GeoExplorer

Zamek Piastów Śląskich w Rokitnicy

przez , Kwi.01, 2014, w Zabytki

Rokitnica (Rochlitz) pojawia się po raz pierwszy w źródłach pisanych w 1204 r. jako Rochitnica. Nazwa ta oznaczała miejsce pokryte rokitą, lub osadę nad potokiem bądź położona obok rokit, a więc miejsc gdzie występowały wierzby. Początki zamku mogą wiązać się z Henrykiem Brodatym (1168-1238) księciem śląskim w latach 1201-1238 i jego żoną Jadwigą (1174-1243), beatyfikowaną w 1267 r. Nie mniej jednak nie można jednoznacznie wykluczyć istnienia w tym miejscu wcześniejszego grodu. Aktywna polityka i zaangażowanie w rozwój gospodarczy księstwa sprawił, że w początkach XIII w. obok głównych siedzib książęcych takich jak Wrocław i Legnica, ukształtowała się na terenie Dolnego Śląska sieć siedzib-dworów, będących centrami dóbr panującego.

Do takich obok Leśnicy i Brzegu nad Odrą należała właśnie Rokitnica. Wizyty księcia i jego małżonki na zamku potwierdzają dokumenty wystawione w 1211-1227 r. Być może właśnie tu zapadła decyzja o nadaniu praw miejskich Złotoryi. Poza parą książęcą Rokitnica gościła również biskupa wrocławskiego Wawrzyńca w 1217 r. oraz książąt czeskich Sobiesława i Bolesława w 1227 r. Przez długi czas niewiele było wiadomo na temat budowy zamku. XIX-wieczni autorzy uważali, że ruiny znajdują się na terenie jakiegoś obiektu i są pozostałościami budynku mieszkalnego lub kaplicy św. Jadwigi. Dopiero badania archeologiczne podjęte na terenie zamku w latach 1968-1969 przez Instytut Architektury Sztuki i Techniki Politechniki Wrocławskiej sprawiły, że dane na jego temat zostały zweryfikowane i w znacznym stopniu uzupełnione.

Do pierwszej fazy budowy zamku należą kamienne mury obwodowe chroniące teren zamku górnego. trudno jest określić zabudowę zamku w początkach panowania Henryka Brodatego, gdyż ich pozostałości znajdują się najprawdopodobniej w południowej, dotychczas nierozpoznanej przez archeologów części plateau wzgórza zamkowego. Zachowany do chwili obecnej fragment ściany szczytowej kamiennej budowli, datowany na przełom XIII i XIV w. stanowi pozostałość kaplicy zamkowej. Niegdyś posiadała najprawdopodobniej krzyżowo-żebrowe sklepienie oraz emporę. W wielobocznym zamknięciu kaplicy odkryto pozostałości ołtarza. Od strony południowej do kaplicy wiódł bogato profilowany portal, z którego zachowały się dolne partie ościeży ze śladami malatury.

Z kaplica połączony był obiekt mieszkalny, najprawdopodobniej pałac, o wymiarach 10×35 m. O takim charakterze budynku przemawiać może znaleziona w trakcie prac wykopaliskowych wczesnogotycka głowica piaskowcowa. W przedłużeniu muru północnego kaplicy znajdował się otwór drzwiowy o monolitycznym, piaskowcowym progu. Ceramikę znaleziona podczas badań na zamku w Rokitnicy najogólniej datować można na XII – XV w., a najliczniejsze są fragmenty pochodzące z XIII – XIV w. Najstarsze fragmenty odnaleziono w zasypisku kanału ściekowego – fragment zdobiony linią falistą, odkryte we wnętrzu budynku pałacowego. Z zamkiem związana jest legenda, która mówi, że o północy ukazuje się w tajemniczym piwnicznym okienku ukarany klątwą mnich, który liczy złote monety – kto zastanie go w pojedynkę otrzyma olbrzymią część skarbu.

Zamek w Rokitnicy został założony na stromej krawędzi doliny Kaczawy ograniczonej od strony wschodniej jarem znaczących rozmiarów. Obok wykorzystania naturalnych walorów obronnych zamek chroniły fosy: wewnętrzna o szerokości 25 m, głębokości około 7 m, oddzielająca zamek od sierpowatego przedzamcza (szerokość maksymalna około 28 m), oraz zewnętrzna o szerokości 27-40 m i głębokości do 10 m. Za nią znajdował się zewnętrzny wał przechodzący od strony wschodniej w naturalną skarpę jaru oraz w pola od strony południowej. Układ komunikacyjny zamku zapewniały drewniane pomosty rozpięte ponad fosami. Plateau zamku o wymiarach 50×43 m, ograniczone od zachodu stroma skarpą doliny Kaczawy, chronione było kamiennym murem o szerokości 2,37 m. Obejmował on przestrzeń o wymiarach 40×33 m. 9 m od niego znajdował się drugi mur obwodowy tworzący międzymurze. Przedzamcze oraz teren za drugą linią fosy chroniony był przez wały, a być może również mury, brak jest jednak dokładnych ustaleń. Wewnątrz obu fos natrafić można na liczne kamienie pochodzące z murów oraz zabudowań zamkowych zniszczonych w 1451 r.

Zamek zaliczany jest do najstarszych murowanych zamków w Polsce, należy sądzić, że zakładając go w początkach XIII w. był już w pełni ukształtowanym założeniem. Obok funkcji rezydencjonalnych chronił znajdujące się w sąsiedztwie Kopacza kopalnie złota, z których zyski zasilały książęcy skarbiec. W początkach XIV w. jego rola zmniejszyła się i staje się siedzibą urzędników książecych, następnie siedziba komory celnej pobierającej opłaty od kupców na trakcie łączącym Legnicą z Lwówkiem Śląskim (1320 r.). Wiek XV przynosi kres istnienia zamku, po wojnach husyckich staje się on siedzibą rycerzy rabusiów, a co za tym idzie, w 1451 r. zostaje zdobyty przez mieszczan wrocławskich i świdnickich i zniszczony. Nigdy nie został odbudowany.

Na terenie zamku została wytyczona ścieżka dydaktyczna uzupełniona o tablice informacyjne i małą infrastrukturę turystyczną w postaci wiat i palenisk. Doprowadza ona m.in. do Źródła św. Jadwigi. Od niepamiętnych czasów św. Jadwiga, żona księcia wrocławskiego Henryka Brodatego, patronuje źródłu u podnóża zamkowego wzniesienia. Jak podaje historia, zatrzymywała się tutaj często spacerując po okolicach zamku. Źródło św. Jadwigi przypomina o jej licznych zasługach dla Ziemi Złotoryjskiej, życia duchowego i kulturalnego jej mieszkańców. Jadwiga Śląska, a właściwie Jadwiga z Andechs-Meran, urodziła się w 1178 r. w Bawarii, w zamku Andechs, tam wychowywała, a zmarła 15 października 1243 r. w Trzebnicy. W wieku 12 lat została wydana za mąż za śląskiego księcia Henryka I Brodatego. Wraz z mężem byli ludźmi bardzo religijnymi, prowadzącymi pobożne życie dbając o rozwój instytucji kościoła. Była fundatorką kościołów i klasztorów, w tym m.in. sióstr cysterek w Trzebnicy. Prowadziła też działalność dobroczynną pomagając chorym i ubogim. Po śmierci została pochowana w trzebnickim kościele. 24 lata później, 26 marca 1267 r. została kanonizowana. Uznawana jest za patronkę Polski i Śląska, małżeństw i chrześcijańskich rodzin, a od XX w. celebrowana jako patronka pojednania polsko-niemieckiego.

:, , , , , , , , , ,

Leave a Reply

Szukasz czegoś?

Użyj poniższego formularza:

Nadal nie znalazłeś tego, czego szukasz? Zostaw komentarz w notce, lub skontaktuj się z nami a zajmiemy się tym.

Blogroll

Kilka bardzo polecanych stron...