GeoExplorer

Tag: troglobionty

Okratek australijski

by on Paź.01, 2015, under Flora i Fauna

Okratek australijskiOkratka australijskiego (Clathrus archeri) nie sposób pomylić z żadnym innym rodzimym gatunkiem grzyba. Ten gatunek grzyba z rodziny sromotnikowatych występuje również pod nazwą Kwiatowiec australijski (obydwie nazwy polskie nadali w 1983 roku Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda).
Rozwijając się, na początku pokazuje się w postaci tak zwanego „czarciego jaja” – białoszarej, kulistej osłony (czasami stożkowatej lub gruszkowatej), zagłębionej częściowo w podłożu, otoczonej galaretowatą warstwą okrywy i cienką skórką. Jajo osiąga wysokość 3,5 – 6 cm i średnicę 2,5 – 5 cm. Następnie pęka ono, ukazując niekiedy bananowaty, na zewnątrz bladoczerwony owocnik – receptakl. Dopiero po całkowitym otwarciu (pęknięciu) i wyprostowaniu się, uwidacznia się jego fantazyjny kształt. Tworzy go 4 – 6 ramion przypominających ośmiornicę, o długości od 5 do 15 cm.

Podczas dalszego wzrostu i rozwoju okratka, ramiona stopniowo odchylają się na zewnątrz przybierając kształt rozgwiazdy.
Na stronie zewnętrznej jest on ubarwiony na intensywnie koralowoczerwony lub czerwony kolor, a siatkowato-jamkowata, nierówna, wewnętrzna strona ramion (struktura o barwie intensywnie czerwono-wiśniowej), pokrywa się śluzowatą, oliwkowobrązową masą zarodnikową o nieprzyjemnym zapachu padliny (podobnym do sromotnika smrodliwego, bezwstydnego), niekiedy z warstwą gleby. W niektórych przypadkach ramiona mogą pozostawać też złączone u góry. Miąższ jest gąbczasty i porowaty. Na poprzecznym przekroju przez ramię widoczne są 2 – 3 rurki i dwie szerokie bruzdy – globiferie. W trakcie gdy grzyb ten się starzeje, gleba zsycha się i czernieje. Do rozsiewania wąsko – eliptycznych, hialinowych zarodników (4 – 7,5 x 2,5 um) przyczyniają się muchy.
Okratek pochodzi z Azji (południowo – wschodniej) i Australii, a rozprzestrzenił się również w Nowej Zelandii, USA (Kalifornia) i Republice Południowej Afryki.Jajo okratka australijskiegoDo Europy został przywieziony wraz z ziemią i roślinami sprowadzanymi z Australii do ogrodów botanicznych. Na naszym kontynencie zaobserwowano go po raz pierwszy we Francji w 1914 roku.
W naszym kraju pierwszy raz został dostrzeżony przez mieszkańców wsi z okolic Biłgoraja w 1975 roku, a jego owocniki w początkowym okresie rozwoju („czarcie jaja”) uważano za jaja węży. Rośnie w lasach liściastych i w parkach, głównie pod bukami, a także w zaroślach na żyznych, dobrze nawożonych glebach. Znajdywany bywa również pod sosną zwyczajną, topolą osiką i brzozą brodawkowatą, a także w murawie tworzonej przez śmiałka pogiętego i darniowego. W Polsce jest rzadki, ale corocznie jego populacja się zwiększa. Najobfitsze występowanie owocników okratka znajduje się na piaszczystej podmokłej glebie pod wsią Wólka koło Biłgoraja.
Okratek o bardzo oryginalnym i egzotycznym wyglądzie jest niejadalny (choćby z powodu na odstraszający zapach padliny), a swoje owocniki wytwarza od lipca do października.

Możliwość komentowania Okratek australijski została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , więcej...

Szczerbówka – złoty motyl podziemi

by on Sty.26, 2015, under Flora i Fauna

Szczerbówka ksieniEksplorując podziemia często w świetle swych czołówek dostrzegamy na ścianach sztolni i jaskiń mieniącego się od kropel wody na swych skrzydłach, pobłyskującego złotem motyla.
Ten motyl to szczerbówka ksieni (Scoliopteryx libatrix) nazywana też szczerbówką wierzbówką. Jej dwuczłonowa nazwa pochodzi od wyszczerbionych zewnętrznie skrzydeł i przełożonej klasztoru żeńskiego (ksieni).
Szczerbówka jest średniej wielkości ćmą z rodziny Erebidae, podrodzina Scoliopteryginae. Niegdyś klasyfikowana była do rodziny sówkowatych (Noctuidae), podrodziny Calpinae, podrodziny ciem odżywiających się krwią ssaków. Choć głównie są to ćmy występujące w strefie tropikalnej, również w Polsce można spotkać tego motyla-wampira. Na południu Polski (województwo Małopolskie i Podkarpackie) występuje Calyptra thalictri, którego samce od czasu do czasu uzupełniają swoją dietę krwią ssaków. Na szczęście rzadko atakują ludzi.

Szczerbówka jest gatunkiem licznie rozpowszechnionym na terenie całego kraju, bardzo pospolita i występująca głównie na terenach wilgotnych takich jak lasy łęgowe czy wilgotne zarośla, brzegi rzek i strumieni, lasy liściaste i mieszane ale nieobce są jej parki, ogrody i cmentarze. Ten piękny motyl osiąga rozpiętość skrzydeł od 40 do 45 mm. Zewnętrzne brzegi pierwszej pary skrzydeł są charakterystycznie ząbkowane, wyszczerbione. Barwa w zależności od osobnika jest brązowa lub szaro – brązowa o zmienności odcieni barw. Charakterystyczne są natomiast rdzawe plamy przypominające trochę wyglądem literę „L” w części nasadowej przedniej pary skrzydeł. Na skrzydłach znajdują się białe plamki oraz biegną dwa poziome, zygzakowate białe paski. Ubarwienie często nazywane jest „rysunkiem ognistym”.
Ciekawostka: czasowym pasożytem szczerbówek (parazytoidem) jest Pimpla rufipes składająca swoje jaja w jej ciele. Larwy żywią się jej ciałem nie pozbawiając życia przed przepoczwarzeniem.Szczerbówka ksieni (1)Ksieni prowadząca nocny tryb życia najbardziej staje się aktywna podczas pełni księżyca. Wychodząc na blask księżyca poszukuje pokarmu w postaci nektaru kwiatowego, wysysa sok z owoców i jagód, szczególnie tych opadłych, przejrzałych. Nocą odbywa się też składanie jajeczek przez samice. Do tego celu wyszukują liści wierzb, topoli bądź jarzębów. Na liściach tych drzew rozwijają się (żerują) ich, pięciocentymetrowe gąsienice. Są podłużne, gładkie, barwy zielonej, często z dwoma białymi paskami ciągnącymi się wzdłuż boków ciała. Gąsienice występują od maja do września, budując pod koniec swojego rozwoju umieszczony w oprzędzie, cienki białawy kokon. W nim przeobrażają się w dość sporą brązową lub czarną poczwarkę. W ciągu roku szczerbówka ma dwa pokolenia. Charakterystycznym elementem życia tego motyla jest sposób zimowania. Właśnie wtedy najczęściej spotykamy go licznie podczas eksploracji podziemi. Już w trakcie jesieni dorosłe osobniki (imago) tłumnie zlatują się do jaskiń i sztolni (korzystają również ze środowisk antropogenicznych takich jak bunkry, piwnice czy strychy) i stopniowo zapadają w stan owadziej hibernacji czyli tak zwanej diapauzy. Podczas tego procesu nierzadko tworzą większe skupienia na ścianach lub stropie, a ich ciała pokrywają się kropelkami wody zwracając tym samym naszą uwagę.

Możliwość komentowania Szczerbówka – złoty motyl podziemi została wyłączona :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , więcej...

Studniczek jaskiniowy

by on Gru.05, 2014, under Flora i Fauna

StudniczekStudniczek jaskiniowy zaliczany jest do grupy stygobiontów (troglobiontów) zamieszkujących wody podziemne.
Stygobionty są organizmami przystosowanymi do życia w wodach podziemnych, tak zwanego stygalu. Ze względu na panujące specyficzne warunki, takie jak na przykład niska temperatura i brak światła, u tego typu organizmów obserwuje się specyficzne przystosowanie utrudniające egzystowanie w innych typach wód – zanik organów wzroku czy zanik pigmentu w skórze i powłokach ciała, w wyniku czego ciało jest na ogół białe lub przezroczyste. Kolejnymi charakterystycznymi cechami tych zwierząt jest fotofobizm – unikanie światła, spowolnienie procesów metabolicznych, zanik periodyczności sezonowej w związku ze stałą temperaturą wody i brakiem wpływu pór roku oraz znaczny rozwój narządów dotyku, a tym samym narządów ułatwiających orientację przestrzenna w ciemności.

Ze względu na genealogię stygalu jedna część stygobiontów pochodzi od różnych form życia w wodach słonych (morskich), druga zaś część od form słodkowodnych. Tłumaczyć to można przetrwaniem niektórych hydrobiontów po nasunięciu się lądolodu, które mogły przystosować się do życia w wodach podziemnych. W związku z tym powstał podział stygobiontów na:
– paleostygobionty – gatunki o najstarszym rodowodzie,
– neostygobionty – gatunki o młodszym rodowodzie,
– substygobionty – gatunki, które przystosowały się do stygalu niedawno.
W Polsce stygobionty występują jedynie w górach, a przedstawicielami studniczka jaskiniowego są trzy gatunki: Studniczek podziemny (Niphargus aquilex), Studniczek tatrzański (Niphargus tatrensis) i Niphargus puteanus.

Studniczek jest gatunkiem skorupiaka z rządu obunogów, kiełża żyjacego w wodach podziemnych jaskiń, zasiedlającego potoki i rzeki przepływające przez jaskinie oraz żyły wodne. Występuje również na dnie dużych górskich oligotroficznych jezior, w głębokich studniach i źródłach mających połączenie z wodami podziemnymi.
Studniczek tatrzański (Niphargus tatrensis) to mały, długości 6-16 mm, białawy skorupiak wodny, odznaczający się zanikiem oczu lub zachowaniem ich w formie szczątkowej i brakiem pigmentu. Odkryty został w 1887 roku przez Augusta Wrześniowskiego w zakopiańskich studniach, a opisany w 1888 roku. Na terenie Tatr po raz kolejny został odnaleziony w Jaskini Miętusiej przez Kazimierza Kowalskiego w 1950 roku. Kolejne jego stanowiska występowania stwierdzono w Jaskini Zimnej, Jaskini Mroźnej, Jaskini Mylnej. Pojawia się też wypływając z wód podziemnych w źródłach Tatr na przykład w Lodowym Źródle w Dolinie Kościeliskiej, Podtatrza, Beskidów Zachodnich i jaskiniach Sudetów (np.w podziemnym jeziorku w Jaskini Radochowskiej). Ostatnio stwierdzono jego występowanie w Wywierzysku Olczyskim. Nie stwierdzono go w środowiskach antropogenicznych jakimi są sztolnie i kopalnie.
Studniczek jako jeden z przedstawicieli speleofauny uważany bywa za relikt trzeciorzędowy.

Leave a Comment :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , więcej...

Jaskinie krasowe Pogórza Izerskiego

by on Gru.16, 2013, under Pod ziemią

Jaskinie krasowe Pogórza IzerskiegoW dolinie rzeki Płóczki koło Lwówka Śląskiego znajdują się cztery jaskinie krasowe powstałe w wyniku wypłukania wapieni cechsztyńskich. Dojść do nich można ścieżką po prawej stronie od drogi Lwówek Śląski – Gryfów, na wysokości tablicy wyznaczającej koniec miejscowości Płóczki Dolne, idąc w górę koło starego wapiennika (po lewej), do czarnego szlaku i dalej za nim, a następnie po około 50 metrach w prawo, przez mały „wąwozik” wchodzimy do zarośniętego, nieczynnego wyrobiska gdzie są one zlokalizowane.

Jaskinia Lisia to 70-metrowa jaskinia położona w wyrobisku starego kamieniołomu wapienia, która została odkryta podczas jego eksploatacji, a wzmiankowana już w 1933 roku przez G.Dittricha. Otwór wejściowy jest zlokalizowany u podnóża ściany i jest dość obszerny. Następnie jaskinia zwęża się i obniża, by po około 6 m dotrzeć do rozwidlenia korytarzy. W prawo trzy niskie, choć rozległe rozszerzenia. W lewo stromo w dół (główny ciąg), dochodzimy do rozległej, niskiej salki (1,5 m). Z niej dalej w dół, niskim korytarzem, przy którego końcu warto zwrócić uwagą na kopułowate wymycie w stropie. Następnie ciasnym przejściem docieramy do wysokiego i wąskiego korytarza o wyraźnie wygładzonych przez wodę ścianach. Na pochyłach ścian zauważyć można żłobki utworzone przez wodę kapiącą ze stropu. Jaskinia kończy się zwężającym korytarzem przechodząc w około 1,5 m studzienkę i małą lecz wysoką salkę.Jaskinie krasowe Pogórza Izerskiego 1Jaskinia Czerwona o długości 50 metrów położona jest w odległości 12 m od Jaskini Lisiej. Została odkryta przez G.Dittricha w 1932 roku. Otwór wejściowy jest sztuczny, mniejszy od poprzedniej, ostatni widoczny pod ścianą. Za otworem korytarz obniża się i przez niski przełaz dochodzimy do wysokiego, wąskiego korytarza biegnącego to w górę, to w dół, do ciasnego przejścia za którym znajduje się 12-metrowa salka z niewielkimi naciekami. Dalej przez ciasny przełaz docieramy do niskiego, szerokiego, kamienistego korytarza. Następnie w górę do zacisku, a za nim niewielka salka z której korytarzykiem dochodzimy nad 1,5-metrową studzienkę. Jaskinia kończy się niewielkim korytarzykiem zakończonym ciasną szczeliną. Na ścianach i stropie ciągu bocznego widoczne są formy wirowe – ślady przepływu wody pod ciśnieniem.Jaskinie krasowe Pogórza Izerskiego 2Jaskinia Krótka (Schronisko Krótkie) o długości 11 metrów położona jest 7 m od Jaskini Lisiej, odkryta w 1970 roku przez Speleoklub Bobry Żagań. Posiada dwa małe otwory. Za otworem małym korytarzykiem dostajemy się do niewielkiej salki na której jaskinia się kończy.
Jaskinia Oaza o długości 40 metrów znajduje się poza wyrobiskiem, nieco powyżej, w kotle z kępą drzew na polach („oaza”), odkryta tak jak poprzednia w 1970 roku przez Speleoklub Bobry z Żagania. Naturalny otwór wejściowy niewielki, nad nim rosną drzewa. Za otworem strop obniża się, potem ciasnym przełazem do niskiej ale dużej sali opadającej w dół – w prawo dotrzemy do jej zakończenia ze szczeliną mającą połączenie z dalszymi partiami jaskini; w lewo między głazami dotrzemy do ciasnego zejścia za którym korytarz z naciekami błotnymi. Dalej nim do niewielkiej, wysokiej salki z 2-metrową studzienką sprowadzającą do ciasnego, kilkumetrowego korytarza kończącego jaskinię.Jaskinie krasowe Pogórza Izerskiego 3Opisane powyżej jaskinie są jaskiniami suchymi (rzadkie przesiąki wody), z bardzo skąpymi formami naciekowymi, o namulisku gliniasto-kamienistym, w partiach wejściowych zaśmieconymi i sukcesywnie niszczonymi przez pseudo-grotołazów/eksploratorów pomimo iż są pomnikami przyrody nieożywionej. Można w nich napotkać owady troglokseniczne, a przy otworach glony. Deniwelacja jaskiń jest niewielka, do zwiedzania nie jest wymagany sprzęt speleologiczny, choć jaskiń nie można zwiedzać na stojąco (miejscami naprawdę ciasne przełazy!), dlatego zalecana jest odzież ochronna, nakrycie głowy i własne źródło światła. Szczególnie ciekawie prezentuje się końcowy odcinek Jaskini Lisiej z ładnie wymytymi przez wodę ścianami i kończącym ją awenem, nacieki błotne w Jaskini Czerwonej, jak i kominy krasowe w tych jaskiniach.
Miejsce ciche, urokliwe, o charakterze wąwozu, z bogatym poszyciem roślinnym, warte uwagi, a co najważniejsze ochrony. Wymienione jaskinie są miejscem zimowania nietoperzy i automatycznie podlegają prawnej ochronie jako siedliska zwierząt chronionych.

1 Comment :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , więcej...

Szukasz czegoś?

Użyj poniższego formularza:

Nadal nie znalazłeś tego, czego szukasz? Zostaw komentarz w notce, lub skontaktuj się z nami a zajmiemy się tym.

Blogroll

Kilka bardzo polecanych stron...