IX wieku Protobułgarzy ulegli slawizacji.
Kolejne Słowiańskie państwo – Slawonia, powstało najprawdopodobniej pod koniec VIII wieku, a jego stolicą było Sisak. Było to kolejne państwo zależne od królestwa Franków. W 819 roku władca Slawoni, książę Ljudewit, wzniecił powstanie przeciwko Frankom. Powstanie zostało stłumione, a w konsekwencji około 838 roku Slawonia została włączona do królestwa frankijskiego.
Państwo Chorwacja powstaje na przełomie VIII i IX wieku ze stolicą w Ninie – jego władca Borna na początku IX wieku przyjmuje chrzest.

Księstwo Nitrzańskie jest najstarszym znanym organem państwowym ProtoSłowaków, powstało jako niezależne, niemniej jednak w 833 roku wchodzi w skład Państwa Wielkomorawskiego.
Państwo Wielkomorawskie powstało około 830 roku na terenie obecnych Moraw i Słowacji. Jego władcą był Mojmir I. W wyniku najazdu Madziarów upada około 906 roku.
W latach 840-876 istniało słowiańskie państwo – Księstwo Błatneńskie.
W IX wieku powstaje Księstwo Wiślan z głównym grodem – stolicą w Krakowie. Najprawdopodobniej w latach 874-907 było zależne od państwa Wielkomorawskiego. W chwili obecnej nie można ustalić dokładnej daty kiedy książę Wiślan przyjął chrzest w obrządku słowiańskim, najprawdopodobniej miało to miejsce między rokiem 873 a 885. Księstwo Wiślan zostało wcielone/przyłączone do ziem państwa Polskiego przez Mieszka I bądź Bolesława Chrobrego.

Codzienność
Najstarszym znanym ustrojem społeczno-politycznym panującym wśród Słowian była demokracja wojenna. Ludność zajmowała się rolnictwem (głównie uprawą prosa i beru) i hodowlą bydła. Osady były wznoszone wzdłuż rzek. Podstawową formą budynku mieszkalnego była niewielka ziemianka na planie kwadratu z dużym kamiennym lub glinianym piecem. Wznoszone chaty były rozmieszczane w jednym lub kilku rzędach wzdłuż rzeki.
Kultura materialna wczesnych Słowian była uboga w wyroby metalowe. Występowały natomiast licznie proste, niezdobione naczynia gliniane, które były wykonywane bez użycia koła garncarskiego (z tym wynalazkiem zapoznali się dopiero nad Dunajem). Cechą Słowian był przejaw w łatwości przyswajania sobie obcych wzorów (od sąsiadujących z nimi ludów) – na przykład na terenach na których kontaktowali się z Cesarstwem Bizantyjskim czy z Awarami występują elementy zdobień o formach zaczerpniętych z tych kultur.

Ród tworzyło kilka spokrewnionych rodzin, wspólnotę opartą na więzach krwi.
Ziemia była uprawiana przez kilka lat do momentu wyjałowienia jej a następnie siedziby przenoszono o kilkanaście kilometrów na dziewicze tereny, najczęściej leśne, las wypalano a popiołem użyźniano ugory.
Elite plemienną stanowiła starszyzna plemienna, którą wybierano spośród najbogatszych rodów – żupani i władykowie oraz wojownicy posiadający konie. Pośród nich wybierani byli dowódcy wojskowi (wojewodzi, czelnicy, knezie) na ogólnych zgromadzenia nazywanych wiecami.
W trakcie ekspansji na zachód i prowadzonych w związku z nią ciągłych wojen, to właśnie dowódcom wojskowym udawało się utrzymywać faktyczną władzę polityczną i nawet przekazywać po sobie swoim synom, pomimo że większość spraw plemiennych ustalana była podczas zgromadzenia ogólnego.SłowiankaProkopiusz żyjący za cesarza Justyniana (pierwsza połowa VI wieku) tak mówił o Słowianach naddunajskich:
„W postaci nawet nie bardzo się od siebie różnią, cera ich nie nader biała, a włosy nie blond, ale też nie czarne, lecz ciemne”.
Na ziemiach polskich początkowo podstawową komórką społeczną byłą rodzina wraz z krewnymi. Grupa rodzin z danego terytorium tworzyła małą społeczność zwaną opolem. Opola z poszczególnych terenów, zazwyczaj oddzielonych od siebie naturalnymi barierami w postaci rzek, borów czy gór, tworzyły plemiona – Polanie, Wiślanie, Bobrzanie, Goplanie itp. Na co dzień opolem zarządzał wiec plemienny, który w razie zagrożenia wybierał dowódcę – wojewodę lub księcia. Z czasem jednak tymczasowi wodzowie starali się utrzymać władze nad coraz liczniejszymi wspólnotami. I to właśnie ich ambicje przyczyniły się do jednoczenia całych plemion we wspólnoty.

Na terenach Polski
Jednym z wczesnych świadectw obecności Słowian na terenie Polski jest to dane przez rosyjskiego kronikarza Nestora z Kijowa w kronice „Powieść minionych lat” napisanej około 1113 roku. Wszystkich Słowian Zachodnich zamieszkujących zarówno w rejonie Warty (Polanie), dolnej Odry (Lutycy), jak i środkowej Wisły (Mazowszanie) i dolnej Wisły (Pomorzanie) wywodził od ludu Lachów (Lechitów – Lęch, Ljach, Lach). Nazwa „Lachy” do dnia dzisiejszego zachowała się w językach Słowian Wschodnich – Ukraińców, Białorusinów i Rosjan, którzy potocznie nazywają tak Polaków.
„Soweni że owi priszedsze siedosza na Wisle i prozwaszasja lachowie, a ot tiech lachow prozwaszasja polanie, lachowie druzii luticzi, ini mazowszanie, ini pomorianie”.

Pełny fragment kroniki Nestora w przełożeniu na język polski brzmi:
„Gdy bowiem Włosi naszli na Słowian naddunajskich i osiadłszy pośród nich ciemiężyli ich, to Słowianie ci przyszedłszy, siedli nad Wisłą i przezwali się Lachami, a od tych Lachów przezwali się jedni Polanami, drudzy Lachowie Lutyczami, inni Mazowszanami, inni Pomorzanami”.
Źródła wymieniające Lędzian/Lędziców:
– Geograf Bawarski w 843 roku na mapie – Lendizi
– Konstantyn VII Porfirogeneta lata 912-959 – Lendzanenoi, Lendzaninoi
– Josippon w kronice żydowskiej około 890-953 roku -Lz’njn
– Nestor z Kijowa Xi wiek, pod datą 981 rok – Lachy
– Kinamos, Bizancjum XI wiek – Lechoi
– Al-Masudi kronikarz arabski, około 940 roku – Landzaneh

Na terenach Polski mieszkało wiele plemion słowiańskich z których największym byli Wiślanie (nad górną Wisłą), Polanie (nad Wartą), liczne plemiona śląskie, plemiona pomorskie, Mazowszanie (nad środkową Wisłą), Goplanie (na Kujawach), Lędzianie (nad Sanem i Wieprzem). Wiele z nich zaczęło się jednoczyć ale największy sukces odnieśli Polanie.
Zgodnie z przekazem Galla Anonima państwem Polan rządził król Popiel i kolejni potomkowie Piasta – Siemowit, Lestek i Siemomysł.
Pierwszym udokumentowanym władcą Polan był Mieszko I. Za jego panowania, kiedy to Polanie pod przymusem (!) przyjęli chrzest zbiorowo – obcą religię (!), miało miejsce wiele (uzasadnionych) buntów przeciwko żydowskim wierzeniom.

Miały one swój największy wydźwięk w powstaniu za Mieszka II, lecz nawet wcześniej kapłani starej wiary obmywali wiernych ze chrztu w dawnych świętych miejscach, utrzymując jak najliczniejszą grupę zwolenników nawet wśród niższych warstw społecznych.
Słowianie – Polacy… Nie zapominajmy o swojej tożsamości, o swoich korzeniach, wierzeniach, przodkach i historii… Religia chrześcijańska Słowianom została narzucona i wpojona siłą.

Możliwość komentowania Słowianie (3) została wyłączona :, więcej...

Słowianie (2)

by on Gru.22, 2017, under Historia

SłowiankaOsadnictwo
W trakcie wielkiej ekspansji Słowian w VI-VII wieku o skali porównywalnej z wcześniejszą o dwa stulecia wielką wędrówką ludów germańskich, Słowianie opanowali i zasiedlili znacznie większe tereny niż zamieszkują dzisiaj. Na zachodzie osadnictwo słowiańskie sięgnęło Wargii w południowym Holsztynie, lewego brzegu dolnej Łaby, Turyngii, dorzeczy górnego Menu i Radęcy w Bawarii, doliny Dunaju, Tyrolu i Niziny Friulskiej (rubieże frankijsko-słowiańskie). Wskutek późniejszej ekspansji Niemiec na te tereny zamieszkujący je Słowianie ulegli całkowitej germanizacji. Na przełomie następnych wieków granica osadnictwa słowiańskiego systematycznie cofała się na wschód aż w pierwszej połowie XX wieku sięgnęła Odry i Wisły.

Tym sposobem zniknęli Słowianie Połabscy i Alpejscy. Reliktem tego osadnictwa są Serbowie Łużyccy zamieszkujący Łużyce na terenie dzisiejszych Niemiec.
Według szwajcarskich badań genetycznych spośród prawie 20 tysięcy przebadanych próbek genetycznych pochodzących od obecnych mieszkańców Niemiec aż 30% pochodziło od ludów Europy Wschodniej, przede wszystkim Słowian.
Na południu Słowianie zasiedlali również tereny dzisiejszej Austrii, Węgier i Rumunii. Słowian zamieszkujących te tereny nazywano Panońskimi i Dackimi. Tamtejsze osadnictwo słowiańskie zanikło wskutek ekspansji bawarskiej wzdłuż Dunaju (Austria), najazdu Węgrów do Kotliny Panońskiej (Węgry) i jak można przypuszczać, ekspansji demograficznej Wołochów i Mołdawian (Rumunia).

Tamtejsi Słowianie ulegli szybkiej asymilacji do Niemców austriackich oraz nieco powolniejszej madziaryzacji, z kolei osadnictwo w dawnej Dacji aż do XIX wieku miało charakter mieszany, z wyraźnym elementem słowiańskim w kulturze i języku. Jednoznacznie romański charakter nadały dzisiejszej Rumunii dopiero w XIX wieku reformy językowe i polityczne.
W toku swojej wielkiej ekspansji Słowianie dotarli również na same południowe krańce Półwyspu Bałkańskiego, do Tracji, Macedonii, Tesalii aż do Peloponezu, wypierając tamtejszą rdzenną ludność do refugiów w górach i ufortyfikowanych miast. Jednakże wpływ kultury greckiej okazał się być zbyt silny, zwłaszcza po przyjęciu chrześcijaństwa w wersji prawosławnej i w odróżnieniu od terenów leżących dalej na północ na terenach dzisiejszej Grecji ostatecznie wziął górę żywioł grecki.

Osadnictwo słowiańskie w tym państwie utrzymało się do dnia dzisiejszego tylko w Macedonii i Tracji, gdzie jednak szybko ulega hellenizacji.
Odmiennie miała się rzecz na północno-wschodnich krańcach Słowiańszczyzny. Pod naciskiem tureckich i mongolskich ludów stepowych w późnym średniowieczu punkt ciężkości osadnictwa Słowian Wschodnich przeniósł się z południowej strefy stepowej i lasostepowej na północ, w strefę lasów (na przykład Zalesie jako kraina historyczna Rosji). Osiedlając się na tych terenach Słowianie Wschodni wypierali i asymilowali rodzimą ludność fińską i wołżańską. Proces ten trwa od średniowiecza po dziś dzień. Zamieszkujące północną Rosję ludy fińskie i wołżańskie z wolna ale systematycznie zanikają i tracą swoje tożsamości narodowe na rzecz etnosu rosyjskiego. Zatem na tych terenach zasięg Słowiańszczyzny ulega systematycznemu powiększaniu.Swarga z KruszwicyObecnie Słowianie zasiedlają niemal całą Europę wschodnią, od Bałtyku do Uralu i od Morza Białego do Kaukazu, z wyjątkiem niewielkich enklaw zamieszkanych przez ludy tureckie i ugrofińskie.
Kolejnym obszarem jest pas Europy między Bałtykiem a Sudetami i Karpatami. Część Europy południowej w postaci pasa wzdłuż północnej granicy Bałkanów, od Morza Adriatyckiego do Morza Czarnego. W Azji część Azji Środkowej i pas południowej Syberii wzdłuż granicy rosyjsko-mongolskiej i rosyjsko-chińskiej aż do wybrzeża Oceanu Spokojnego nad Amurem. Większość Słowian zamieszkuje dziś państwa narodowe, w których z reguły stanowią absolutną większość mieszkańców.
Państwa zachodniosłowiańskie to Czechy, Słowacja, Polska. Wschodniosłowiańskie to Rosja, Ukraina, Białoruś. Południowosłowiańskie to Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Serbia, Macedonia, Bułgaria.

Słowiańskie mniejszości narodowe zamieszkują liczne państwa europejskie i azjatyckie, głównie te leżące na terenie dawnego Związku Radzieckiego. Państwami tymi są Austria (9%), Litwa (16%), Łotwa (34%), Estonia (29%), Mołdawia (22%, w tym Naddniestrze 61%), Turkmenistan (7%), Kirgistan (9%), Uzbekistan (9%), Kazachstan (26%), Tadżykistan (1%), Niemcy (3%), Węgry (1%), Rumunia (1%).
Do powyższych danych należy dodać liczną współczesną emigrację zarobkową z krajów słowiańskich do Europy Zachodniej i Ameryki Północnej. Liczebność tej emigracji zmienia się płynnie w zależności od aktualnych warunków gospodarczych, jest ona również trudno uchwytna statystycznie, nie ulega jednak wątpliwości, że należy ją liczyć w milionach.

Pochodzenie nazwy
Nazwa jest bardzo stara i wywodzi się z języka prasłowiańskiego. We wszystkich językach słowiańskich nazwa własna etnosu jest podobna i zawiera rdzeń „slav-/slov-„. Został on powielony do pozostałych języków europejskich i w dostosowanych formach występuje jako jedyna nazwa etnosu słowiańskiego.
Tylko w języku niemieckim w średniowieczu Słowian określano nazwą Wenden, zwłaszcza w stosunkach lokalnych z Serbami Łużyckimi i Słoweńcami zamieszkującymi tereny Łużyc i Karyntii (niemiecko – połabskich, niemiecko – słoweńskich; liczne nazwy miejscowości z członem Windisch/Wendisch).
Gramatyczna nazwa „Słowianie” w formie pojedynczej „Słowianin” składa się z dwóch członów: nazwy „Słow” i przyrostkowego formantu „-anin”, który w języku polskim oraz innych językach słowiańskich służy do tworzenia nazw odśrodowiskowych nazywających osobę od jego terytorialnego lub etnicznego pochodzenia.

Formant polski „-anin” wywodzi się z języka prasłowiańskiego, z połączenia dwóch prasłowiańskich formantów „-enin” i „-janin”, za pomocą których tworzone są nazwy związane z przynależnością grupową osób pochodzących z jednego miejsca na przykład „Wielkopol-anin”, „Rzymi-anin”, „ziemi-anin”, „Podhal-anin”, oraz użyty już w średniowiecznych dokumentach z 1400 roku „mieszcz-anin” – osoba pochodząca z miasta. Formantu tego używa się również do określania spowinowacenia niezwiązanego z zasiedlanym regionem a na przykład z wyznawanymi wierzeniami lub światopoglądem: „pog-anin”, „chrześci-anin”, „muzułm-anin” itp.
Nazwa „Słowianie” jest etnonimem, nazwą etniczną. W źródłach pisanych nazwa Słowianin pojawia się w VI wieku. Prokopiusz z Cezarei w „Historii Wojen” używa nazw: Sklaboi, Sklabenoi, Sklauenoi, Sthlauenoi i Sklabinoi. Jordanes w Getyce użył nazwy Sclaveni.SwargaŹródłosłów nazwy „Słowianie” do chwili obecnej nie jest jednoznacznie ustalony, co wiąże się z istnieniem na ten temat wielu hipotez.
Wielu językoznawców nawiązuje do prasłowiańskiego rdzenia „slovo” (słowo), dopełniacz „slovese” i powiązanego „slava” (sława) oraz „sluxb” (słuch, czyli „sława, która się niesie” lub „chodzą słuchy”), które pochodzą z praindoeuropejskiego „k’leuos” (być znanym, sławnym), pokrewnym starogreckiemu przyrostkowi „kles” (słynny), który składa się na imię Peryklesa, łacińskiemu „clueo” (być nazywanym, słynnym), angielskiemu „loud” (głośny), awestyjskiemu „sravah-” (sława) oraz sanskryckiemu „śravas”.
Słowianie byliby to zatem ludzie „znający słowa”, czyli potrafiący zrozumiale mówić, w odróżnieniu od innych ludów z którymi Słowianie się zetknęli, a którzy posługiwali się językami dla nich niezrozumiałymi (Niemcy – „niemi”, ludzie mówiący niezrozumiałym językiem).

Potwierdza to tezę, że ukształtowanie się etnicznej świadomości i samookreślenie Słowian nastąpiło w momencie zetknięcia się ich z innymi ludami. Mocnym argumentem za tą hipotezą jest fakt używania przez wszystkie ludy słowiańskie tej nazwy do samookreślania i brak istnienia innego alternatywnego samookreślenia.
Niektórzy odrzucają wywód od „słowa” twierdząc, że źródłem jest greckie „sklavenoi” i łacińskie „sclavus”, przy czym nazwą tą obejmowano plemiona słowiańskie graniczące z ziemiami Cesarstwa Rzymskiego, co w następstwie objęło całą Słowiańszczyznę.
Wtórnie nazwa ta, ze względu na dużą liczbę brańców w Rzymie (których Słowianie byli dostarczycielami, jak również którzy sami stanowili znaczną część), została utożsamiona ze słowem „niewolnik”. Jednak teorii tej zaprzecza fakt, że
Słowianie pojawili się na kartach historii w momencie kiedy łacina klasyczna zniknęła z użycia, a łacina średniowieczna, która była w użyciu, słowem „slavus” określała pańszczyźnianego chłopa.

Język grecki i łaciński używają oboczności „sl-/skl-„. Kolejne twierdzenie mówi, iż z punktu widzenia łaciny wyraz „Sclaveni” jest derywatem a jego rdzeń nie ma łacińskiej etymologii. Łaciński wyraz podstawowy „sclavus” znaczy „niewolnik” lub „jeniec wojenny”, zaś derywat „sclavenus” znaczy „pochodzący z rodu niewolników”. W klasycznej łacinie wyrazy te nie występują, a okesleniem niewolnika jest „servus”.
Inna wątpliwość ma związek z pierwszym historycznie pewnym określeniem Słowian. Greckie „sklabenoi” w odmianie zmienia się na „sklawon-„. Pierwotnie podobieństwo do słowa „niewolnik” istniało w formie odmienionej, poprzez procesy lingwistyczne rozpowszechniło się „w” zamiast „b”, a z tego prosta droga do upodobniania nazwy Słowian do niewolnika.

Kolejna teoria mówi, że nazwa „Słowianie” wywodzi się od praindoeuropejskiego „suedhnos”, a to od starszego przymiotnika „suedho/seubho” – własny (pierwotnie „czyjś powinowaty”). Stąd Svobene – Slobene „Słowianie” i Suebi „Swebowie”, „Szwabowie”. Oba przymiotniki zostały utworzone z tego samego podstawowego rdzennie praindoeuropejskiego morfemu „s(u)e-” czyli „poza, obok”.
Następna hipoteza wywodzi prasłowiańskie i ogólnosłowiańskie „svoboda/sloboda” od prasłowiańskiego „svob'” w znaczeniu „należący do swojego plemienia, mieszkający na własnej ziemi, będący u siebie”. Pierwotnie „svoba/sloba”, z dysymilacją spółgłosek wargowych v-b, do l-b, podobnie „svoboda-sloboda”. Dysymilacja musiała zajść dość wcześnie gdyż jej warunkiem była bilabialna wymowa „v”. Według niektórych „svoba” można uznać za prastary derywat odprzymiotnikowy, abstractum z sufiksem „-a”, pod względem budowy zbliżonym do „wiara”, prasłowiańskiego „vera”.

„Svoba” oznaczało „stan znajdującego się w swoim plemieniu, na swojej ziemi, wśród swoich, bycie swobodnym”, stąd znaczenie „swoboda” (robienie czegoś), wolność”. Kolejni badacze etymologii wywiedli nazwę „Słowianie” od slova – błoto, wyjaśniając je upodobaniem naszych przodków do wilgotnych terenów. Z tą teorią wiąże się podobna, która mówi, że etnonim ten pochodził od konkrektnego hydronimu o tej nazwie: „sława/słowa” pochodzącego od prasłowiańskiego rdzenia „slov-/slav-„, od praindoeuropejskiego „k’lue-/k’lou-” znaczącego „płynąć, skrapiać (czyścić)” – znanego między innymi z greckiego „klimenos, klitopoulos, klizo”; łacińskiego „cluere” (czyścić), „cloaca”; litewskiego „sluoju, slaviau” (zamiatać). Zachowały się hydronimy z tym rdzeniem, na przykład Sława (obecnie rzeka Wełnianka) lewy dopływ Wełny itp.
Marginalnym znaczeniem są hipotezy o obcym pochodzeniu (egzonizmie) tego wyrazu z języków germańskich lub celtyckich.

Możliwość komentowania Słowianie (2) została wyłączona :, więcej...

Słowianie (1)

by on Gru.21, 2017, under Historia

SwargaPochodzenie
W 1745 roku w Wiedniu została opublikowana książka Johanna Christopha Jordana „De originibus slavicis” i od tego momentu trwają ożywione dyskusje na temat tego gdzie znajdowała się prakolebka Słowian i kiedy nastąpiła emigracja ludów słowiańskich z niej. W tej kwestii wyróżnia się dwa zasadnicze stanowiska.
Pierwszym stanowiskiem jest koncepcja autochtoniczna, która mówi, że przed etapem swoich wędrówek Słowianie zamieszkiwali tereny środkowej Europy, w szczególności obszar dzisiejszej Polski, pomiędzy Odrą i Bugiem.
Drugie stanowisko to koncepcja allochtoniczna, która optuje, że przed etapem swoich wędrówek Słowianie zamieszkiwali obszar położony poza środkową Europą – zwykle wskazywana jest Europa Wschodnia jako miejsce ich pierwotnych siedzib.
Dyskusja na temat koncepcji allochtonicznej była w ciągu ostatnich trzech wieków utrudniona wskutek częstego uwikłania w politykę i ideologię.

Kwestia autochtoniczności Słowian na terenie Polski miała istotne znaczenie dla Polaków w dobie zaborów. W okresie rodzenia się w Niemczech narodowego socjalizmu i w czasach hitlerowskich archeolodzy niemieccy często podkreślali dowody potwierdzające allochtoniczną koncepcję, zaś po II wojnie światowej polscy badacze ponownie często podkreślali dowody archeologiczne świadczące o autochtonizmie Słowian i prasłowiańskim charakterze Ziem Odzyskanych. Wśród rozmaitych szczegółowych koncepcji, pomijając te, które nie mają żadnego oparcia w danych naukowych, wymienić można dla przykładu proponowane ostatnio lokalizacje prakolebki Słowian, w których mówi się o obszarze Polski, ewentualnie także na Wołyniu i Podolu.

Przeprowadzone badania antropologiczne dotyczące stopnia zróżnicowania antropologicznego populacji ludzkich zamieszkujących dorzecze Odry i Wisły w okresie wpływów rzymskich oraz we wczesnym średniowieczu wskazały, że pod względem cech morfologicznych (wynik podobny do analiz genetycznych), Słowianie Zachodni stanowią pierwotyp pośród słowiańskich grup etnicznych, zajmując miejsce pomiędzy grupami germańskimi a grupami Słowian Wschodnich. Natomiast populacje ludności kultury wielbarskiej, ludności kultury przeworskiej i ludności kultury czerniachowskiej wykazują największe podobieństwo biologiczne do średniowiecznych populacji Słowian Zachodnich.
Koncepcję prakolebki na Środkowym Podnieprzu potwierdza jak dotychczas tylko jedna analiza DNA (Y HG3), która wyklucza możliwość lokowania praojczyzny Słowian na terenach Polski i podkreśla centralną rolę środkowego Naddnieprza.

Kolejne teorie prakolebki mówią o:
– górnym dorzeczu Donu do 1000 p.n.e.
– pobycie nad środkowym Dnieprem
– po inwazji Scytów (700 p.n.e.) od Odry po Don
– etap protosłowiański w zachodniej części terytorium Bałtów (XII wiek p.n.e.)
– oddziaływania substratu italskiego – wytworzenie kultury łużyckiej
– etap prasłowiański – oddziaływaniach irańskich (V wiek p.n.e)
– osiągnięcie zachodniej granicy na Odrze (V-III wiek p.n.e.)
– kontakty z Celtami w okolicach Wrocławia (III wiek p.n.e)
– rozszerzenie obszaru słowiańskiego po Prypeć (początki naszej ery)
– prakolebka nad środkowym DunajemSłowiankaDodatkowo zakłada się niekiedy, że grupy plemienne sarmackich koczowników, plemiona Antów, Serbów i Chorwatów, sprawowały zwierzchnictwo na przykład poprzez ochronę przed innymi koczownikami pobierając za to trybut, dołączyły do Słowian będących rolnikami/piechotą, w wyniku czego powstała kultura mieszana przypominająca zależności między Flube a Hausa w Afryce. Język prasłowiański miałby być ich skreolizowaną formą. Brak Słowian przed 400 rokiem mógłby oznaczać, że byli oni wtedy jedną z grup bałtyckich, zapewne skrajnie południową – dorzecze Dniepru w starożytności było zamieszkane przez zróżnicowane grupy mówiące językami bałtyckimi. Ich południowa peryferia została około 300-400 roku zmieszana z Sarmatami i uformowała się w nowy ekspansywny etnos znany jako Słowianie.

Jeszcze do niedawna wśród badaczy słowiańskich panowało powszechne przekonanie, że Słowianie znajdowali się na ziemiach polskich już w pierwszej fazie ekspansji Indoeuropejczyków, skąd w V i VI wieku wyruszyli na południe zajmując Kotlinę Czeską, Morawy, Panonię, Austrię, Karyntię, Słowenię, Chorwację i Dalmację oraz na zachód zajmując Połabie. Jednocześnie wschodni odłam Słowian z terenów stepowych nad Dnieprem i Dniestrem wyruszył na Bałkany.
Obecnie wśród naukowców dominuje pogląd, że obszaru wyjściowego migracji wszystkich Słowian należy szukać w dorzeczu środkowego i górnego Dniepru i Desny, na obszarze, na którym w I-IV wieku archeolodzy wyróżniają archeologiczną kulturę kijowską.
O historii etnosu słowiańskiego można dowiedzieć się ze źródeł pisanych, archeologicznych, etnograficznych, legendarnych, paleoantropologicznych, genetycznych i lingwistycznych.

Najstarsze źródła pisane pochodzące z I wieku wymieniają ludy, które mogą być utożsamiane ze Słowianami i są dziełem starożytnych historyków i geografów greckich i rzymskich. Piszą oni o ludzie Wendetów (Venedi) lub Wenetów (Venethi) zamieszkujących między innymi tereny identyfikowane z obszarem obecnej Polski. Tacyt w dziele „Germania” wymienia Wenetów wśród mieszkańców wschodniej Europy, na wschód od Wisły. Pliniusz Starszy w dziele „Historia naturalna” wymienia Wenedów jako zamieszkujących tereny pomiędzy Bałtykiem a Morzem Czarnym. Ptolemeusz z Aleksandrii w II wieku w dziele „Geographia” wymienia Wenedów jako zamieszkujących Sarmację, w pobliżu Zatoki Wenedyjskiej (Zatoka Gdańska) i na wschód od rzeki Wistuli (Wisły). W związku z tym wysunięto przypuszczenie, że Wenedów można identyfikować częściowo z twórcami archeologicznej kultury przeworskiej.

Ptolemeusz w „Geogrphia” wymienia również inne plemię Souobenoi zamieszkujące tereny nad Wołgą (Rha), które według innej hipotezy jest utożsamiane ze Słowianami. Znacznie później, bo w połowie VI wieku, Słowian opisuje w swoim dziele „Opus magnum” (Historia wojen) historyk bizantyjski Prokopiusz z Cezarei. Używa on nazwy Sklaboi, Sklabenoi, Sklauenoi, Sthlauenoi i Sklabinoi.
Również gocki historyk Jordanes w dziele „Getica” stwierdza, że Słowianie niegdyś nazywani byli Wenetami, a w języku łacińskim użył dla nich nazwy Sclaveni. Tak pisze w swoim dziele:
„Wewnątrz (…) jest Dacja, na kształt diademu uwieńczona Alpami* a wzdłuż ich lewego stoku, który skłania się ku północy, rozsiadł się poczynając od źródeł rzeki Wiskla na niezmierzonych obszarach liczny naród Wenedów. A choć imiona ich zmienne są teraz stosowane do rozmaitych szczepów, to przecież głównie nazywa się ich Sklawenami i Antami”
* w rzeczywistości chodziło o KarpatySwarga z KruszwicyNa tej podstawie wielu uczonych już od XIX wieku utożsamiało Wenedów/Wenetów ze Słowianami i to utożsamienie stało się podstawowym argumentem dla teorii autochtonicznej.
Marcin z Bragi w VI wieku Słowian wspomina też w jednym ze swoich poematów „In Basicica”:
„Immanes variasque pio sub foedere Christi Adsciscis gentes. Alamannus, Saxo, Toringus, Pannonius, Rugus, Sclavus, Nara, Sarmata, Datus, Ostrogothus, Francus, Burgundio, Dacus, Alanus, Te duce, nosse Deum gaudent”.
Przyjmuje się tutaj inspirację Sydoniuszem, jednakże Marcin dodatkowo wymienia Słowian oraz tajemnicze ludy Nara (być może mieszkańców Noricum) oraz Datus (być może Danów).

Najstarsze wzmianki, które bez żadnych wątpliwości można wiązać ze Słowianami zawierają dzieła historyków gockich, bizantyjskich, arabskich, począwszy od VI wieku – między innymi Jordanesa, Prokopiusza z Cezarei, Pseudo-Maurycego, Teofilakta Symokatty, Teofanesa, Konstantyna VII Porfirogenety, Ibrahima ibn Jakuba, króla angielskiego Alfreda czy tak zwanego Geografa Bawarskiego.
Johann Christoph Jordan wymienia nazwy dwóch odłamów Słowian – Antowie i Sklawinowie lub Sklewenowie, dodając, że dawniej wszyscy Słowianie zwani byli Wenetami.
Osobną grupę źródeł w których wymienia się tereny Polski zamieszkane przez Słowian stanowią również dzieła geograficzne spisywane po persku i arabsku przez podróżników oraz kupców arabskich, które to zostały zebrane w serii materiałów pod tytułem „Źródła arabskie do dziejów Słowiańszczyzny” wydane w czterech tomach przez PAN, tłumaczenia Tadeusza Lewickiego.

Genetyka
Błędne jest bezpośrednie utożsamianie etnosu słowiańskiego z jakąś konkretną haplogrupą genetyczną. Należy jednak mieć na uwadze, że haplogrupa R-1a1 występuje u dużego odsetka populacji słowiańskich – 63% u Serbów Łużyckich, 56% u Polaków, 48% u Ukraińców, 47% u Rosjan, 42% u Białorusinów, ponad 30% u Słoweńców, Chorwatów i Macedończyków. Występuje ona również u spokrewnionych ze Słowianami mieszkańców Azji – Iszkaszimów 68%, Tadżyków 64%, Pasztunów 43%, Ałtajczyków 45%. Również u Węgrów, Litwinów i Łotyszy odsetek nosicieli tej haplogrupy wynosi około 40%. Z kolei u Słowian Południowych przeważa haplogrupa I-M170. U mieszkańców Bośni i Hercegowiny 65%, u Chorwatów z wysp dalmatyńskich 66%, u Serbów i Czarnogórców 38%, u Macedończyków 34%. Około 15% Rosjan jest nosicielami haplogrupy N-M231. Nosicielami haplogrupy R-M269 jest około 35% Czechów i Słowaków, 20% Polaków i Słoweńców oraz 10% Serbów.

Ekspansja
W 375 roku Hunowie rozbijają rozległe państwo Gotów zajmujące tereny od stoków karpackich i dolnego Dunaju na zachodzie aż po Dniepr na wschodzie. Wówczas to powstała możliwość przesunięcia się prasłowiańskich grup z obszaru dorzecza środkowego i górnego Dniepru na znacznie bardziej atrakcyjne, zarówno ze względu na dogodne warunki rolnicze jak i ze względu na bliskość Cesarstwa Bizantyjskiego, tereny dzisiejszej zachodniej Ukrainy i Mołdawii.
Osadnictwo słowiańskie w tym okresie, na przełomie V i VI wieku, mogło sięgać na tereny dzisiejszej Polski od linii górnej Wisły jak wynika z przekazów Jordanesa jak również z wymowy źródeł archeologicznych.
Kolejny etap migracji Słowian na południe staje się możliwy po rozbiciu w 454 roku kaganatu huńskiego. Wówczas to Słowianie przesunęli się na północny brzeg dolnego Dunaju, zatem na granicę Cesarstwa.

W latach 518-527 Antowie najechali Bizancjum i od tego momentu ich nazwa znikła z zapisów historycznych. Następnie w latach 549-550 Sklawinowie pustoszą niemal całkowicie Półwysep Bałkański a w 551 roku rozbijają armię Justyniana I pod Adrianopolem.
Przybycie Awarów na te obszary około 558 roku zmieniło sytuację Słowian, którzy zostali podporządkowani koczownikom. Dalsza ekspansja Słowian na południe Europy odbywała się aż do 626 roku w ramach najazdów awarsko-słowiańskich. Wówczas to bardziej atrakcyjny staje się kierunek migracji na północny-zachód, wzdłuż łuku Karpat na ziemie obecnej Polski (druga połowa VI wieku) i dalej na tereny położone nad Łabą – dzisiejsze tereny wschodnich Niemiec (początek VII wieku).

Możliwość komentowania Słowianie (1) została wyłączona :, więcej...

Legenda o stworzeniu świata …

by on Sie.15, 2015, under Legendy

Zachód słońcaNa początku Wszechrzeczy i Wszechświata istniało tylko światło oraz bezkresne morze. Istniał też wtedy bóg Świętowit, który krążył pod postacią łabędzia nad ową przepastną przestrzenią. Bogowi krążącemu nieustannie nad wodą zaczęła doskwierać samotność, jednakże po chwili dostrzegł na wodzie swój cień.
Świętowit postanowił oddzielić cień i ciało z cieniem związane. Tak oto powstali bogowie: Swaróg*  i Weles.
Swaróg uplótł ze światła łódź, w której zamieszkał i podróżował na kołyszących się falach morza. Weles zaś zanurkował w ciemne głębiny i tam spędzał większość czasu. Niedługo jednak taki stan rzeczy się utrzymywał. Bogom znudziła się monotonia morza i postanowili stworzyć stały ląd.

Swaróg namówił Welesa, aby ten zanurkował na samo dno otchłani i przyniósł mu garść piasku, a gdy już piasek ten zbierze, niech wypowie magiczne słowa, które zawierałyby ziarno współpracy. Formuła ta miała brzmieć: „z mocą Swaroga i moją”. Weles dwukrotnie nurkował w otchłań, by uchwycić garść piasku, ale nie mógł dosięgnąć dna morskiego. Dopiero za trzecią próbą uchwycił upragniony cel, lecz czy to z roztargnienia, czy z zawiści wyrzekł tylko „z moją mocą”.
Weles postanowił stworzyć ląd tylko dla siebie i ukrył kilka ziaren piasku w ustach.
Gdy Weles w końcu się wynurzył, wyciągnął ku Swarogowi otwartą dłoń. Ten wziął z niej parę ziaren piasku i rzucił przed siebie. Piasek w zetknięciu z wodą zmienił się w ląd i począł się rozrastać, jak i również ziarna w ustach Welesa. Ten wypluł je, a tam gdzie splunął powstały góry.

Wyspa stworzona przez bogów była niewielka, sami we dwójkę ledwo się na niej mieścili. Samolubny Weles uknuł plan zapanowania nad wyspą. Odczekał tylko, aż Swaróg pogrążył się we śnie. Z zamiarem utopienia swojego brata, podniósł śpiącego Swaroga i zaczął go nieś ku brzegowi, jednak gdy tylko Weles zbliżał się do brzegu, ziemia odsuwała się daleko w morze. Wyspa osiągała coraz większe rozmiary w miarę tego jak zdesperowany starał się pozbyć Swaroga. W końcu zrozpaczony Weles zrezygnował.
Kiedy Swaróg obudził się spostrzegł, że ląd jest większy niż był, a uradowany Weles poinformował go, że ziemia nadal się powiększa. Z początku obaj bogowie byli zadowoleni, ale po pewnym czasie Swaróg zaczął się obawiać, że w miarę powiększania się lądu niebo stanie się zbyt małe, by przykryć ziemię. Pomimo tego, że Swaróg podzielił się swoimi niepokojami z Welesem, ten zdawał się tym nie przejmować. Swaróg zaczął podejrzewać, że Weles ukrywa coś przed nim więc stworzył pszczołę, która wysłał, aby szpiegowała Welesa.

Ta siadła cicho na ramieniu Welesa i patrzyła, co ten wyczynia. Weles stworzył z morskich fal kozła, z którym zaczął rozmawiać. Opowiadał mu o głupim bogu Swarogu, który nie potrafi powstrzymać rozrastającego się lądu. Weles opowiedział kozłowi, że wystarczy kijem wyznaczyć wszystkie strony świata, aby ten przestał się rozrastać.
Pszczoła powtórzyła Swarogowi to co usłyszała, a ten uformował z światła kij i postąpił tak jak mówił Weles. Świat wtedy przestał się rozrastać i został takim, jakim go teraz widzimy.
Rozwiązawszy problem lądu, bogowie zaczęli wykłócać się o panowanie nad niebiosami, lecz tego nie mógł już ścierpieć Świętowit. Zawołał bogów do siebie i rozdzielił między nich władze. Weles panować miał odtąd nad Nawią – krainą zmarłych gdzie trafiają dusze Słowian, a Swaróg został zaś bogiem ziemi i ognistego słońca.

* w niektórych podaniach zamiast Swaroga występuje Perun

Możliwość komentowania Legenda o stworzeniu świata … została wyłączona :, , , , , , , , , , więcej...

Szukasz czegoś?

Użyj poniższego formularza:

Nadal nie znalazłeś tego, czego szukasz? Zostaw komentarz w notce, lub skontaktuj się z nami a zajmiemy się tym.

Blogroll

Kilka bardzo polecanych stron...