GeoExplorer

Źródła Romanowskie

przez , Sty.23, 2014, w Ciekawe miejsca

Źródła są niezwykłym zjawiskiem hydrologicznym, będącym jednym ze świadectw krążenia wody w przyrodzie. Stanowią naturalne, skoncentrowane i samoczynne wypływy wód podziemnych na powierzchnię ziemi. Źródła są jednym z najcenniejszych elementów krajobrazu Polski. Ze względu na niewielką powierzchnię i ich marginalne znaczenie gospodarcze należą do bardzo słabo zbadanych siedlisk przyrodniczych. Ukształtowała się w nich specyficzna szata roślinna oraz świat zwierząt, gdyż wody podziemne wypływające na powierzchnię mają zwykle względnie stałą temperaturę w ciągu całego roku, która wynosi około 9-10′ C. W Sudetach można spotkać wiele źródeł o znacznych walorach przyrodniczych, krajobrazowych oraz kulturowych. Jednym z najciekawszych tego typu obiektów są Źródła Romanowskie, objęte ochrona jako pomnik przyrody nieożywionej od 1982 r. Jest to jak dotychczas jedyne źródło objęte ta formą ochrony w Sudetach.

Źródła Romanowskie to duży zespół wywierzysk krasowych położony w dolinie potoku Piotrówka pomiędzy szczytami Słupiec i Wapniarka w masywie Krowiarek koło miejscowości Romanowo w Kotlinie Kłodzkiej. Kilka wypływów występuje tu jako osobne źródła rozmieszczone na odcinku kilkudziesięciu metrów, które dają początek niewielkiemu potokowi wpływającemu do Piotrówki. Jedno źródło znajduje się również na dnie samego potoku Piotrówka. Masyw Krowiarek stanowi jeden z największych obszarów krasowych Sudetów, a szczególnie ciekawa jest hydrologia krasowa okolic Romanowa. Znajduje się tam ponor przechwytujący znaczna część wód potoku Piotrówka i zasilający podziemny system krasowy, a którego końcowym elementem są najprawdopodobniej Źródła Romanowskie. Słowo „ponor” pochodzi z języka serbskiego i oznacza zagłębienie na obszarze krasowym, w którym woda rzeczna wpływa pod powierzchnię, tworząc podziemne korytarze. Te podziemne rzeki po pewnym czasie wydostają się na powierzchnię w wywierzyskach. W Polsce ponory występują głównie na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej gdzie są zwane „łykawicami”, a rzeka, która kończy swój powierzchniowy bieg w ponorze nosi nazwę „poniku”.

Wypływające ze Źródeł Romanowskich wody należą do typu wodorowęglanowo-wapniowo-magnezowego i są średniozmineralizowane. W źródłach tych żyją rzadkie gatunki bezkręgowców, m.in. drobne wrotki oraz ślimak źródlarka karpacka. gatunek ten wytwarza małą, do około 3 mm, walcowata muszlę jasnobrązowej barwy o prześwitujących ściankach. Jej otwór posiada błoniaste wieczko, które zamyka się w razie zagrożenia. Źródlarka karpacka występuje w różnego typu zimnych wodach, m.in. w źródłach, potokach i jeziorach na terenach wapiennych Górnego Śląska, Jury Krakowsko-Częstochowskiej, Sudetów, Pienin i Tatr. Ślimak ten żywi się drobnymi glonami zeskrobywanymi z roślin naczyniowych. Na kamieniach znajdujących się w miejscach wypływu źródeł występuje przytulik strumieniowy. Ślimak ten wytwarza małą, do 10 mm, czapeczkowatą muszlę pozbawioną wyodrębnionych skrętów o wierzchołku zagiętym ku tyłowi. W okresie rozrodu wiele osobników tego gatunku łączy się w tzw. łańcuchy kopulacyjne, wyglądające jak stosy nałożonych na siebie czapeczek. Dolny osobnik pełni w takim łańcuchu rolę samiczą, środkowe obojnaczą, a wierzchołkowe samczą. W nurcie strumienia wypływającego ze źródeł występuje interesujące zbiorowisko podwodnej formy potocznika wąskolistnego, który występuje przede wszystkim na pogórzu Sudetów i Karpat w bardzo czystych i dobrze natlenionych wodach na podłożu wapiennym. W jego wodach żyje również groszkówka jajowata oraz śliz. Groszkówka jajowata to niepozorny gatunek małża, którego muszelka dorasta do około 5 mm. Spotkać go można zagrzebanego w piaszczysto-mulistym dnie lub wilgotnych brzegach tego strumienia. Groszkówka ta, podobnie jak inne gatunki z tego rodzaju, nie składa jaj w środowisku zewnętrznym, lecz przetrzymuje je w specjalnej komorze, tzw. torbie lęgowej, utworzonej ze skrzeli. Na zewnątrz uwalnia świeżo wylęgnięte larwy. Stąd też przez długi czas badacze, nie znając tego faktu, uważali ją za zwierze żyworodne. Śliz to natomiast gatunek ryby objętej w Polsce ścisłą ochroną, który zamieszkuje czyste, płytkie rzeki oraz przybrzeżna strefę jezior o piaszczystym lub żwirowym dnie. Gatunek ten prowadzi denny tryb życia i jest bardzo trudny do zaobserwowania, gdyż zazwyczaj kryje się między kamieniami lub innymi przedmiotami znajdującymi się na dnie i tylko w sytuacji zagrożenia szybko przepływa z jednego miejsca w drugie. Wzrost jego aktywności obserwuje się w godzinach wieczornych oraz po zapadnięciu zmroku. Występuje zazwyczaj w grupkach liczących od kilku do kilkunastu osobników, choć niekiedy można spotkać także pojedyncze okazy pływające na płyciznach w poszukiwaniu pokarmu. W Źródłach Romanowskich pospolicie występuje również skorupiak kiełż zdrojowy, który posiada ciało silnie ściśnięte w płaszczyznach bocznych. Większość jego krewniaków żyje w morzach i oceanach. gatunek ten występuje przede wszystkim w bardzo czystych wodach płynących. porusza się pełzając do przodu, jednak dzięki silnym ruchom tylnej części odwłoka potrafi także bardzo szybko pływać.

W okresie wiosennym zarośla w sąsiedztwie źródeł pokrywają dość okazałe kwiatostany lepiężnika różowego. Gatunek ten należy do najwcześniejszych roślin wiosennych. Już w marcu wychodzą spod ziemi liczne małe paki kwiatowe, które zakwitają znacznie wcześniej, niż dużych rozmiarów, sercowate liście. Jest to roślina lecznicza, której liście zawierają spore ilości żywic, pektyn, garbników i soli mineralnych. Lecznicze właściwości lepiężnika znane były już od dawna, wspomina o nim w dziele „Perihules iatrices” grecki lekarz Dioskorydes w I w. n.e. W średniowieczu uważano go za główny środek przeciw wszelkim zarazom. W lecznictwie ludowym od dawna stosowano liście lepiężnika w chorobach dróg oddechowych, astmie, jako środek napotny oraz przeciwko pasożytom układu pokarmowego. Świeże liście przykładano na rany, stłuczenia, przy reumatyzmie i zapaleniach żył. Natomiast w sierpniu i wrześniu na przylegających do źródeł łąkach zakwita efektowny zimowit jesienny, który w Polsce spotykany jest coraz rzadziej i z tego względu został objęty ścisłą ochrona gatunkową. Zagrożony jest nie tylko na skutek zbierania dla celów ozdobnych oraz leczniczych, gdyż jest cenną rośliną leczniczą, ale przede wszystkim poprzez zaorywanie, osuszanie oraz zarastanie nieużytkowanych łąk.

Źródła Romanowskie, ze względu na znaczne walory przyrodnicze, stanowią znakomita atrakcję turystyczną Sudetów i Kotliny Kłodzkiej i już na przełomie XIX i XX w. były celem wycieczek licznych turystów, głównie z Kłodzka i Lądka Zdroju. Na początku XX w. wybudowano tuż za źródłami, istniejący do dziś, niewielkich rozmiarów zbiornik spiętrzający wodę, który zapewne miał ułatwiać strudzonym turystom pobranie zimnej, orzeźwiającej i krystalicznie czystej wody. W chwili obecnej pomimo objęcia źródeł ochroną miejsce jest nieco zapomniane. Nawet jego odnalezienie jest dosyć trudne, gdyż na mapach turystycznych jest zazwyczaj błędnie zaznaczona lokalizacja, a w terenie brak oznakowania.

(źródło: „Sudety” 10/11)

:, , , , , , , , , , , , , , ,

Leave a Reply

Szukasz czegoś?

Użyj poniższego formularza:

Nadal nie znalazłeś tego, czego szukasz? Zostaw komentarz w notce, lub skontaktuj się z nami a zajmiemy się tym.

Blogroll

Kilka bardzo polecanych stron...